Tołstoizm: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 50 bajtów ,  8 lat temu
m
drobne redakcyjne
(→‎Historia: drobne merytoryczne)
m (drobne redakcyjne)
[[Plik:Tolstoy and Chertkov.jpg|thumb|200px|Lew Tołstoj (z lewej) z liderem rosyjskich tołstoistów Władimirem Czertkowem]]
'''Tołstoizm''' ([[Język rosyjski|ros.]] толстовство) – [[Doktryna religijna|doktryna]] i ruch społeczno-religijny, jakie pojawiły się w [[RosjaImperium CarskaRosyjskie|Rosji]] pod koniec XIX i na początku XX w. pod wpływem poglądów filozoficzno-religijnych [[Lew Tołstoj|Lwa Tołstoja]].
== Historia ==
Doktryna określana jako tołstoizm powstawała stopniowo przez całe życie pisarza. Już w młodości Tołstoj kierował się moralnością europejskiego oświecenia, przez pryzmat której interpretował Ewangelie. Równocześnie podkreślał, jak wielkie wrażenie wywierała na nim nauka Chrystusa propagująca miłość, poświęcenie i przebaczanie win<ref name="sem244"/>. Tołstoj doszedł również do przekonania, że [[Rosyjski Kościół Prawosławny]] nie ma z tym nauczaniem wiele wspólnego. Jak pisał
{{Cytat|Odepchnęły mnie od Cerkwi i dziwaczny charakter jej dogmatów, i przyjęcie do wiadomości i sankcjonowanie przez Cerkiew prześladowań, wyroków śmierci i wojen, i wzajemna negacja kościołów przez różne obrządki<ref name="sem244"/>}}
Przez całe życie pisarz był również zafascynowany buddyzmem i szanował [[konfucjanizm]]<ref name="bill415"/>.
Podstawy ostatecznie ukształtowanego tołstoizmu zostały wyłożone w pracach ''[[Spowiedź (rozprawa)|Spowiedź]]'' (1879), ''[[Na czym polega moja wiara?]]'' (1884), ''[[Sonata Kreutzerowska]]'' (1889)<ref name="bse">{{cytuj książkę | nazwisko = Prochorow (red.)| imię = Aleksander| autor link = Aleksander Prochorow| inni = |tytuł = Bolszaja sowietskaja encikłopedija| url = http://bse.sci-lib.com/article111154.html| wydanie = III| wydawca = Sowietskaja Encikłopedija| miejsce = Moskwa| data = | rok = 1969-1978| język = ru| data dostępu =26 lipca 2011}}</ref>, ''[[Ojciec Sergiusz (opowiadanie)|Ojciec Sergiusz]]''<ref>R. Przybylski, ''Bezbożny poszukiwacz Boga'' [w:] L. Tołstoj: ''Ojciec Sergiusz''. Warszawa: Sic!, 2009</ref> i znalazły wielu zwolenników w Rosji lat 80. XIX w. Doktryna ta opierała się na zawartych w tych pracach tezach: nieprzeciwstawiania się złu przemocą, powszechnej miłości<ref name="bse"/> i stałego samodoskonalenia moralnego jednostki.
 
Liderzy ruchu tołstoistów należeli do elity ówczesnego społeczeństwa rosyjskiego. – byliByli to ludzie wykształceni, nierzadko o wysokim urodzeniu (jak np. ks. Chiłkow). Tołstojowcy znaleźli zwolenników na [[Europa Zachodnia|zachodzie Europy]], w [[Japonia|Japonii]] i [[Indie|Indiach]] (jednym z jego zwolenników był [[Mahatma Gandhi]], który korespondował z Tołstojem). W ostatnich dwóch dekadach XIX w. podejmowane były próby stworzenie kolonii funkcjonujących w oparciu o etykę tołstojowską w [[Republika Południowej AfryAfryki|RPA]] i [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]<ref name="bse"/>. Cały ruch nie przybrał jednak masowego charakteru, a większy wpływ za pośrednictwem systemu poglądów Mahatmy Gandhiego wywarł w krajach azjatyckich niż w Rosji, za pośrednictwem systemu poglądów Mahatmy Gandhiego<ref name="bill415"/>.
 
