Ustrój polityczny Francji: Różnice pomiędzy wersjami

m
m (r2.6.4) (robot poprawia it:Politica della Francia)
[[Władza wykonawcza]] we Francji jest dwuczłonowa i należy zarówno do rady ministrów, na czele której stoi [[Premierzy Francji|premier]], jak i do [[Prezydenci Francji|prezydenta]]. Prezydent, wybierany bezpośrednio przez wszystkich obywateli na 5-letnią (zgodnie z konstytucją kadencja prezydenta powinna trwać 7 lat, lecz na mocy referendum konstytucyjnego z roku 2000 została skrócona do lat 5) kadencję ma prawo powoływania i odwoływania premiera, którego jednak musi również zatwierdzić [[Zgromadzenie Narodowe (Francja)|Zgromadzenie Narodowe]], niższa izba francuskiego parlamentu. Prezydent odpowiada za politykę międzynarodową, jest formalnym głównym dowódcą wojska i ma prawo wydawać [[dekret]]y oraz [[kontrasygnata|kontrasygnować]] [[ustawa|ustawy]].
 
[[Władza ustawodawcza]] we Francji należy do dwuizbowego parlamentu, w którym głos decydujący ma Zgromadzenie Narodowe liczące 577 deputowanych, wybieranych bezpośrednio przez obywateli na 5-letnią kadencję. Senat liczy 343 członków, którzy są wybierani na 6-letnią kadencję przez elektorów powoływanych wg skomplikowanego klucza przez lokalne władze departamentów Francji i niektóre instytucje centralne. Senat jest ciałem doradczym z bardzo ograniczonymi prerogatywami. Inicjatywa ustawodawcza we Francji należy niemal w całości do rady ministrów i prezydenta, aczkolwiek muszą oni stosować się do złożonej procedury legislacyjnej, obejmującej konieczność akceptacji projektów ustaw przed złożeniem w parlamencie przez [[Rada Stanu Francji(Francja)|Radę Stanu Francji]].
 
[[Władza sądownicza]] opiera się na prawie stanowionym. Sądy dzielą się na powszechne, wojskowe, administracyjne i rozrachunkowe. Wszystkie cztery piony sądowe są trójinstancyjne. Na szczycie sądów powszechnych i wojskowych znajdują się odpowiednie sądy kasacyjne. Na czele systemu sądów administracyjnych znajduje się wydział kasacyjny Rady Stanu Francji. Naczelny Sąd Rozrachunkowy jest ostatnią instancją sądów rozrachunkowych. Sędziowie wszystkich pionów sądownictwa Francji są państwowymi urzędnikami powoływanymi przez ministra sprawiedliwości. Konstytucja i ustrój sądów zapewnia jednak raz powołanym sędziom wysoki stopień niezależności od władzy wykonawczej. [[Rada Konstytucyjna]] jest organem o cechach [[sąd konstytucyjny|sądu konstytucyjnego]].
 
Zgodnie z tradycją rada ministrów składa się z następujących urzędników
* [[Minister (urząd)|ministrów]],
* [[wiceminister|wiceministrów]] (''ministres délégués''),
* [[sekretarz stanu|sekretarzy stanu]] (''secrétaires d'état''),
* [[Ministerstwo Edukacji Francji|Ministerstwo Edukacji]],
* [[Ministerstwo Obrony Francji|Ministerstwo Obrony]],
* [[Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Europejskich Francji|Ministerstwo Spraw Zagranicznych]].
 
Rząd ma znaczącą rolę w określaniu prac [[legislacja|legislacyjnych]] realizowanych w parlamencie. Posiada [[Prerogatywa|prerogatywy]] uprawniające go do [[inicjatywa ustawodawcza|inicjatywy ustawodawczej]] oraz składania poprawek podczas posiedzeń parlamentu. Rząd może też powołać się na specjalny tryb pracy ustawodawczej, który skraca cykl tworzenia prawa.
 
W zwyczaju jest, że gabinet zbiera się raz w tygodniu (rano w środę) w [[Pałac Elizejski|Pałacu Elizejskim]] (fr. ''Palais d'Élysée'') odpowiadając na zaproszenie prezydenta.
 
Od [[Maj 2005#31 maja 2005|31 maja 2005]] do [[Maj 2007#15 maja 2007|15 maja 2007]] funkcje premiera Francji pełnił [[Dominique de Villepin]] wywodzący się z [[Prawica|prawicowej]] [[partia polityczna|partii]] [[UnionUnia pourna unrzecz MouvementRuchu PopulaireLudowego|UMP]]. Uprzednio był on ministrem spraw zagranicznych. Villepin objął funkcję po tym, jak jego poprzednik [[Jean-Pierre Raffarin]] podał się do dymisji na skutek klęski w [[Europejskie referendum konstytucyjne we Francji|referendum]] dotyczącym ratyfikacji [[KonstytucjaTraktat ustanawiający Konstytucję dla Europy|traktatu konstytucyjnego]]. Rząd cieszył się małym poparciem społeczeństwa, które odrzuca próby przeprowadzenia niezbędnych reform socjalnych. Francuzi obwiniają całą klasę polityczną o przyczynienie się do wzrostu [[bezrobocie|bezrobocia]] powyżej 10%.
 
