Księstwo bielskie: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 34 bajty ,  7 lat temu
m
drobne redakcyjne
m (Państwo bielskie przeniesiono do Księstwo bielskie nad przekierowaniem)
m (drobne redakcyjne)
[[Plik:Status maiores Bilicensis Superiorem Silesiam AD1746.jpg|thumb|210px|Mapa państwa bielskiego z 1746 r.]]
'''Państwo bielskie''', '''Księstwo Bielskie''' ([[łacina|łac.]] ''status minores Bilicensis'', ''status maiores Bilicensis'', ''ducatus Bilicensis'', [[język niemiecki|niem.]] ''freie Standesherrschaft Bielitz'', ''Fürstentum Bielitz'', ''Herzogtum Bielitz'') – w&nbsp;latach [[1572]]–[[1752]] [[państwo stanowe]] niższego rzędu, w latach [[1751]]–[[1752]] wolne państwo stanowe, w latach [[1752]]–[[1754]] księstwo niższego rzędu, a w latach [[1754]]–[[1848]] [[księstwo]] obejmujące miasto [[Bielsko]] i kilkanaście okolicznych wsi<ref>współcześnieWspółcześnie stanowią gminy [[Gmina Jasienica|Jasienica]], [[gmina Jaworze|Jaworze]] i [[gmina Czechowice-Dziedzice|Czechowice-Dziedzice]], a także lewobrzeżną część miasta [[Bielsko-Biała|Bielska-Białej]] i północno-zachodnią część gminy Wilkowice ([[Bystra (powiat bielski)|Bystra Śląska]]).</ref>.
 
== Historia ==
Od [[1290]] r. Bielsko należało do [[Księstwo Cieszyńskie|księstwa cieszyńskiego]], rządzonego przez [[Piastowie cieszyńscy|Piastów cieszyńskich]]. Ostatnim właścicielem miasta z tego rodu był [[Wacław III Adam]], rezydujący na [[Muzeum w Bielsku-Białej - Zamek książąt Sułkowskich|zamku bielskim]] w latach [[1545]]-[[1553]]. Sprzedał on Bielsko [[Kasper Wilczek|Kasprowi Wilczkowi]] w roku 1553, jednak po dwunastu latach syn Wacława III Adama, [[Fryderyk Kazimierz frysztacki|Fryderyk Kazimierz]], je odzyskał. Popadł on w wielkie długi, wskutek czego, po jego śmierci w [[1571]] r., Wacław III Adam zmuszony był ponownie sprzedać Bielsko.
 
W [[1572]] r. na mocy zezwolenia cesarza [[Maksymilian II Habsburg|Maksymiliana II Habsburga]] z [[Księstwo Cieszyńskie|księstwa cieszyńskiego]] zostało wydzielone '''państwo bielskie'''<ref>odtądOdtąd całkowicie niezależne od księstwa cieszyńskiego.</ref>, obejmujące Bielsko oraz kilkanaście okolicznych wsi i podlegające odtąd bezpośrednio śląskiemu urzędowi zwierzchniemu we [[Wrocław]]iu oraz jego władzy sądowniczej<ref>''Geschichte der deutschen Sprachinsel Bielitz (Schlesien)'', Würzburg 1981, s. 101.</ref>. Podobnie jak włości [[Frýdek-Místek|frydeckie]] i [[Karwina|frysztackie]] stanowiło ono tzw. [[państwo stanowe|państwo stanowe niższego rzędu]], które funkcjonowało aż do [[1751]] r., kiedy przekształcono je w wolne państwo stanowe. Pierwszym właścicielem państwa bielskiego był [[Promnitzowie|Karol Promnitz]], dotychczasowy właściciel [[Pszczyna|Pszczyny]]. W [[1582]] r. odstąpił je on, z przyczyn finansowych, śląskiemu magnatowi [[Schaffgotschowie|Adamowi Schaffgotschowi]], a dziesięć lat później, w roku [[1592]] zostało ono nabyte przez węgierski ród magnacki – [[Sunneghowie|Sunneghów]], do których należał m.in. [[zamek Budatín|Budziatyń]] (ob. [[Żylina]]) i [[Orawa (region)|Orawa]].
 