W 1897 roku, za krytykę [[Samodzierżawie|samodzierżawia]] oraz Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, poparcie dla [[mołokanie|mołokanów]], [[sztundyści|sztundystów]], [[duchoborcy|duchoborców]], głoszenie idei egalitarnych tołstoizm został uznany za [[Sekta (religioznawstwo)|sektę]], a sam Lew Tołstoj w 1901 [[ekskomunika|ekskomunikowany]]. Członkowie ruchu zostali poddani carskim represjom (aresztom i [[Zesłanie|zsyłce]])<ref name="bse"/>. W Rosji osady tołstoistów przetrwały jednak aż do czasów radzieckich. W latach 1920-1930 były stopniowo likwidowane, a ich członkowie represjonowani. Niektóre z nich, ze względu na oddalenie od głównych siedzib ludzkich, istniały aż do wybuchu [[Wielka Wojna Ojczyźniana|wojny ojczyźnianej]]. Ruch przetrwał na Zachodziezachodzie Europy, a obecnie, pod postacią tzw. neotołstoizmu, odrodził się również w Rosji, jako legalnie zarejestrowana organizacja licząca ok. 500 osób.
 
== Założenia ==
Zwolennicy tołstoizmu zakładali przekształcenie społeczeństwa drogą pokojowego, religijno-moralnego samodoskonalenia.
 
Tołstoizm w swoim aspekcie religijnym bazował na [[Nowy Testament|Nowym Testamencie]] – bezpośrednich naukach [[Jezus Chrystus|Jezusa]], odrzucając pozostałe pisma [[Biblia|Biblii]]. Za najważniejszą jego wykładnię uznawał przesłanie [[Kazanie na górze|Kazania na górze]] w interpretacji Tołstoja. Chrześcijaństwo w ogóle tołstoiści traktowali tylko jako naukę etyczną, odrzucając prawdziwość cudów i wydarzeń nadprzyrodzonych. Tołstoj odrzucił również całą [[Tradycja Apostolska|Tradycjętradycję apostolską]]<ref name="sem244">{{cytuj książkę |autor = A. Semczuk|tytuł = Lew Tołstoj| wydawca = Wiedza Powszechna| miejsce = Warszawa| rok = 1967| strony = 244-248}}</ref>.
 
Podstawową zasadą tołstoizmu była idea niesprzeciwiania się złu przemocą; z niej wynikały dalsze szczegółowe nakazy. W odpowiedzi na dostrzeżone złe czyny tołstoiści winni dokonywać aktów miłosierdzia, poświęcać się dla bliźnich, nigdy zaś nie próbować zwalczać zła represjami, które nieuchronnie miały prowadzić do mnożenia się ludzi zdeprawowanych. W ocenie Tołstoja ludzie nie mieli prawa osądzać innych. Pisarz odmawiał również jednostkom prawa do wysokich ambicji życiowych, zalecając postawę kontemplacyjną i pogodne akceptowanie każdej życiowej sytuacji. Twierdził, że człowiek powinien odmawiać uczestnictwa w każdym przejawie zła, a co za tym idzie - nie wykonywać poleceń władz państwowych, nie służyć w wojsku, nie płacić podatków<ref name="sem244"/>. Materialne dobra Tołstoj uważał za własność wspólną ogółu i apelowali o ich podział, na rzecz osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji<ref name="sem244"/>. Zagadnienie likwidacji niesprawiedliwego systemu społecznego pisarz podjął ponownie w pracy ''Więc cóż mamy robić?'' z 1886, w której odrzucił filantropię jako niemoralną (osoby, które mogą się jej podejmować, rozdają jego zdaniem część dóbr wcześniej zagrabionych drogą wyzysku), zaś rozdawanie majątku własnego - jako nieskuteczne, prowadzące jedynie do nędzy rodziny dobroczyńcy. Tołstoj doszedł ostatecznie do wniosku, że jedynie ogólnie ujęte "polepszanie życia innym" może dać pewne efekty na tym polu<ref name="sem244"/>.
 