Od [[Maj 2007#17 maja 2007|17 maja 2007]] funkcję premiera pełni [[François Fillon]].
Tylko prezydent i premier mają prawo podpisywania [[dekret]]ów (''décrets''):
* prezydent ma uprawnienie do wydawania dekretów zawierających [[nominacja|nominacje]] oraz dymisje wysokich urzędników cywilnych oraz dowódców wojskowych. Lista stanowisk obsadzanych w ten sposób jest wyszczególniona w konstytucji oraz ustawach regulujących funkcjonowanie poszczególnych instytucji.
* premier wydaje dekrety stanowiące rozporządzenia, [[kontrasygnata|kontrasygnowane]] przez odpowiedzialnych za poszczególne dziedziny ministrów. W niektórych obszarach rozporządzenia są jedyną regulacją, ale zwykle pełnią rolę aktów wykonawczych do wydanych już ustaw. W niektórych przypadkach przed wydaniem dekretu konieczne jest skonsultowanie go z [[Rada Stanu Francji(Francja)|Radą Stanu]] (fr. ''Conseil d'État''), wtedy nosi on zwyczajową nazwę ''décrets en Conseil d'État''. Dekrety nie poddane temu procesowi określane są jako dekrety uproszczone (''décrets simples'').
 
Poszczególni ministrowie mają uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych (''arrêtés'') w ramach zarządzanych przez nich instytucji, ale mają one niższą rangę legislacyjną niż ustawy i dekrety.
Zgodnie z [[Konstytucja Francji|konstytucją Francji]], jedynie poprzez ustawy mogą być regulowane następujące dziedziny życia:
* [[prawa obywatelskie]] oraz inne najważniejsze uprawnienia przyznawane obywatelom, obowiązki obywateli związane z obroną kraju,
* przyznawanie [[obywatelstwo|obywatelstwa]], [[Migracja ludności|emigrację]], [[małżeństwo|małżeństwa]] oraz [[prawo rodzicielskie|prawa rodzicielskie]], [[dziedziczenie]], [[darowiznaUmowa darowizny|darowizny]],
* ściganie i karanie za najcięższe przestępstwa, [[procedurapostępowanie karnakarne|procedury karne]], [[amnestia|amnestie]], powoływanie sądów oraz uprawnienia sędziów, prokuratorów i [[adwokat]]ów,
* podstawę opodatkowania, jego wysokość i sposób ściągania [[podatek|podatków]] jak również [[polityka monetarnapieniężna|politykę monetarną]],
* [[ordynacja wyborcza|ordynacje wyborcze]] do ciał obieranych w wyborach powszechnych,
* uprawnienia urzędników służby cywilnej, oraz służb mundurowych,
 
=== Procedury legislacyjne parlamentu ===
Inicjatywa ustawodawcza należy do rządu, a właściwie rady ministrów, jak również do odpowiednio licznej grupy parlamentarzystów. Projekt nowego prawa zgłoszony przez rząd określa się jako ''projet de loi'', a ten złożony przez członków [[Władza ustawodawcza|legislatywy]] jest nazywany ''proposition de loi''. Każdy projekt ustawy rządowej jest opiniowany przez [[Rada Stanu Francji(Francja)|Radę Stanu]] (''Conseil d'État''), przed rozpoczęciem procesu ustawodawczego. Projekty ustaw proponowane przez grupę parlamentarzystów nie mogą zwiększać obciążenia budżetu bez podania źródła finansowania nowych wydatków.
 
Ustawy rządowe rozpoczynają swój proces legislacyjny w Zgromadzeniu Narodowym, a te zgłoszone przez członków którejś z izb legislatywy są rozpatrywane najpierw w tej izbie. Jeżeli przepisy proponowane przez obie izby różnią się między sobą, to powoływana jest specjalna komisja harmonizacyjna. Składa się ona po połowie z członków Senatu i Zgromadzenia Narodowego. Jeżeli jej prace zakończą się fiaskiem, to o ostatecznym tekście decyduje niższa izba parlamentu.
 
=== Sądownictwo administracyjne ===
Sądy administracyjne zajmują się rozstrzyganiem spraw spornych pomiędzy obywatelami a instytucjami państwa oraz między różnymi urzędami. Każda decyzja urzędnika może zostać zaskarżona. Sądownictwo administracyjne podobnie jak powszechne zapewnia możliwość apelacji. Wyroki rejonowych trybunałów administracyjnych, mogą podlegać apelacji do administracyjnych sądów apelacyjnych, a najwyższą instancją, do której można się odwołać jest [[Rada Stanu Francji(Francja)|Rada Stanu]] (fr. ''Conseil d'État'') a dokładnie jej wydział zajmujący się pozwami.
 
Rada Stanu jest organem rządowym, pełniącym dwie funkcje: doradczą (doradza rządowi w sprawie projektów ustaw i ordonansów) oraz sądowniczą (jest najwyższą instancją sądownictwa administracyjnego). Formalnie na czele Rady Stanu stoi Premier, lecz faktyczne kierownictwo sprawowane jest przez wiceprezesa, nominowanego dekretem Rady Ministrów. Bliskie powiązanie Rady Stanu z administracją rządową bywa przedmiotem kontrowersji co do jej niezależności przy rozpatrywaniu skarg na działania organów administracji publicznej. Zgodnie z francuską doktryną prawa administracyjnego, sędzia administracyjny sam jest administratorem.
* 26 [[region (Francja)|regionów]] (fr. ''région''), z tego 22 we Francji metropolitalnej i 4 regiony zamorskie, kierowanych przez rady regionalne (fr. ''conseil régional'').
 
Władze różnych szczebli prowadzą działalność publiczną na różnych poziomach. Przykładem może być tutaj [[edukacja]], gdzie gminy zarządzają [[szkoła podstawowa|szkołami podstawowymi]], departamenty [[szkoła średnia|średnimi]], a regiony [[WyższaSzkoła uczelniawyższa|wyższymi]]. Jednak władze lokalne we Francji zajmują się tylko utrzymaniem budynków, natomiast programy nauczania i nadzór nad nauczycielami jest w gestii [[Ministerstwo Oświaty Francji|Ministerstwa Oświaty]].
 
Zobacz więcej: [[Podział administracyjny Francji]].