Otwórz menu główne

Zmiany

Rozmiar się nie zmienił, 7 lat temu
m
drobne redakcyjne
 
[[Plik:Map Safavid persia.png|thumb|300px|Rozwój terytorialny państwa Safawidów]]
Ustanowienie dynastii Safawidów jest często uważane za początek nowożytnej historii Iranu, a stworzone przez nich państwo za oznakę formowania się perskiego państwa narodowego. Jest tak przede wszystkim dlatego, że Safawidzi zjednoczyli pod swoimi rządami terytorium obejmujące obszar zbliżony do współczesnego Iranu, który odtąd w zasadzie pozostawał pod jedną władzą aż do dnia dzisiejszego, oraz nadali Iranowi jego szyicką tożsamość. Obie te kwestie były zresztą ze sobą powiązane. Nawrócenie dotychczas w zdecydowanej większości sunnickiego Iranu na szyizm miało jednak charakter stopniowy i jeszcze w roku 1720 jeden z Osmańskich obserwatorów szacował, że jedna trzecia kraju pozostała sunnicka. Wraz z państwowymi wysiłkami na rzecz nawrócenia Irańczyków na oficjalne wyznanie postępował proces standaryzacji religijnych praktyk, powiązany z rygorystycznym przestrzeganiem [[szariat|szari'atu]]. Był on zwrócony przeciwko "ludowej" religii Kyzyłbaszy, pełnej orgiastycznych praktyk, jak i szerzej sufizmowi, który w XVII wieku został w Iranie niemal całkowicie wypleniony. Z biegiem czasu Safawidzi rezygnowali z pretensji do półboskiego statusu zawartych w ich pierwotnej ideologii i kładli nacisk na swoje rzekome pochodzenie od siódmego [[imam (szyizm)|imama]] [[Musa al-Kazim|Musy al-Kazima]] (imam 745 - 799) oraz bycie reprezentantami [[ghajba|nieobecnego]] imama. Zgodnie z tradycyjnym imamickim nauczaniem podczas nieobecności imama nie można było wykonywać wielu zastrzeżonych tylko dla niego praktyk, takich np. jak prowadzenie piątkowej modlitwy, a każda władza była nielegalna. Pozostający pod wpływem nauczania [[Allama al-Hilli|Al-Hillego]] [[usulici|osulici]] przypisywali jednak [[mudżtahid|modżtahedom]]om (to jest uczonym zdolnym do uprawiania [[idżtihad|edżtehadu]]) prawo do wykonywania wielu prerogatyw dotychczas zastrzeżonych dla imama. Popierający Safawidów [[Ali Ibn Abd al-Ali al-Karaki al-Amili|Al-Karaki]] (zm. 1534) twierdził nawet, że mudżtahid ma wręcz obowiązek pobierać podatki na rzecz świeckiego władcy ("dża'ir" - tyrana), jeśli jest to w interesie muzułmanów. Niemniej wielu imamitów, zarówno osulitów, jak i w szczególności [[achbaryci|achbarytów]], którzy uznawali, że pod nieobecność imama jedynym źródłem wiedzy jest [[Koran]], [[sunna]] i [[hadis]]y, a edżtehad jest niedopuszczalny, odmawiało uznawania władzy Safawidów. Obok uczonych skoncentrowanych na egzegezie muzułmańskiej tradycji w okresie safawidzkim istnieli także teologowie o bardziej filozoficznym podejściu, skupieni wokół dworu w Isfahanie i stąd nazywani czasami [[Szkoła isfahańska|szkołą isfahańską]]. Za jej założyciela uważa się [[Mir Damad]]a (zm. 1630), zaś za najwybitniejszego przedstawiciela jego ucznia [[Molla Sadra|Mollę Sadrę]] (zm. 1640). W nauczaniu szkoły doszło do syntezy teologii imamickiej, [[falsafa|falsafy]] [[Al-Farabi]]ego i [[Awicenna|Awicenny]] oraz [[iszraki|iluminacjonizmu]] [[Szehaboddin Sohrawardi|Sohrawardiego]] ze spekulatywnym sufizmem [[Ibn Arabi]]ego (zm. 1240). Boskie objawienie ("szar"), ludzki intelekt ("akl") i mistyczne oświecenie ("kaszf") były w niej równouprawnionymi drogami do jedynej prawdy<ref name="SAFAWID"/><ref name="Matthee"/><ref>Savory, s. 765; Halm, ss. 31, 81, 83, 87 - 88, 92; {{Cytuj książkę | autor r=A.J. Newman | rozdział=Şafawids IV. Religion, philosophy and science | nazwisko=Bosworth | imię=C.E. | nazwisko2=Van Donzel | imię2=E. | nazwisko3=Heinrichs | imię3=W.P. | nazwisko4=Lecomte | imię4=G.| tytuł=The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume VIII | data=1995 | wydawca=E.J. Brill | miejsce=Leiden | isbn=90-04-09834-8 | strony=777 - 782}}</ref>.
 
[[Plik:The Court of Gayumars.jpg|thumb|200px|''Dwór Gajomarta'' - miniatura z [[Szahname Tahmaspa]], przypisywana [[Soltan Mohammad|Sultanowi Muhammadowi]]]]
21 417

edycji