Kirasjerzy: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 191 bajtów ,  9 lat temu
drobne merytoryczne, drobne redakcyjne, drobne techniczne
(drobne techniczne)
(drobne merytoryczne, drobne redakcyjne, drobne techniczne)
[[Plik:Pappenheim Curassiers.PNG|thumb|Kirasjerzy [[Gottfried Heinrich von Pappenheim|Pappenheima]]]][[Plik:2june 2007 609.jpg|thumb|Włoscy kirasjerzy w czasie parady w 2007 roku]]
[[Plik:Italienischer kuerassier.jpg|thumb|150px|Włoski kirasjer z XIX wieku]]
[[Plik:Pappenheim Curassiers.PNG|thumb|Kirasjerzy [[Gottfried Heinrich von Pappenheim|Pappenheima]]]]
[[Plik:2june 2007 609.jpg|thumb|Włoscy kirasjerzy w czasie parady w 2007 roku]]
'''Kirasjerzy''' (z [[Język francuski|fran.]] ''cuirassier'' – pancerny) – rodzaj [[ciężka jazda|ciężkiej jazdy]] (szturmowej) w zbrojach z metalowych płyt ([[kirys]]ach).
 
'''Kirasjerzy''' (z [[Język francuski|fran.]] ''cuirassier'' – pancerny) – istniejący w [[XVI wiek|XVI]]-[[XX wiek]]u, zachodnioeuropejski rodzaj [[ciężka jazda|ciężkiej jazdy]] (szturmowej) w zbrojach z metalowych płyt ([[kirys]]ach lub [[Zbroja kirasjerska|zbrojach kirasjerskich]]). Kirasjerzy stanowili uprzywilejowaną formację i byli zwolnieni z wielu obowiązkowych elementów służby.
Jazda tego typu powstała w drugiej połowie [[XVI wiek|XVI]] w. z przekształcenia w nią ciężkozbrojnej jazdy kopijniczej, choć nowożytnych kirasjerów poprzedzali w starożytności macedońscy ''hetairoi'' o zbliżonym przeznaczeniu bojowym i rynsztunku, co ich spadkobiercy.
 
== Historia ==
Jednostka ta oznacza nowe stadium rozwoju europejskiej ciężkiej jazdy. Pancerz używany przez tych jeźdźców był znacznie lżejszy, zapewniając większą szybkość i zwinność. Znaczną uwagę poświęcano technikom jeździeckim. Kirasjerzy potrafili zadawać potężne, śmiercionośne uderzenia zarówno nieprzyjacielskiej konnicy, jak i piechocie.
 
Jazda tego typu powstała w drugiej połowie [[XVI wiek|XVI]] w. z przekształcenia w nią ciężkozbrojnej [[kopijnicy|jazdy kopijniczej]], choć nowożytnych kirasjerów poprzedzali w starożytności macedońscy ''hetairoi'' o zbliżonym przeznaczeniu bojowym i rynsztunku, co ich spadkobiercy. Jednostka ta oznaczała nowe stadium rozwoju europejskiej ciężkiej jazdy. Pancerz używany przez tych jeźdźców był znacznie lżejszy, zapewniając większą szybkość i zwinność. Znaczną uwagę poświęcano technikom jeździeckim. Kirasjerzy potrafili zadawać potężne, śmiercionośne uderzenia zarówno nieprzyjacielskiej konnicy, jak i piechocie.
Wyposażenie kirasjera obejmowało stalowy kirys o wysokości około 47 cm, szerokości 44 cm (na wysokości piersi) i wadze 8-9 kg. Kirys ten chronił pierś i plecy jeźdźca przed ciosami broni białej i kulami muszkietowymi (wystrzelonymi z odległości nie mniejszej niż 50 kroków). Kula pistoletowa mogła go przebić tylko jeśli została wystrzelona z bardzo krótkiej odległości (2-3 kroki).
 
