Muszla: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 893 bajty ,  9 lat temu
red., uzup.
(poprawa linków, ilustracja, drobne redakcyjne)
(red., uzup.)
|Plik:Muszlasmall.jpg|Muszle mogą osiągać bardzo różne rozmiary
}}
'''Muszla''' – jedno- lub dwuczęściowy [[Wapień|wapienny]] [[szkielet zewnętrzny]] [[Muszlowce|muszlowców]] (Conchifera), u niektórych grup częściowo lub całkowicie zredukowana. Do ciała mięczaka przytwierdzona jest jednym mięśniem, parą mięśni lub szeregiem mięśni parzystych{{r|BlaszakT1}}.
[[Plik:Czescimuszli shells.jpg|thumb|Budowa muszli ślimaka: 1-dołek osiowy, 2-warga, 3-otwór muszli, 4-kolumienka (wrzeciono), 5-szew, 6-zwój, 7-szczyt muszli. Skręty muszli, prócz ostatniego (najmłodszego i z otworem) tworzą skrętkę.]]
[[Plik:Lymnaea sp.jpg|thumb|Powierzchnia muszli określana jako "młotkowana"]]
 
=== Budowa i kształt muszli ===
'''Muszla''' – [[Wapień|wapienny]] [[szkielet zewnętrzny]] [[Muszlowce|muszlowców]]. W przekroju muszli można wyróżnić trzy wyraźne warstwy: [[Periostrakum|zewnętrzną konchiolinową - periostracum]], środkową porcelanową – ostracum i wewnętrzną perłową – hypostracum, zbudowaną z licznych drobnych blaszek wapiennych. [[Masa perłowa]] może być odkładana przez płaszcz także wokół drobin np. ziarenek piasku, które dostaną się do wnętrza muszli. Wtedy tworzą się zazwyczaj regularne grudki masy perłowej – [[Perła|perły]].
Muszle są charakterystycznym tworem mięczaków: [[Jednotarczowce|Monoplacophora]], [[Chitony|Polyplacophora]], [[Ślimaki|Gastropoda]], [[Małże|Bivalvia]], [[Łódkonogi|Scaphopoda]], i [[Łodziki|Nautilida]]. Tworzone są przez specjalne gruczoły na brzegu płaszcza, i narastają w ten sposób, że gdy zwierzę rośnie, brzegi płaszcza odsuwają się od siebie, odkładając coraz to nowe warstwy substancji budujących muszlę - tak więc początek muszli jest zawsze najmniejszy i najstarszy.
 
[[Plik:Czescimuszli shells.jpg|thumb|left|Budowa muszli ślimaka: 1-dołek osiowy, 2-warga, 3-otwór muszli, 4-kolumienka (wrzeciono), 5-szew, 6-zwój, 7-szczyt muszli. Skręty muszli, prócz ostatniego (najmłodszego i z otworem) tworzą skrętkę.]]
Muszle są charakterystycznym tworem mięczaków: [[Jednotarczowce|Monoplacophora]], [[Chitony|Polyplacophora]], [[Ślimaki|Gastropoda]], [[Małże|Bivalvia]], [[Łódkonogi|Scaphopoda]], [[Łodziki|Nautilida]]. Tworzone są przez specjalne gruczoły na brzegu płaszcza, i narastają w ten sposób, że gdy zwierzę rośnie, brzegi płaszcza odsuwają się od siebie, odkładając coraz to nowe warstwy substancji budujących muszlę - tak więc początek muszli jest zawsze najmniejszy i najstarszy.
Tworzone są przez specjalne gruczoły na powierzchni i na brzegu [[płaszcz (anatomia)|płaszcza]], i narastają w ten sposób, że gdy zwierzę rośnie, brzegi płaszcza odsuwają się od siebie, odkładając coraz to nowe warstwy substancji budujących muszlę – tak więc początek muszli jest zawsze najmniejszy i najstarszy.
 
U ślimaków obserwuje się największą różnorodność kształtu muszli. U ślimaków nagich spotyka się niewielkie szczątkowe płytki wewnątrz ciała. Większość brzuchonogów posiada jednak dość pokaźne muszle, skręcone spiralnie wokół osi, mniej lub bardziej stożkowato wzniesione, jak np. u [[Błotniarkowate|błotniarek]]. Nieliczne muszle są skręcone płasko, w jednej płaszczyźnie np. u [[Zatoczkowate|zatoczkowatych]]. Muszle zwinięte spiralnie, w jednej płaszczyźnie mają też łodziki (Nautilida).
[[Plik:Lymnaea sp.jpg|thumb|200px|Powierzchnia muszli określana jako "młotkowana"]]
 
U Bivalvia muszla jest dwuklapowa i składa się z dwóch części. Muszle Monoplacophora składają się z jednej części i mają kształt nieregularnego stożka lub okrągławego "serduszka". Polyplacophora mają osłonę składającą się z kilku płytek, upodabniającą zwierzę do segmentowanych stawonogów. U [[Głowonogi|głowonogów]] muszla silnie zredukowana i zanurzona w tkance ciała, tworzy tzw. ''[[Kość mątwia|os sepiae]]'' – "kość mątwy", natomiast u [[Bezpłytkowce|Aplacophora]] muszli brak.
 