[[Plik:Sulkowski-alexander-joseph.jpg|thumb|left|160px|Aleksander Jozef Sułkowski]]
[[Sunneghowie]] przestali władać Bielskiem w [[1724]] r. Kolejnym właścicielem miasta został Henryk hr. Solms (do [[1743]]), a następnie [[Friedrich Wilhelm von Haugwitz]]. W [[1751]] r. na jego prośbę [[Maria Teresa Habsburg|cesarzowa Maria Teresa]] podniosła państwo bielskie do rangi [[państwo stanowe|wolnego państwa stanowego]] ''(status maiores)''. W efekcie Bielsko mogło wysyłać swojego przedstawiciela na zgromadzenia do [[Opawa|Opawy]] ''(Troppauer öffentlicher Konvent)'' oraz utworzyć własny bielski rząd krajowy ''(Landesregierung)''. W [[1752]] r. zostało ono zakupione przez [[Aleksander Józef Sułkowski|Aleksandra Józefa Sułkowskiego]], generała i ministra króla [[August III Sas|Augusta III Sasa]]. W tym samym roku dotychczasowe wolne państwo stanowe przekształcono w księstwo niższego rzędu ''(Fürstentum)''. [[2 listopada]] [[1754]] r. [[Maria Teresa Habsburg|Maria Teresa]] powołała '''Księstwo Bielskie''' ''(Herzogtum Bielitz)''. W związku z tym awansem pod względem prawnym osiągnęło status, jaki od wieków miało macierzyste [[Księstwo Cieszyńskie|księstwo cieszyńskie]]. Następni właściciele Księstwa Bielskiego mieli prawo do tytułu ''Herzog'' (książę), podczas gdy pozostali członkowie rodziny zaliczali się do stanu książęcego niższego ''(Fürst)''<ref>W. Kuhn, op. cit, s. 190.</ref>. Jednocześnie od drugiej połowy XVIII w. związki Bielska z Cieszynem ponownie się zacieśniły i, w pewnym sensie, Księstwo Bielskie „powróciło” do księstwa Cieszyńskiego. W ramach reform, prowadzonych przez Marię Teresę i [[Józef II Habsburg|Józefa II]], mających na celu unowocześnienia zarządzania państwem, wprowadzono podział poszczególnych prowincji na obwody ''(Kreis)''. [[Cieszyn]], dotychczas stolica księstwa, stał się równocześnie siedzibą urzędu obwodowego. Odtąd mieszkańcy Bielska i okolicy załatwiali wszystkie sprawy wymagające zatwierdzenia przez wyższą instancję w cieszyńskim Kreisamcie.
 
Księstwo bielskie istniało do [[1849]] roku, kiedy to podczas wprowadzania w Austrii nowoczesnego podziału administracyjnego, likwidującego stare struktury feudalne, jego tereny weszły w skład [[powiat bielski (województwo śląskie)|bielskiego starostwa powiatowego]].
== Właściciele państwa bielskiego ==
=== Promnitz i Schaffgotsch ===
{| class="wikitable"
|style="width: 8em"|[[1572]] [[1578]]
|Karol Promnitz
|-
|[[1578]] [[1582]]
|Grupa wierzycieli państwa bielskiego
|-
|[[1582]] [[1592]]
|Adam Schaffgotsch
|}
 
=== Sunneghowie ===
{| class="wikitable"
|style="width: 8em"|[[1592]] [[1594]]
|Jan I Sunnegh
|-
|[[1594]] [[1601]]
|Stefan Sunnegh
|-
|[[1601]] [[1641]]
|Jan II Sunnegh
|-
|[[1602]] [[1616]]
|Wacław Przyszowski
|-
|[[1628]] [[1631]]
|Hans Schlick
|-
|[[1635]] [[1639]]
|Karol Sobek z Kornicy
|-
|[[1640]] [[1648]]
|Anna Sunnegh z Thurzonów
|-
|[[1648]] [[1660]]
|Emeryk Sunnegh
|-
|[[1660]] [[1676]]
|Juliusz Sunnegh
|-
|[[1676]] [[1687]]
|Kuratorzy nieletniego Juliusza Gottlieba Sunnegha
|-
|[[1687]] [[1724]]
|Juliusz Gottlieb Sunnegh
|}
 
=== Solmsowie i Haugwithz ===
{| class="wikitable"
|style="width: 8em"|[[1724]] [[1728]]
|Urząd Królewski we Wrocławiu
|-
|[[1728]] [[1741]]
|Henryk Wilhelm Solms
|-
|[[1741]] [[1742]]
|Fryderyk Ludwik Solms
|-
|[[1742]] [[1752]]
|[[Friedrich Wilhelm von Haugwitz]]
|}
== Właściciele księstwa bielskiego ==
=== Sułkowscy ===
{| class="wikitable"
|style="width: 8em"|[[1752]] [[1762]]
|[[Aleksander Józef Sułkowski]]
|-
|[[1762]] [[1786]]
|[[August Kazimierz Sułkowski]]
|-
|Aleksander Sułkowski
|-
|[[1786]] [[1812]]
|Franciszek de Paula Sułkowski
|-
|[[1812]] [[1832]]
|[[Jan Nepomucen Sułkowski]]
|-
|[[1832]] [[1848]]
|Ludwik Jan Sułkowski
|}
 
== Hetmanowie księstwa bielskiego ==
(''Bielitzer Landeshauptleute'')<ref>D'ElvertD’Elvert, Ch.: Die Verfassung von Oesterreichisch-Schlesien. Brünn 1857, s. 312.</ref>
{| class="wikitable"
|style="width: 8em"|[[1751]]
|Johann von Damnitz
|-
|[[1774]], [[1784]]
|wakat
|vacat
|}