W [[XVI wiek]]u i w początku [[XVII wiek]]u kirasjerzy walczyli ogniem z konia, stosując tzw. [[karakol]]. Dopiero w [[wojna trzydziestoletnia|wojnie trzydziestoletniej]] mający doświadczenie w [[I Rzeczpospolita|polskiej]] armii [[Gottfried Heinrich von Pappenheim]] i wzorujący się na nim [[Octavio Piccolomini]] używali kirasjerów do szarż cwałem na białą broń. Odtąd kirasjerzy atakowali w zwartym szyku, galopem z odległości 1800-700 kroków. Do przełamywania linii nieprzyjaciela używali pałaszy[[pałasz]]y, podczas gdy pistolety stanowiły broń rezerwową. Generał von Marvitz zapisał kiedyś: "Ta formacja przełamie wszystko, co jej stanie na drodze. Połowa z nich padnie pod kulami wroga lub wpadnie w okopy, a setki skręcą sobie kark. Ale oni się nie zatrzymają (a co dopiero mówić o zawróceniu), ponieważ przy całym tym zamęcie i łoskocie powodowanym przez setki koni rwących w zwartym szyku nawet najlepszy jeździec nie byłby w stanie kierować swoim wierzchowcem - są po prostu skazani na to, by się przebić.A nawet jeśli któryś z nich okiełzna konia i odzyska panowanie nad nim, niech lepiej zapomni o zatrzymywaniu się, bo zostałby powalony i stratowany przez gnających za nim. Nie ma zatem cienia wątpliwości, że po rozpoczęciu szarży może się ona zakończyć wyłącznie przełamaniem linii wroga lub śmiercią całego oddziału."
Czasami kirasjerzy nosili [[Hełm kirasjerski|stalowe, otwarte hełmy]] w kształcie kasku. Ten okazały hełm nawiązywał do hełmów hellenistycznych Greków i Rzymian. Posiadał otok z czarnego niedźwiedziego futra, ozdobiony był nadgrzebieniem z końskiego czarnego włosia i piórem pąsowym na lewym boku.
 
Obok typowych kirasjerów w XVII wieku występowali tzw. półkirasjerzy, używający lżejszych zbroi i walczący przy użyciu [[arkebuz]]ów. Stanowili oni specyficzny rodzaj jazdy, pośredni między kirasjerami i [[arkebuzer]]ami.
Wyposażenie kirasjera obejmowało zamszową kryzę, mundur, skórzane spodnie i buty z cholewami. Na jego uzbrojenie składały się [[pałasz]] (lub [[szpada]]), para [[pistolet]]ów i krótka kawaleryjska [[skałkówka]] lub [[Karabinek (broń)|karabinek]].
 
Od połowy [[XIX wiek|XIX]]u w. była to normalna jazda liniowa, która gdzieniegdzie zachowała nazwę kirasjerów. We [[Francja|Francji]] kirasjerzy przetrwali do [[1914]] r.
W [[XVI wiek]]u i w początku [[XVII wiek]]u kirasjerzy walczyli ogniem z konia, stosując tzw. [[karakol]]. Dopiero w [[wojna trzydziestoletnia|wojnie trzydziestoletniej]] mający doświadczenie w [[I Rzeczpospolita|polskiej]] armii [[Gottfried Heinrich von Pappenheim]] i wzorujący się na nim [[Octavio Piccolomini]] używali kirasjerów do szarż cwałem na białą broń. Odtąd kirasjerzy atakowali w zwartym szyku, galopem z odległości 1800-700 kroków. Do przełamywania linii nieprzyjaciela używali pałaszy, podczas gdy pistolety stanowiły broń rezerwową. Generał von Marvitz zapisał kiedyś: "Ta formacja przełamie wszystko, co jej stanie na drodze. Połowa z nich padnie pod kulami wroga lub wpadnie w okopy, a setki skręcą sobie kark. Ale oni się nie zatrzymają (a co dopiero mówić o zawróceniu), ponieważ przy całym tym zamęcie i łoskocie powodowanym przez setki koni rwących w zwartym szyku nawet najlepszy jeździec nie byłby w stanie kierować swoim wierzchowcem - są po prostu skazani na to, by się przebić.A nawet jeśli któryś z nich okiełzna konia i odzyska panowanie nad nim, niech lepiej zapomni o zatrzymywaniu się, bo zostałby powalony i stratowany przez gnających za nim. Nie ma zatem cienia wątpliwości, że po rozpoczęciu szarży może się ona zakończyć wyłącznie przełamaniem linii wroga lub śmiercią całego oddziału."
 
