Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 4994 bajty, 7 lat temu
m
drobne merytoryczne, uzupełnienie sekcji Twórczość.., bibliografia
}}
 
'''Piotr Tomicki''' inne formy nazwiska: ''Tomicius, Tomiczki'', [[Łodzia (herb szlachecki)|herbu Łodzia]] (ur. [[1464]] w [[Tomice (powiat poznański)|Tomicach]], zm. 29 października [[1535]] w [[Kraków|Krakowie]]) – [[biskupi przemyscy|biskup przemyski]], [[biskupi poznańscy|poznański]] i [[biskupi krakowscy|krakowski]], [[podkanclerzy koronny]], [[sekretarz królewski]], humanista-mecenas, mówca i dyplomata.
 
== Życiorys ==
Urodził się w [[1464]] roku jako syn Mikołaja z [[Tomice (powiat poznański)|Tomic]] koło [[Poznań|Poznania]] – [[chorąży|chorążego]] poznańskiego i Anny z Szamotulskich. Po śmierci ojca, w roku [[1478]], trafił na dwór swojego stryja, [[Andrzej Szamotulski|Andrzeja Szamotulskiego]], [[wojewodowie poznańscy i wielkopolscy|wojewody poznańskiego]]. Wiadomo, że uczył się w szkole katedralnej w [[Gniezno|Gnieźnie]], następnie około roku [[1486]] studiował w [[Lipsk]]u, a następnie na [[Uniwersytet Jagielloński|Akademii Krakowskiej]], gdzie uzyskał w [[1490]] bakalaureat, a w [[1493]] magistrat filozofii. W tym samym roku rozpoczął studia prawnicze w [[Bolonia|Bolonii]], które w [[1500]] zakończył doktoratem dekretów. Prawdopodobnie studiował także w Wiedniu.
 
Zaraz po ukończeniu studiów rozpoczął praktykę w [[Kuria Rzymska|kurii rzymskiej]], zostając kanclerzem [[kardynał (godność)|kardynała]] [[Fryderyk Jagiellończyk|Fryderyka Jagiellończyka]], który nadał mu, pomimo że nie był duchownym, szereg beneficjów kościelnych, w tym archidiakonat krakowski. Po śmierci kard. Fryderyka trafił na dwór [[biskupi poznańscy|biskupa poznańskiego]], [[Jan Lubrański|Jana Lubrańskiego]], gdzie przebywał w latach [[1503]]-[[1506]]. Następnie trafił do kancelarii koronnej króla [[Zygmunt I Stary|Zygmunta Starego]], w służbie którego wielokrotnie posłował jako [[sekretarz królewski]] na [[Węgry]], [[Wołoszczyzna|Wołoszczyznę]] i [[Pomorze]]. Podczas swojej służby otrzymał od króla liczne nadania.
 
W roku [[1511]] przyjął święcenia kapłańskie, a w [[1514]] sakrę biskupią, przyjmując godność biskupa [[Przemyśl|przemyskiego]], a rok później został podkanclerzym koronnym (urząd ten sprawował do śmierci). W roku [[1515]] wraz z kanclerzem koronnym [[Krzysztof Szydłowiecki|Krzysztofem Szydłowieckim]] był głównym twórcą ugody z [[Habsburgowie|Habsburgami]]. Po śmierci [[Jan Lubrański|Jana Lubrańskiego]], w roku [[1520]] objął biskupstwo poznańskie, zrzekając się tronu w Przemyślu. W [[Wielkopolska|Wielkopolsce]] przebywał jednak sporadycznie, poświęcając się polityce i pracy na dworze królewskim. W roku [[1524]] r. objął godność biskupa krakowskiego (będąc nadal biskupem poznańskim), a także nuncjusza apostolskiego i kolektora danin papieskich. W roku [[1525]] zrzekł się tronu biskupiego w Poznaniu, a także doprowadził do ugody między królem a [[Albrecht Hohenzollern (1490-1568)|Albrechtem Hohenzollernem]]. Tomicki od roku [[1524]] jednocześnie pełnił funkcje biskupa krakowskiego i podkanclerzego koronnego, co było niezgodne z ówczesnym prawem polskim (były to tzw. ''[[incompatibilia]]''). Był z tego powodu jednym z głównych (obok Szydłowieckiego) przeciwników [[Ruch egzekucyjny|ruchu egzekucyjnego]].
 