Muszle mają także m.in. [[ramienionogi]] (Branchiopoda) nienależące do mięczaków. Ich muszla jest bardzo podobna do muszli małży, ale jedna część (grzbietowa) jest u nich wyraźnie mniejsza.
 
=== Warstwy muszli ===
Do prywatnych celów kolekcjonerskich nie należy zabijać mięczaków. Tam gdzie występują, zwykle łatwo można znaleźć puste muszle. Muszle ślimaków wodnych najlepiej zbierać w miejscach gdzie prowadzone są prace pogłębiające.
W przekroju poprzecznym muszli można wyróżnić dwie lub trzy wyraźne warstwy (trzecia z niżej wymienionych warstw występuje w wielu, lecz nie we wszystkich grupach muszlowców){{r|BlaszakT1}}:
* zewnętrzna konchiolinowa – [[periostrakum]], wytwarzana przez nabłonek brzegu płaszcza,
* środkowa porcelanowa – [[mezostrakum]], zwana też pryzmatyczną, zbudowana jest z kryształków [[aragonit]]u lub [[kalcyt]]u, produkowana przez całą powierzchnię płaszcza,
* wewnętrzna perłowa – [[hipostrakum]], zbudowana z licznych drobnych blaszek z [[węglan wapnia|węglanu wapnia]], zwykle aragonitowych, ma opalizujący połysk.
 
[[Masa perłowa]] może być odkładana przez płaszcz także wokół drobin np. ziarenek piasku, które dostaną się do wnętrza muszli. Wtedy tworzą się zazwyczaj regularne grudki masy perłowej – [[Perła|perły]].
== Ciekawostka ==
[[Język angielski|Angielskie]] słowo ''shell'', oznaczające "muszla", oraz stylizowana muszla małża od ponad wieku są znakiem firmowym koncernu paliwowego [[Royal Dutch Shell]]. Początek firmy datuje się na rok 1833. Jej założyciel, Marcus Samuel, otworzył wtedy w [[Londyn]]ie sklep z antykami i orientalnymi muszlami<ref>Za: Shell Polska Sp.z o.o. - http://www.shell.com/home/content/pl-pl/about_shell/how_we_work/historia_shell_100_Lat_06112003.html</ref>.
 
=== Ciekawostka ===
{{Przypisy|stopień= ==}}
[[Językjęzyk angielski|Angielskie]] słowo ''shell'', oznaczające "muszla", oraz stylizowana muszla małża od ponad wieku są znakiem firmowym koncernu paliwowego [[Royal Dutch Shell]]. Początek firmy datuje się na rok 1833. Jej założyciel, Marcus Samuel, otworzył wtedy w [[Londyn]]ie sklep z antykami i orientalnymi muszlami<ref>Za: Shell Polska Sp.z o.o. - http://www.shell.com/home/content/pl-pl/about_shell/how_we_work/historia_shell_100_Lat_06112003.html</ref>.
 
=== Zobacz też ===
{{wikiquoteWikicytaty|dopełniacz=o muszli}}
{{commonscat|Shells}}
* [[Belemnity]]
{{Przypisy|przypisy=
<ref name="BlaszakT1">{{Cytuj książkę | tytuł = Zoologia : bezkręgowce. T. 1 | inni = Red. nauk. Czesław Błaszak | data = 2009 | wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN]] | miejsce = Warszawa | isbn = 978-83-01-16108-8 | strony = 425| imię r = Beata |nazwisko r = Pokryszko| rozdział = Podtyp: muszlowce – Conchifera}}</ref>
{{Przypisy|stopień= ==}}=
}}
 
=== Linki zewnętrzne ===
* [http://www.muszle.concha.pl/?id=14&arkana=1 Concha]
 
{{wikiquote|dopełniacz=o muszli}}
{{commonscat|Shells}}
 
[[Kategoria:Malakologia]]
[[Kategoria:Anatomia zwierząt]]
 
[[ar:صدفة]]
54 696

edycji