Agnieszka wrocławska (1230/1236–po 1277): Różnice pomiędzy wersjami

drobne merytoryczne (wiek sprawny), drobne redakcyjne, drobne techniczne (przypisy)
m (→‎Życiorys: drobne redakcyjne)
(drobne merytoryczne (wiek sprawny), drobne redakcyjne, drobne techniczne (przypisy))
{{Propozycja Dobrego Artykułu}}
'''Agnieszka wrocławska''' (ur. zap. między [[1230]] a [[1236]], zm. [[14 maja]] po [[1277]]) – księżniczka śląska z dynastii [[Piastowie|Piastów]], [[opat|ksieni]] [[cystersi|cysterek]] [[Trzebnica|trzebnickich]] w latach 1269/1272–1278.
 
Córka [[książęta śląscy|księcia śląskiego]], [[książęta krakowscy|krakowskiego]] i [[książęta wielkopolscy|wielkopolskiego]] [[Henryk II Pobożny|Henryka II Pobożnego]] i [[Anna Przemyślidka|Anny]], córki [[władcy Czech|króla Czech]] [[Przemysł Ottokar I|Przemysła Ottokara I]].
 
== Życiorys ==
Data jej urodzenia nie jest znana., Urodziłahipotetycznie sięjej zapewnenarodziny miały miejsce między 1230 a 1236<ref>K.{{r|data Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', czurodzenia}}. I, wyd. II, Kraków 2007, s. 130–131 oraz tabl. I/2; Z. Kozłowska-Budkowa, ''Agnieszka'', [w:] W. Konopczyński (red.), ''Polski Słownik Biograficzny'', t. I, Kraków 1935, s. 31, przyjęła, żeGdyby Agnieszka urodziła się ok. 1220/1222; T. Jurek, ''Agnieszka'', [w:] K. Ożóg, S. Szczur (red.), ''Piastowie. Leksykon biograficzny'', Kraków 1999, s. 418, podał jako datę jej narodzin czas poprzed 1230.</ref>. W hipotetycznym zakresie dat jej urodzin, data późniejsza niż 1230 rok wynika z braku wzmianekpewnością ozostałaby niejwspomniana w ''Żywocie św. Jadwigi'', w części dotyczącej jej pobytu w klasztorze, atrzebnickim. wcześniejszaNie niżurodziła 1236się roknatomiast zpo faktu1236, żegdyż najpóźniej w 1248 została [[cystersi|cysterką]] trzebnicką<ref name="{{r|Jasiński s. 130-131">K.}}, Jasińskico oznacza, ''Rodowódże Piastówzgodnie śląskich'',z cz.ówcześnie I,obowiązującym wyd.[[prawo II,kanoniczne|prawem Krakówkanonicznym]] 2007,osiągnęła s.[[wiek 130–131.</ref>sprawny]] wynoszący 12 lat{{r|pełnoletniość}}. Uznawana jest za jedno z młodszych dzieci [[Henryk II Pobożny|Henryka II Pobożnego]] i [[Anna Przemyślidka|Anny Przemyślidki]], pomimo że w ''Genealogii św. Jadwigi'' została wymieniona na drugim miejscu wśród córek księcia śląskiego. Przypuszczalnie była młodsza od sióstr, które zostały wydane za mąż: [[Gertruda wrocławska (1218/1220-1244/1247)|Gertrudy]], [[Konstancja wrocławska|Konstancji]] i [[Elżbieta wrocławska|Elżbiety]]. Wśród znanych z imienia dzieci książęcej pary zajmuje umownie ósme miejsce pod względem wieku, między [[Konrad I głogowski|Konradem I]] a [[Władysław wrocławski|Władysławem]]<ref>K.{{r|kolejność Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', cz. I, wyd. II, Kraków 2007, s. 130–131 oraz tabl. I/2.</ref>dzieci}}. Nadano jej imię nawiązujące do imion trzech kobiet związanych z piastowską dynastią. Przed nią to miano nosiły: praprababka [[Agnieszka Babenberg|Agnieszka]] – żona protoplasty Piastów śląskich [[Władysław II Wygnaniec|Władysława Wygnańca]], prababka Agnieszka – matka [[Jadwiga Śląska|Jadwigi Śląskiej]], a także ciotka [[Agnieszka wrocławska (1190/1200-przed 1214)|Agnieszka]] – siostra jej ojca<ref>K. {{r|Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', cz. I, wyd. II, Kraków 2007, s. 130.</ref>}}.
 