Piotr Tomicki należał do najważniejszych przedstawicieli polskiego renesansu. Studia we [[Włochy|Włoszech]] i pobyt na dworze Jana Lubrańskiego, a także kontakty ze światłymi umysłami [[Europa|Europy]], w tym z [[Erazm z Rotterdamu|Erazmem z Rotterdamu]], ukształtowały w nim humanistyczne zainteresowania. Do głównych zasług Tomickiego należy jego mecenat nad artystami. Na jego polecenie Andrzej Górski spisał ''[[Acta Tomiciana]]'' – zbiór dokumentów z czasów sprawowania przez Tomickiego urzędu podkanclerskiego, na Akademii Krakowskiej utworzył Katedrę Prawa Rzymskiego oraz wprowadził nauczanie [[język grecki|greki]] i [[język hebrajski|hebrajskiego]]. W Wielkopolsce ufundował cenne płyty nagrobne: stryjowi w [[Szamotuły|Szamotułach]] i ojcu w Tomicach.
== Twórczość ==
=== Najważniejsze dzieła ===
*''Ad serenissimum principem Sigismundum Augustum... epistola'', Frankfurt n/Menem 1577
*Akta dyplomatyczne (relacje z poselstw, pisma urzędowe, instrukcje, mowy, itp.) z lat 1507-1534, zebrane przez Stanisława Górskiego; wyd.: ''Acta Tomiciana'', t. 1 (1852) – t. 16, cz. 1-2 (1961) passim., (tu np. ''Legatio a Sigismundo Rege ad duces Silesiae per Petrum Tomiczki dicta...'' 1511; ''Petrus Tomiczki ex parte Sigismundi regis respondit dominis Hungaris...'', 1515).
 