We [[Włochy|Włoszech]] do chwili obecnej istnieje jeden pułk kirasjerów (''Reggimento Corazzieri''). Należy on do [[Carabinieri|''Arma dei Carabinieri'']] i pełni funkcję gwardii honorowej prezydenta Włoch.
Obok typowych kirasjerów w XVII wieku występowali tzw. półkirasjerzy, używający lżejszych zbroi i walczący przy użyciu [[arkebuz]]ów. Stanowili oni specyficzny rodzaj jazdy, pośredni między kirasjerami i [[arkebuzer]]ami.
 
== Uzbrojenie i wyposażenie ==
Kirasjerzy stanowili uprzywilejowaną formację i byli zwolnieni z wielu obowiązkowych elementów służby.
 
Wyposażenie ochronne kirasjera obejmowało stalowy kirys o wysokości około 47 cm, szerokości 44 cm (na wysokości piersi) i wadze 8-9 kg. Kirys ten chronił pierś i plecy jeźdźca przed ciosami broni białej i kulami muszkietowymi (wystrzelonymi z odległości nie mniejszej niż 50 kroków). Kula pistoletowa mogła go przebić tylko jeśli została wystrzelona z bardzo krótkiej odległości (2-3 kroki).
Od połowy [[XIX wiek|XIX]] w. była to normalna jazda liniowa, która gdzieniegdzie zachowała nazwę kirasjerów. We [[Francja|Francji]] kirasjerzy przetrwali do [[1914]] r.
 
Czasami kirasjerzy nosili [[Hełm kirasjerski|stalowe, otwarte hełmy]] w kształcie kasku., Ten okazały hełm nawiązywałnawiązujące do hełmów hellenistycznych Greków i Rzymian. Posiadał otok z czarnego niedźwiedziego futra, ozdobiony był nadgrzebieniem z końskiego czarnego włosia i piórem pąsowym na lewym boku.
We [[Włochy|Włoszech]] do chwili obecnej istnieje jeden pułk kirasjerów (''Reggimento Corazzieri''). Należy on do [[Carabinieri|''Arma dei Carabinieri'']] i pełni funkcję gwardii honorowej prezydenta Włoch.
 
Wyposażenie kirasjera obejmowało zamszową kryzę, mundur, skórzane spodnie i buty z cholewami. Na jego uzbrojenie składały się [[pałasz]] (lub [[szpada]]), para [[pistolet]]ów i krótka kawaleryjska [[skałkówka]] lub [[Karabinek (broń)|karabinek]].
 
Umundurowanie kirasjera obejmowało zamszową kryzę, mundur, skórzane spodnie i buty z cholewami.
 
== Polscy kirasjerzy ==
* [[14 Pułk Kirasjerów]]
 
== LiteraturaBibliografia ==
{{Bibliografia start}}
* ''Mała Encyklopedia Wojskowa'', wyd. MON, Warszawa 1967
* [[Jerzy Bordziłowski]] (red.): ''Mała encyklopedia wojskowa''. T.1. Warszawa: [[Ministerstwo Obrony Narodowej|MON]], 1967
{{Bibliografia stop}}
 
[[Kategoria:Historia wojskowości]]
42 218

edycji