Sterylizacja (mikrobiologia): Różnice pomiędzy wersjami

→‎Metody sterylizacji: UHT przeniesione z art. Pasteryzacja, drobne redakcyjne
m (r2.6.5) (robot poprawia: fa:سترون (استریل))
(→‎Metody sterylizacji: UHT przeniesione z art. Pasteryzacja, drobne redakcyjne)
Wyróżnia się następujące metody wyjaławiania:
 
* Sterylizacja termiczna
** Wyżarzanie lub spalanie
* Sterylizacja suchym gorącym powietrzem
** Proces UHT
* Sterylizacja nasyconą parą wodną pod ciśnieniem
** Sterylizacja suchym gorącym powietrzem
** Sterylizacja nasyconą parą wodną pod ciśnieniem
* Sterylizacja przez [[sączenie]]
* Sterylizacja promieniowaniem
'''Wyżarzanie''' przedmiotu poddawanego wyjaławianiu w płomieniu palnika powoduje spalenie komórek [[Mikroorganizm|drobnoustrojów]]. Metoda ta jest stosowana tylko do drobnych przedmiotów metalowych – na przykład do sterylizacji [[eza|ez]] stosowanych do posiewów mikrobiologicznych.
 
'''Spalanie''' stosujemystosuje wówczas,się gdydo chcemyzniszczenia zniszczyćskażonego skażony materiałmateriału – na przykład odpadyodpadów szpitalneszpitalnych.
 
=== UHT ===
{{main|UHT}}
'''Ultra high temperature processing (UHT)''' – polega na błyskawicznym, 1-2 sekundowym podgrzaniu do temp. ponad 100 °C (135-150 °C dla mleka) i równie błyskawicznym ochłodzeniu do temperatury pokojowej. Cały proces trwa 4-5 sek. Zabija to florę bakteryjną nie zmieniając walorów smakowych produktu.
 
Proces stosowany był początkowo w mleczarstwie, obecnie stosuje się go w pełnej gamie produktów pakowanych aseptycznie.
 
=== Sterylizacja suchym gorącym powietrzem ===
* '''Czas nagrzewania''' – ciepło przenika wówczas w głąb materiału. Czas ten jest różny dla różnych obiektów, dlatego np. różne rodzaje pojemników należy wyjaławiać oddzielnie.
* '''Czas wyrównania temperatury''' – para wodna oddaje swoje ciepło utajone materiałowi aż do chwili, gdy temperatury wyrównają się i wymiana ciepła ustąpi.
* ''' Czas wyjaławiania''' – właściwa sterylizacja, podczas której staramy sięnależy utrzymywać zadaną temperaturę przez stosowny okres. Zwykle dla bezpieczeństwa wydłuża się go o połowę.
* '''Czas schładzania autoklawu''' – czas od chwili przerwania ogrzewania do momentu, gdy [[manometr]] wskaże, że ciśnienie wewnątrz autoklawu jest równe atmosferycznemu.
 
Drugim istotnym zjawiskiem jest to, że płyn w pojemniku stygnie wolniej, niż komora autoklawu. Powstaje więc nadciśnienie, które grozi implozją pojemnika. Aby się przed nią ustrzec, nie należy wyjmować zawartości autoklawu tuż po jego otwarciu. Można też zastosować chłodzenie cieczą, aby temperatury wyrównywały się szybciej.
 
Nasyconą parą wodną możemymożna wyjaławiać zarówno roztwory wodne, jak i [[odzież ochronna|odzież ochronną]], opatrunki, narzędzia. Materiały należy zabezpieczyć przed powtórnym skażeniem.
 
=== Sączenie ===
Korzyści wynikające z tej metody są znaczące – nie zmienia się [[skala pH|pH]] roztworu, nie rozpadają się jego składniki wrażliwe na temperaturę ([[Związek termolabilny|termolabilne]], na przykład [[witaminy]]), substancje nie ulegają [[adsorpcja|adsorpcji]] na materiale sączka.
 
Zestawy do sączenia należy wyjałowić za pomocą pary wodnej lub suchego gorącego powietrza. Koniecznie jałowy musi być też pojemnik, do którego zbieramyzbierany jest roztwór, a dozowanie do opakowań jednostkowych musi odbywać się w warunkach aseptycznych.
 
