Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego: Różnice pomiędzy wersjami

poprawa linków do przek., drobne redakcyjne
(uzupełnienia)
(poprawa linków do przek., drobne redakcyjne)
'''Statut Organiczny Królestwa Polskiego''' ([[Język rosyjski|ros.]] ''Органический статут Царства Польского'') – najwyższy akt prawny [[Królestwo Kongresowe|Królestwa Polskiego]], nadany [[26 lutego|26]] ([[14 lutego]] s. s.) [[1832]] roku przez [[Władcy Rosji|cesarza]] [[Mikołaj I Romanow|Mikołaja I]] po upadku [[powstanie listopadowe|powstania listopadowego]] w miejsce zniesionej [[Konstytucja Królestwa Polskiego|Konstytucji Królestwa Polskiego]] z [[1815]] roku.
 
=== Skutki powstania ===
Bezpośrednio po stłumieniu powstania listopadowego [[Rosja]]nie rozpoczęli szereg represji zarówno w stosunku do uczestników powstania, jak i instytucji państwowych. Represjom patronował nowy [[NamiestnicyNamiestnik Królestwa(Królestwo PolskiegoPolskie)|namiestnik cesarski]], [[Marszałek polny|feldmarszałek]] [[Iwan Paskiewicz]], nagrodzony za szturm [[Warszawa|Warszawy]] z [[1831]] roku tytułem księcia warszawskiego. Przede wszystkim ograniczono autonomię [[Królestwo Kongresowe|Królestwa Polskiego]] zawieszając prawa konstytucyjne, aż do roku [[1832]], kiedy to car Mikołaj I wprowadził tzw. Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego. Oficjalnie statut miał być tylko uzupełnieniem konstytucji, faktycznie jednak zniósł ją i wszedł na jej miejsce.
 
=== Zmiany ===
Statut znosił istniejącą od [[1815]] roku unię Królestwa Polskiego z Rosją. Królestwo zostało wcielone ''"na zawsze"'' do Cesarstwa Rosyjskiego (art. 1). Korona Królestwa Polskiego tak jak we wcześniejszej konstytucji miała być ''"dziedziczną w osobie"'' cara Mikołaja I oraz jego potomków, a jej ''"następstwo"'' odpowiadało porządkowi ''"następstwa tronu cesarstwa Wszechrosji"''.(art. 2.). Zniesiono także odrębność koronacji. Nie odbywała się już w Warszawie lecz w [[Moskwa|Moskwie]] razem z koronacją na cesarza, o czym mówi art. 3. Koronacja w Moskwie odtąd miała się odbywać ''"w obecności deputatów Królestwa Polskiego wzywanych do uczestnictwa w takowej uroczystości razem z deputatami innych części cesarstwa"''. Tym samym Królestwo Polskie zostało inkorporowane jako prowincja Cesarstwa. Zlikwidowano [[Sejm (Królestwo Polskie)|sejm]] i zniesiono niezależność sędziów. [[Wojsko Polskie Królestwa Kongresowego|Wojsko Polskie]] zostało wcielone do [[Armia Imperium Rosyjskiego|Armii Imperium Rosyjskiego]], a następnie wysłane jak najdalej od kraju, do walk na [[Kaukaz (łańcuch górski)|Kaukazie]] lub na [[Syberia|Syberię]].
 
Już w roku [[1841]] zniesiono Radę Stanu, a część jej kompetencji przejął Departament ds. Królestwa Polskiego w Radzie Państwa w Petersburgu. W tymże samym roku zlikwidowano Sąd Najwyższy Instancji Królestwa oraz wydziały kasacyjne w Sądzie Apelacyjnym, a w ich miejsce wprowadzono dwa departamenty Rządzącego Senatu: IX i X.
 
Zamiast Sejmu zapowiadał Statut powołanie instytucji przedstawicielskiej dla całego Królestwa pod nazwą "Zgromadzenia Stanów Prowincjonalnych" (art. 53 - 5453–54). Instytucja ta, powołana "''dla naradzania się w interesach dotyczących dobra ogólnego Królestwa''” (art. 53), miała mieć jedynie charakter doradczy. Statut nie określał składu ani atrybucji tego organu, nie wyjaśniał, jakie przedmioty miały podlegać „naradzaniu się”, odkładając tę sprawę na czas późniejszy (art. 54). "Zgomadzenie" to nie zostało nigdy zwołane.
 