=== Listy i materiały (ważniejsze) ===
*Korespondencja z lat 1507-1534 (m.in. listy do i od: księcia pruskiego Albrechta, królowej Bony, S. Borka, J. Dantyszka, Ł. Górki, kardynała Achilla de Grassis, biskupa J. Konarskiego, A. Krzyckiego, arcybiskupa J. Łaskiego, J. Lubrańskiego, Krzysztofa i Mikołaja Szydłowieckich, J. Tarnowskiego, B. Wapowskiego, J. Zambockiego, Zygmunta Starego); ''Acta Tomiciana'', t. 1 (1852) – t. 16, cz. 1-2 (1961) passim., (tu także wiadomości o wcześniejszych wydaniach)
*Fragmenty korespondencji z lat 1526-1530, dot. sprawy tronu J. Z. Zapolyi na Węgrzech; przedr. W. Pociecha "O zjeździe w Poznaniu w roku 1530", ''Pamiętniki Biblioteki Kórnickiej'' 1947, s. 20 nn.
*Fragmenty listów do J. Dantyszka z lat 1532-1535, ogł. w przekł. polskim A. Grabowski ''Starożytności historyczne polskie'', t. 2, Kraków 1840
*Korespondencja z Erazmem z Rotterdamu, zob.: ''Opus epistolarum Desiderii Erasmi Roterodami, per autorem... recognitum, et adiectis innumeris novis fere ad trientem auctum'', Bazylea 1529; Erazm z Rotterdamu ''Epistolarum opus'', Bazylea 1538; ''Epistolarum D. Erasmi Roterodami libri XXXI, et P. Melanchtonis libri IV'', Londyn 1642; Erazm z Rotterdamu ''Opera omnia'', t. 3, Lejda 1703; ''Opus epistolarum D. Erasmi Roterodami...'', wyd. H. M. Allen, H. W. Garrod, Oksford 1941 i in.; pojedyncze listy do Erazma z Rotterdamu, dat. w Krakowie: 17 sierpnia 1531, 25 sierpnia 1533, 20 października 1535, wyd. T. Wierzbowski ''Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego'', t. 1, Warszawa 1900, s. 325-331; 1 list wyd. F. R. Goezjusz ''Otium Varsaviense in selectis ex Historia litteraria Poloniae argumentis explicandis insumtum'', Wrocław 1755 – Listy od Erazma z Rotterdamu, dat. we Fryburgu: 4 lutego 1532, 28 lutego 1535, wyd. T. Wierzbowski ''Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego'', t. 1, Warszawa 1900, s. 47-48, 326
*Do biskupa J. Uchańskiego z roku 1534, wyd. T. Wierzbowski ''Uchańsciana, czyli zbiór dokumentów wyjaśniających życie i działalność Jakuba Uchańskiego'', t. 4, Warszawa 1892, s. 156
*Do Mikołaja z Lwówka (M. Jaskiera), dat. w Kielcach w kwietniu 1535, wyd. T. Wierzbowski ''Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego'', t. 1, Warszawa 1900, s. 49; zob. także pismo, dat. w Krakowie 2 października 1535 dotyczące przekł. łacińskiego ''Speculum Saxonum'', wyd. T. Wierzbowski ''Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego'', t. 1, Warszawa 1900, s. 53-54
*Do J. Cochleusa, dat. w Kielcach 21 grudnia 1534, wyd. T. Wierzbowski ''Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego'', t. 1, Warszawa 1900, s. 45-46
*Listy do P. Tomickiego, w: R. Dubravius ''Libellus de componendis epistolis'', brak miejsca wydania (1511 – 2 edycje); inne wyd.: Kraków 1515; Kraków 1522(?); Kraków 1524
*List łaciński od Rafała Leszczyńskiego, dat. w Augsburgu 25 września 1514, wyd. wraz z przekł. polskim: W. S. Broel-Plater ''Zbiór pamiętników do dziejów polskich'', t. 1, Warszawa 1858, s. 55-59
*Od J. Łaskiego, reformatora, dat. w Krakowie: 6 marca 1533, 16 stycznia 1534, wyd. H. Dalton ''Lasciana nebst den ältesten evangelischen Synodalprotokollen Polens 1555-1561, Berlin 1898, nr: 24, 26
*Pisma urzędowe i listy z lat 1520-1531, m.in. od papieży: Leona X i Klemensa VII, wyd. A. Theiner ''Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae'', t. 2, Rzym 1861, s. 405-406, 480-481 i in.
*3 listy z lat: 1526, 1535 od Jana Tarnowskiego, królewny Jadwigi, Zygmunta Augusta, wyd. A. Przezdziecki ''Jagiellonki polskie w XVI wieku'', t. 5, wyd. J. Szujski, Kraków 1878 Dod., s. 4-8, 12-13
*List od króla Zygmunta, wyd. w: A. Lipski ''Decas questionum publicarum Regni'', Kraków 1616; inne wydania zob. Estreicher XXI, 315-316
*Od J. Dantyszka, dat. 1538 (tzw. "Judicium meum de Luthero"), wyd. J. Hipler "Nicolaus Kopernikus und Martin Luter", ''Zeitschrift f. Geschichte... Ermlands'', t. 4 (1869), s. 545-548; wyd. osobne: Braniewo 1868; przedr. (z poprawkami) I. Chrzanowski, S. Kot ''Humanizm i reformacja w Polsce'', Lwów 1927, s. 151-153
*Potwierdzenie królewskie ponowionych przez P. Tomickiego praw i uposażeń kanoników Św. Ducha w Krakowie, ''Gazeta Lwowska'' 1852, nr 50-55 Dod.
*Testament, rękopis: ''Acta Tomiciana'', t. 16 (tzw. "Zwód Karknowskiego"), Biblioteka Narodowa, sygn. Lat. F. IV 146 q; Biblioteka Ossolińskich nr 170/II; Biblioteka Czartoryskich nr 1664
 
== Bibliografia ==
{{Władca-Biskup| biskupi=poznańscy| biskup=poznański| poprzednik=[[Jan Lubrański]]| następca=[[Jan Latalski]]| lata=[[1520]]-[[1525]]|}}
{{Władca-Biskup| biskupi=krakowscy| biskup=krakowski| poprzednik=[[Jan Konarski]]| następca=[[Jan Latalski]]| lata=[[1524]]-[[1535]]|}}
 
{{Podkanclerzowie koronni}}
 
{{DEFAULTSORT:Tomicki, Piotr}}
 
[[Kategoria:Biskupi krakowscy]]
[[Kategoria:Biskupi poznańscy]]
30 447

edycji