Tołstoiści nie spożywali mięsa, nie pili alkoholu i nie palili tytoniu<ref name="bse"/>. Pisarz potępiał również popęd [[seks]]ualny jako nieczysty<ref name="bill412">{{cytuj książkę |autor = Billington J. H. | tytuł = Ikona i topór. Historia kultury rosyjskiej| wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego| miejsce = Kraków| rok = 2008| strony = 412-413| isbn = 978-83-233-2319-8}}</ref>, zaś odrzucenie chrześcijańskiego nauczania o Wcieleniuwcieleniu i Zmartwychwstaniuzmartwychwstaniu Chrystusa doprowadziło go do całkowitej pogardy dla ciała<ref>R. Przybylski, ''Bezbożny poszukiwacz Boga'' [w:] {{cytuj książkę |autor =[[Lew Tołstoj|L. Tołstoj]]|tytuł = Ojciec Sergiusz| wydawca = Sic!| miejsce = Warszawa| rok = 2009| strony = 85–87}}</ref>. Negatywnie odnosił się do twórczości artystycznej<ref name="bill412"/>. Przekonany o nieograniczonej potędze ludu jako zbiorowości, uznał ostatecznie, że jednostka nie ma żadnego znaczenia<ref name="bill412"/>. Z kolei traktującTraktując Boga jako fantazmat, Wielkie Nic, którego istnienie zależy od woli człowieka<ref>R. Przybylski, ''Bezbożny poszukiwacz Boga'' [w:] {{cytuj książkę |autor =[[Lew Tołstoj|L. Tołstoj]]|tytuł = Ojciec Sergiusz| wydawca = Sic!| miejsce = Warszawa| rok = 2009| strony = 95}}</ref>, Tołstoj uznał ostatecznie, że jego odnalezienie w życiu doczesnym musi być równe całkowitemu zatarciu własnej indywidualności<ref>R. Przybylski, ''Bezbożny poszukiwacz Boga'' [w:] {{cytuj książkę |autor =[[Lew Tołstoj|L. Tołstoj]]|tytuł = Ojciec Sergiusz| wydawca = Sic!| miejsce = Warszawa| rok = 2009| strony = 102}}</ref>.
 
Ruch nie posiadał żadnej formalnej strykturystruktury, spisanych zasad, regulaminów, funkcji itp. Jego członkowie osiadali w specjalnych koloniach zwanych "kulturowymi skitami" w guberniach twerskiej, symbirskiej, charkowskiej i na [[ZakaukazieKaukaz Południowy|Zakaukaziu]]. Aktywnie zajmowali się oświatą. Czertkow i Biriukow założyli w 1884 roku w [[Petersburg]]u wydawnictwo ''Posriednik'', które w dużych nakładach wydawało książki [[Lew Tołstoj|Tołstoja]], [[Gleb Uspienski|Uspienskiego]] i [[Anton Czechow|Czechowa]], podręczniki do agronomii, hodowli, higieny<ref name="bse"/>. W latach 1901-19051901–1905 w [[Londyn]]ie tołstoiści wydawali gazetę ''Swobodnoje słowo''.
 
Tołstoj określał swój system poglądów jako religię, jednak zaznaczał, że nie interesuje go zagadnienie życia po śmierci, a jedynie sformułowanie pełnego systemu etycznego, którego przestrzeganie zapewni ludziom "zbawienie na ziemi"<ref name="sem244"/>. Odrzucał religię instytucjonalną, zaś [[Rosyjski Kościół Prawosławny]] uważał za podstawową przeszkodę na drodze do głoszenia autentycznego w jego przekonaniu przesłania Ewangelii. Krytykował Cerkiew za podporządkowanie państwu, zarzucał jej hipokryzję i głoszenie poglądów wygodnych dla państwa, lecz niedopuszczalnych z punktu widzenia nauki Chrystusa<ref name="sem244"/>. Był przekonany, że prawdziwe chrześcijaństwo głosi on sam<ref name="bill412"/>.
 
Jak pisze Billington