Na okres wychowania została oddana do [[Sanktuarium św. Jadwigi w Trzebnicy|trzebnickiego klasztoru cysterek]], którego [[opat|ksienią]] była wówczas jej ciotka [[Gertruda wrocławska (ok. 1200-1268)|Gertruda]]. Wpływ na jej wychowanie miała prowadząca świątobliwy żywot babka Jadwiga Śląska, która w trzebnickim klasztorze przebywała do swej śmierci w 1243<ref>T. Jurek, ''Agnieszka'', [w:] K. Ożóg, S. Szczur (red.), ''Piastowie. Leksykon biograficzny'', Kraków 1999, s. 418</ref>{{r|wychowanie}}. Być może, podobnie jak jej siostra Elżbieta, Agnieszka została zabrana z klasztoru przez brata [[Bolesław II Rogatka|Bolesława Rogatkę]] z zamiarem wydania za mąż z pobudek politycznych. Plan małżeński względem niej miał jednak upaść, w związku z czym Agnieszka powróciła do Trzebnicy<ref name="{{r|Jasiński s. 130-131" />}}.
 
Cysterką trzebnicką została najpóźniej w 1248. W tym bowiem roku jako zakonnica towarzyszyła ciotce Gertrudzie w podróżach do krewnych książąt, u których wyjednywały przywileje i darowizny na rzecz klasztoru. Wstawiennictwo dla zgromadzenia uzyskała również na zjeździe pod Dankowem w 1262 (m.in. także od księżnej [[Święta Kinga|Kingi]]), co poświadcza dokument księcia [[Bolesław Pobożny|Bolesława Pobożnego]]. W 1267 lub 1268<ref>Kwestia{{r|rok roku wydarzenia jest sporna. Por. Z. Kozłowska-Budkowa, ''Agnieszka'', [w:] W. Konopczyński (red.), ''Polski Słownik Biograficzny'', t. I, Kraków 1935, s. 31 oraz K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', cz. I, wyd. II, Kraków 2007, s. 132–133, przyp. 9.</ref>translacji}} wzięła udział w [[translacja (kult świętych)|translacji]] swej babki Jadwigi Śląskiej. Między 1269 a 1272 została ksienią klasztoru. Jak wynika z uchwały kapituły generalnej z 1278, stało się to wbrew woli Agnieszki, pod groźbą nałożenia na nią kar zakonnych. Nie wiadomo, czy była bezpośrednią następczynią swej ciotki Gertrudy, zmarłej najwcześniej 30 grudnia 1268, czy też – do czego przychyla się literatura – drugą po niej opatką, po Petroneli<ref>K.{{r|kolejność Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', cz. I, wyd. II, Kraków 2007, s. 131–132 i s. 133, przyp. 12.</ref>opatek}}. Wbrew cysterskim statutom posiadała osobiste dochody, o czym informuje list papieża [[Grzegorz X|Grzegorza X]] z 2 stycznia 1273, w którym występuje z tytułem ksieni trzebnickiej. W 1278 zrezygnowała z pełnionego urzędu. Jako wnuczka fundatorów klasztoru zastrzegła sobie jednak kontrolę nad jego majątkiem.
 
Dalsze losy Agnieszki nie są znane. Zmarła prawdopodobnie 14 maja<ref>Data{{r|dzienna ta została zapisana w nekrologu lubiąskim, w którym oprócz zapisków obituarnych, przekazujących dzieńdata śmierci, znajdują się zapiski komemoracyjne, wspominające zmarłych. Zob. K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', cz. I, wyd. II, Kraków 2007, s. 133, przyp. 14.</ref>}}, nie wiadomo jednak, w którym roku. Ze względu na to, że ostatni raz występuje w źródłach podw rokiemroku 1278, jej śmierć nastąpiła 14 maja po 1277<ref>K.{{r|data Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', cz. I, wyd. II, Kraków 2007, s. 132; Z. Kozłowska-Budkowa, ''Agnieszka'', [w:] W. Konopczyński (red.), ''Polski Słownik Biograficzny'', t. I, Kraków 1935, s. 31, oraz T. Jurek, ''Agnieszka'', [w:] K. Ożóg, S. Szczur (red.), ''Piastowie. Leksykon biograficzny'', Kraków 1999, s. 418 podali, że Piastówna zmarła 14 maja po 1278.</ref>śmierci}}. Została pochowana w klasztorze w Trzebnicy.
 