Car przyrzekł w statucie swobody wyznań religijnych, prawo przenoszenia się, nietykalność własności, z zastrzeżeniem groźby jej utraty w wypadku zdrady stanu. Do dalszych wolności, gwarantowanych przez statut, należało zachowanie języka polskiego w urzędach i oddzielnej administracji kraju. W art. 34 czytamy: ''"Wszystkie interesa administracyjne i sądowe w Królestwie Polskim będą się odbywać w języku polskim"''. Od roku [[1836]] jednak urzędnicy znający język rosyjski mieli pierwszeństwo w przyjmowaniu do służby państwowej, a w [[1837]] roku wprowadzono całkowity zakaz nominacji na urząd nieumiejących biegle mówić w tym języku.
W zakresie administracji terenowej (art. 39) utrzymano podział Królestwa na województwa, obwody, powiaty oraz miejskie i wiejskie okręgi (gminy). Nie zmieniano ich poprzednich granic. Taki stan utrzymał się do roku [[1837]].
 
Zachowano także władze lokalne. Na czele województwa stały komisje wojewódzkie. W ich skład wchodzili prezes i komisarze. Wypełniali oni polecenia głównych komisji rządowych (art. 40). W miastach rządziły zgromadzenia miejskie, a w okręgach wiejskich wójtowie. Burmistrz i wójt mieli za zadanie czuwać nad wypełnianiem rozkazów rządu (art. 41). Statut zapowiadając utrzymanie istniejących ciał samorządowych stosownie do podziału administracyjnego Królestwa Polskiego – rad wojewódzkich w województwach, zgromadzeń szlacheckich w powiatach, zgromadzeń w miastach i gminach (art. 42 - 5242–52) nie przyznawał jednakże tym organom szerszych kompetencji i poddawał kontroli administracji szczebla naczelnego i centralnego. Prawo udziału w tych organach ograniczone było cenzusem majątkowym lub wykształcenia (art. 48).
 
=== Rzeczywistość Statutowa Królestwa ===
W praktyce postanowienia statutu nie zostały dotrzymane. W 1833 roku na terenie Królestwa wprowadzono "''stan oblężenia''" a co za tym idzie prawo wojskowe uzyskało pierwszeństwo. Działała jedynie Rada Administracyjna pod kierunkiem [[Iwan Paskiewicz|Iwana Paskiewicza]] oraz Rada Stanu jako organ doradczy petersburskiej Rady Państwa. Systematycznie zwiększano kompetencje Rady Administracyjnej i [[NamiestnicyNamiestnik Królestwa(Królestwo PolskiegoPolskie)|namiestnika]]. W ciągu następnych lat wzmożono działania [[rusyfikacja na ziemiach polskich|rusyfikacyjne]] i unifikacyjne. Stopniowo wprowadzano [[język rosyjski]] do urzędów i likwidowano odrębność administracyjną Królestwa. W [[1837]] [[województwo|województwa]] nazwano [[gubernia]]mi, a komisje wojewódzkie rządami gubernialnymi. Taka polityka utrzymała się do końca trwania władzy rosyjskiej na ziemiach polskich.
 
=== Bibliografia ===
=== Tekst oryginalny (z urzędowym tłumaczeniem) ===
* [http://pbc.biaman.pl/dlibra/doccontent?id=4268&dirids=1 "Dziennik Praw Królestwa Polskiego" 1832 Tom 14, nr 55, str. 160 - 249]
* [http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=38878&dirids=1 "Dziennik Powszechny" Nr 83 z 26 III 1832, s. 339-342]
 
=== Bibliografia ===
* [https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/1996/1/Demidowicz.pdf Statut Organiczny Królestwa Polskiego w latach 1832-1856]
 
== Linki zewnętrzne ==
{{wikiźródła|Statut organiczny dla Królestwa Polskiego 1832}}
===; Tekst oryginalny (z urzędowym tłumaczeniem) ===
* [http://pbc.biaman.pl/dlibra/doccontent?id=4268&dirids=1 "Dziennik Praw Królestwa Polskiego" 1832 Tom 14, nr 55, str. 160 - 249160–249]
* [http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=38878&dirids=1 "Dziennik Powszechny" Nr 83 z 26 III 1832, s. 339-342]
 
{{Ustrój polityczny Królestwa Kongresowego}}