Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 98 bajtów, 7 lat temu
m
Wikiprojekt:Ilustrowanie - ilustracja medalowa
 
[[Plik:Naghshe Jahan Square Isfahan modified2.jpg|thumb|300px|Stworzony za czasów [[Abbas I Wielki|Abbasa I]] (1587 – 1629) [[Mejdan-e Naghsz-e Dżahan|Plac Naghsz-e Dżahan]] w [[Isfahan (miasto)|Isfahanie]]]]
[[Plik:Isfahan Lotfollah mosque ceiling symmetric.jpg|thumb|Sufit meczetu w Isfahanie z XVII w.]]
Po śmierci Abbasa rozpoczął się schyłek państwa Safawidów. Inaugurując praktykę zamykania potencjalnych następców tronu w [[harem]]ie Abbas sprawił, że byli oni nieprzygotowani do rządzenia. Ta polityka miała utrudnić im wzniecanie buntów, lecz jej rzeczywistym rezultatem był wzrost politycznych wpływów znajdujących się w haremie kobiet i [[eunuch]]ów, a przebywający ciągle w ich towarzystwie książęta stali się centrum intryg w o wiele większym stopniu niż dotychczas. Jednocześnie nastawiona na szybkie zwiększenie dochodów państwa polityka zarządców ziem królewskich okazała się na dłuższą metę mieć negatywne skutki dla ich produktywności. W rezultacie ostatecznie pieniędzy było mniej, a ze względu na odebranie Kyzyłbaszom szeregu ziem zmniejszyła się ich liczba. W sumie wielkość armii Safawidów systematycznie spadała. Wnuk i następca Abbasa, [[Safi I]] (1629 – 1642), był okrutnym alkoholikiem, który ostatecznie przegrał kolejną [[Wojna persko-turecka 1623-1639|wojnę z Osmanami]] i na mocy [[Traktat w Kasr-e Szirin|traktatu z roku 1639]] ponownie utracił na ich rzecz Irak. Traktat ten jednak zapewnił Iranowi niemal wiek pokoju z tej strony. Ostatnim godnym następcą Abbasa był jego imiennik [[Abbas II]] (1642 – 1666), który wstępując na tron w wieku 10 lat uniknął długotrwałego dzieciństwa spędzonego w haremie. Ze względu na pomyślne okoliczności jego panowanie jest uważane za "babie lato ery Safawidów"<ref name="Matthee"/>. Dwaj kolejni Safawidzi, [[Safi II]] (1666 – 1694) i [[Sultan Husajn|Soltan Hosejn]] (1694 – 1722), byli typowymi wytworami wychowania w haremie, słabo interesującymi się sprawami państwa. W tej sytuacji rzeczywistą władzę przejęły kobiety i eunuchowie haremu, a w kraju zaczęło panować ogólne nieposzanowanie prawa i korupcja. W tym samym czasie państwo pogrążało się w ekonomicznym kryzysie – spadła produkcja rolnicza, a prawdopodobnie także produkcja jedwabiu, głównego perskiego towaru eksportowego. Zagraniczni kupcy, znajdujący coraz mniej perskich towarów, które mogłyby być wyeksportowane do Europy lub Indii, wydrenowali kraj z jego zasobów złota i srebra, co doprowadziło do kryzysu monetarnego. Polityka religijnej nietolerancji, która była rezultatem wzrastających wpływów [[ulem]]ów na dworze, także odbiła się na gospodarce, ponieważ dotknęła m.in. odgrywających ważną rolę w handlu [[Ormianie|Ormian]] i [[Hindusi|Hindusów]]. Safawidzi trwali przede wszystkim z powodu równoczesnej słabości swoich sąsiadów, jednak wraz z nadejściem XVIII wieku ich władzą zachwiała seria buntów, które były rezultatem m.in. wzrastającej presji podatkowej bankrutującego państwa. Jednymi z rebeliantów byli [[Pasztunowie|pasztuńscy]] [[Ghilzai]], którzy pod przywództwem [[Mir Wais Chan|Mir Wajsa]] (1709 – 1715) opanowali [[Kandahar]]. Syn Mir Wajsa, [[Mahmud Chan|Mahmud]] (1717 – 1725), przedsięwziął najazd na Iran i w roku 1722 pokonał dwukrotnie liczniejszą i lepiej wyposażoną, lecz źle dowodzoną i zdemoralizowaną armię Safawidów w [[Bitwa pod Golnabadem|bitwie pod Golnabadem]] w pobliżu [[Isfahan (miasto)|Isfahanu]], by następnie po sześciomiesięcznym oblężeniu zająć to stołeczne miasto. Sultan Husajn poddał się najeźdźcy i przekazał mu insygnia władzy. Był to właściwie koniec panowania Safawidów w Iranie. Syn Soltana Hosejna, [[Tahmasp II]] (1729 – 1732), podjął walkę z Afganami, podczas której faktyczną władzę zdobył jego wódz, [[Nadir Szah Afszar|Nader Szah]] (1736 – 1747). Do roku 1730 wyparł on Afganów z Iranu i dwa lata później zdetronizował Tahmaspa II, wprowadzając na tron jego małoletniego syna [[Abbas III|Abbasa III]] (1732 – 1736), by w końcu w roku 1736 objąć samodzielną władzę. Tahmasp II i jego syn zostali ostatecznie zamordowani w roku 1740. Safawidzcy pretendenci do tronu pojawiali się jeszcze w różnych okolicznościach aż do roku 1773, ale nie odgrywali już znaczącej roli<ref name="SAFAWID"/><ref name="Matthee"/><ref>{{cytuj stronę| url = http://www.iranica.com/articles/gilzi- | tytuł = ḠILZĪ | data dostępu = 24 stycznia 2011 | autor = M. Jamil Hanifi | opublikowany = Encyclopaedia Iranica| język = en}}</ref><ref>Składanek, ss. 69, 71 – 74, 78 – 81, 100; {{Cytuj książkę | autor r=R.M. Savory | rozdział=Şafawids I. Dynastic, political and military history. II. Economic and commercial history; trade relations with Europe | nazwisko=Bosworth | imię=C.E. | nazwisko2=Van Donzel | imię2=E. | nazwisko3=Heinrichs | imię3=W.P. | nazwisko4=Lecomte | imię4=G.| tytuł=The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume VIII | data=1995 | wydawca=E.J. Brill | miejsce=Leiden | isbn=90-04-09834-8 | strony=771, 774}}</ref>.