Ten typ wyjaławiania, z racji zagrożenia wtórnym skażeniem podczas dozowania, stosujemystosuje się do wyjaławiania większej ilości płynów lub gazów tylko wówczas, gdy roztworu nie można wyjałowić termicznie – na przykład gdy jest to roztwór zawierający witaminy lub preparat biologiczny (enzymy, roztwory toksyn, surowica). Metoda ta jest natomiast popularna w jałowej recepturze aptecznej, w której wykonywany lek, w warunkach aseptycznych, przesącza się bezpośrednio do ostatecznego opakowania jednostkowego.
 
Metodą sączenia wyjaławia się również powietrze – rolę filtra pełnią arkusze z włókien szklanych ([[HEPA|filtry HEPA]]).
Promieniowanie ultrafioletowe jest szkodliwe dla ludzi – może powodować między innymi stany zapalne skóry i zapalenie [[Spojówka|spojówek]].
 
Promieniowanie ultrafioletowe nie przenika w głąb płynów i ciał stałych, jest absorbowane przez [[szkło]] i [[tworzywa sztuczne]]. Dlatego też wyjaławiamywyjaławia się w ten sposób na ogół tylko powietrze lub powierzchnię przedmiotów.
Jest to metoda pomocnicza.
 
Zwykle stosowaną dawką minimalna jest 25 [[kilo|k]][[Grej|Gy]], dawniej stosowaną jednostką był (2,5 [[mega|M]][[Rad (jednostka)|rad]]).
 
Metodę tę stosujemystosuje się do wyjaławiania materiałów [[materiał termolabilny|termolabilnych]] – wyrobów medycznych jednorazowego użytku, produktów leczniczych, kosmetyków oraz materiałów transplantacyjnych.
 
=== Wyjaławianie gazami ===
StosujemyStosuje się je w przemysłowej sterylizacji sprzętu jednorazowego i wszelkiego typu materiałów medycznych, szczególnie wykonanych z tworzyw sztucznych i wrażliwych na wysokie temperatury. Sterylizacja ta metoda wymaga wyposażenia w specjalne pomieszczenia do tego celu gdyż gazy używane do wyjaławiania są niebezpieczne dla ludzi. Stosowane gazy są agresywnymi [[reagent]]ami i zachodzi ryzyko zajścia niekorzystnych zmian chemicznych w materiale poddawanym wyjaławianiu oraz [[sorpcja|sorpcji]] gazów na jego powierzchni
 
==== Tlenek etylenu ====
Zaletą tlenku etylenu jest jego przenikliwość – gaz ten przedostaje się przez tworzywa sztuczne, którymi owija się wyjaławiane przedmioty, dzięki czemu po wyjęciu są one od razu zabezpieczone przed wtórnym zakażeniem. Jednocześnie, ze względu na możliwość sorpcji gazu przez wyjaławiany materiał, konieczne jest zachowanie tzw. okresu desorpcji czyli czas w którym gaz jest usuwany z powierzchni wysterylizowanych przedmiotów. Czas spontanicznej desorpcji wynosi od 7 do 30 dni, można go znacznie skrócić wymuszając obieg jałowego powietrza w pomieszczeniach do sterylizacji.
 
Tlenkiem etylenu wyjaławiamywyjaławia się materiały i [[sprzęt medyczny]] z tworzyw sztucznych, które mogłyby odkształcać się po wpływem temperatury, np. [[cewnik]]i.
 
==== Formaldehyd ====
 
=== Sterylizacja roztworami środków chemicznych ===
Metoda stosowana tylko w szczególnych przypadkach, gdy wyjaławianie innymi metodami jest niemożliwe. Wyjaławianie prowadzimyprowadzi się w temperaturze pokojowej w zbiornikach pełnych roztworu środka chemicznego. Po zakończeniu sterylizacji materiały opłukuje się jałową wodą, suszy na jałowej serwecie i zabezpiecza przed wtórnym skażeniem.
 
==== Aldehyd glutarowy ====