{{== Przypisy|2}} ==
{{Przypisy-lista|l. kolumn=2|1=
* <ref name="data urodzenia">K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', wyd. II, Kraków 2007, s. 130–131 oraz tabl. I/2; T. Jurek, ''Agnieszka'', [w:] K. Ożóg, S. Szczur (red.), ''Piastowie. Leksykon biograficzny'', Kraków 1999, s. 418, podał jako datę jej narodzin czas po 1230; Starsza literatura (Z. Kozłowska-Budkowa, ''Agnieszka'', [w:] W. Konopczyński (red.), ''Polski Słownik Biograficzny'', t. I, Kraków 1935, s. 31) datowała jej narodziny na ok. 1220/1222.</ref>
* <ref name="Jasiński s. 130-131">K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', wyd. II, Kraków 2007, s. 130–131.</ref>
* <ref name="pełnoletniość">K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', wyd. II, Kraków 2007, s. 44 (wstęp do I części ''Rodowodu'').</ref>
* <ref name="kolejność dzieci">K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', wyd. II, Kraków 2007, s. 130–131 oraz tabl. I/2.</ref>
* <ref name="Jasiński s. 130">K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', wyd. II, Kraków 2007, s. 130.</ref>
* <ref name="wychowanie">T. Jurek, ''Agnieszka'', [w:] K. Ożóg, S. Szczur (red.), ''Piastowie. Leksykon biograficzny'', Kraków 1999, s. 418</ref>
* <ref name="rok translacji">Kwestia roku wydarzenia jest sporna. Por. Z. Kozłowska-Budkowa, ''Agnieszka'', [w:] W. Konopczyński (red.), ''Polski Słownik Biograficzny'', t. I, Kraków 1935, s. 31 oraz K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', wyd. II, Kraków 2007, s. 132–133, przyp. 9.</ref>
* <ref name="kolejność opatek">K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', wyd. II, Kraków 2007, s. 131–132 i s. 133, przyp. 12.</ref>
* <ref name="dzienna data śmierci">Data ta została zapisana w nekrologu lubiąskim, w którym oprócz zapisków obituarnych, przekazujących dzień śmierci, znajdują się zapiski komemoracyjne, wspominające zmarłych. Zob. K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', wyd. II, Kraków 2007, s. 133, przyp. 14.</ref>
* <ref name="data śmierci">K. Jasiński, ''Rodowód Piastów śląskich'', wyd. II, Kraków 2007, s. 132; Z. Kozłowska-Budkowa, ''Agnieszka'', [w:] W. Konopczyński (red.), ''Polski Słownik Biograficzny'', t. I, Kraków 1935, s. 31, oraz T. Jurek, ''Agnieszka'', [w:] K. Ożóg, S. Szczur (red.), ''Piastowie. Leksykon biograficzny'', Kraków 1999, s. 418 podali, że Piastówna zmarła 14 maja po 1278.</ref>
}}
 
== Bibliografia ==
* [[Kazimierz Jasiński (historyk)|Jasiński K.]], ''Rodowód Piastów śląskich'', cz. I, wyd. II, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007, ISBN 978-83-60448-28-1, s. 44, 130–133, tabl. I/2.
* [[Zofia Kozłowska-Budkowa|Kozłowska-Budkowa Z.]], ''Agnieszka'', [w:] [[Władysław Konopczyński|W. Konopczyński]] (red.), ''[[Polski Słownik Biograficzny]]'', t. I, [[Polska Akademia Umiejętności]], Kraków 1935, s. 31.
* [[Tomasz Jurek|Jurek T.]], ''Agnieszka'', [w:] [[Krzysztof Ożóg|K. Ożóg]], [[Stanisław Szczur|S. Szczur]] (red.), ''Piastowie. Leksykon biograficzny'', Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999, ISBN 83-08-02829-2, s. 418.
* [[Zofia Kozłowska-Budkowa|Kozłowska-Budkowa Z.]], ''Agnieszka'', [w:] [[Władysław Konopczyński|W. Konopczyński]] (red.), ''[[Polski Słownik Biograficzny]]'', t. I, [[Polska Akademia Umiejętności]], Kraków 1935, s. 31.
* [[Kazimierz Jasiński (historyk)|Jasiński K.]], ''Rodowód Piastów śląskich'', cz. I, wyd. II, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2007, ISBN 978-83-60448-28-1, s. 130–133, tabl. I/2.
 
[[Kategoria:Piastowie wrocławscy i legnicko-brzescy]]