Perspektywizm: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 18 bajtów ,  8 lat temu
drobne merytoryczne, drobne redakcyjne
m (Usunięto kategorię "Filozofia"; Dodano kategorię "Epistemologia" za pomocą HotCat)
(drobne merytoryczne, drobne redakcyjne)
 
== Filozofia ==
Koncepcja perspektywizmu została pierwszy raz sformułowana przez niemieckiego filozofa [[Gustav Teichmüller|Gustava Teichmüllera]], jednak rozwinął ją [[FredericFriedrich Nietzsche]] i to za jego sprawą ugruntowała się ona w filozofii żeby potem rozszerzyć swoje wpływy m.in. na literaturę i antropologię. Koncepcja Nietzchego, łącząca się z jego [[relatywizm]]em była radykalnie antydogmatyczna, zakładając względność prawdy krytykowała i unieważniała wszelkie wizje prawdy absolutnej. {{Cytat|„Dziś przynajmniej jesteśmy dalecy od śmiesznej nieskromności wyrokowania z naszego kąta, że tylko z tego kąta można mieć perspektywy. Świat stał nam się raczej raz jeszcze nieskończony: o ile nie możemy odeprzeć możliwości, że zawiera w sobie nieskończone interpretacje”}}<ref>{{cytuj książkę|imię=Frederic|nazwisko=Nietzsche|tytuł=Wiedza radosna|tłumacz=Leopold Staff|wydawca=Zielona Sowa|rok=2004|ISBN: 83-7389-335-0}}</ref> Jednym z filozofów, który pod wpływem Nietschego przyjął i rozwinął koncepcję perspektywizmu był [[José Ortega y Gasset]]. Głównymi ideami w jego myśli były pozostające w ciągłym napięciu: wierność prawdzie i pragnienie sformułowania systemu. Według Ortegi wierność prawdzie pojętej perspektywicznie wyklucza się z idealistycznymi koncepcjami zamkniętego i wyjaśniającego wszystko systemu, który mimo wszystko jest celem filozofujących umysłów. Uważał, że pułapką, w którą wpadali filozofowie wielkich systemów była utopijna idea prawdy nieumiejscowionej – uniwersalnej, pozaczasowej i pozakontekstowej. Perspektywizm u Ortegi y Gasseta opiera się na teorii prawdy umiejscowionej, która jest nieodłącznie związana z kontekstem historycznymi oraz życiowymi podmiotu- jej „okolicznościami”. Człowiek Ortegi i Gasseta jest w pewien sposób determinowany przez swój wymiar przestrzenny i czasowy, jest osadzony w określonym czasie i miejscu, co wpływa na jego perspektywę<ref>{{cytuj książkę|imię=Tadeusz|nazwisko=Gadacz|tytuł=Historia filozofii XX wieku- nurty|tom=1|wydawca=,Znak|rok=2009|ISBN 978-83-240-0964-0}}</ref>.
 
== Antropologia ==
[[Plik:Viveirosdecastro27062007.JPG|thumb|250px|Eduardo Viveiros de Castro]]
KoncepcjaNa perspektywizmugruncie znalazła swoje rozwinięcie w brazylijskiej[[antropologia społeczna|antropologii, gdziespołecznej]] zyskałaperspektywizm pozycjęznalazł jednegoswoje zrozwinięcie głównychw nurtów.postaci Głównymikoncepcji jej"indiańskiego obrońcami i teoretykami są [[Eduardo Viveiros de Castro]] i [[Phillipe Descola]]perspektywizmu". Perspektywizm odnosi się tu do aspektów właściwych niezliczonym kosmologiom [[Indianie Ameryki Południowej|indiańskichIndian]] plemion Ameryki Łacińskiej[[Amazonia|amazońskich]], które opierają się na następujących założeniach: po pierwsze, świat zamieszkują różne rodzaje bytów, wyposażone w świadomość i kulturę – dotyczy to także rodzajów nie-ludzkich; po drugie, każdy z tych rodzajów widzi siebie jako ludzki, wszystkie inne natomiast jako nie-ludzkie (zwierzęta lub duchy). Twórcą i głównym teoretykiem indiańskiego perspektywizmu jest brazylijski antropolog [[Eduardo Viveiros de Castro]].
 
Rozwinięcie koncepcji perspektywizmu na gruncie amerykańskiej antropologii, wiąże się z tzw. kryzysem [[Strukturalizm (filozofia)|strukturalizmu]], jak to określa Terry S. Turner<ref>Turner, Terry S. "The Crisis of Late Structuralism. Perspectivism and Animism: Rethinking Culture, Nature, Spirit, and Bodiliness"., Tipit´ıTipití: Journal of the Society for the
Anthropology of Lowland South America, Vol.7, USA, ISSN 1545-4703</ref> Strukturalizm okazał się według niego niezdolny do opisania kosmologii Indian z Amazonii, co widać na przykładzie klasycznej dychotomii natura – kultura. Eduard Viveiros de Castro zwrócił uwagę na fakt, że paradygmaty związane z tą dychotomią, takie jak uniwersalność – partykularność, obiektywne – subiektywne, cielesne – duchowe mogą służyć za podstawę europejskiego multikulturalizmu, ale nie indiańskiej metafizyki, dla której ukuł pojęcie multinaturalizmu . Multikulturalizm zakłada jedność natury i wielość kultur, co oznacza innymi słowy obiektywną uniwersalnośc ciał i subiektywną jednostkowość duszy i znaczeń . Indiański multinaturalizm natomiast zakładałby jedność duszy (ludzkiej) i wielość ciał. Kultura jest więc elementem uniwersalnym w opozycji do natury, będącej czymś partykularnym. W ten sposób, drapieżniki i duchy postrzegają człowieka jako zwierzynę łowną, podczas gdy zwierzyna łowna postrzega ludzi jako duchy lub drapieżniki. Zarówno duchy jak i zwierzęta doświadczają się lub stają się antropomorficzne będąc w swoich osadach, a swoje zwyczaje i cechy postrzegają jako przejawy kultury odpowiadające ludzkiej: jaguary postrzegają krew jako piwo (cauim), sępy widzą robaki z zepsutego mięsa jako smażoną rybę. Swoje cechy zewnętrzne takie jak upierzenie czy uzębienie traktują jako przejawy kultury, ozdoby, narzędzia. Także system społeczny z ich punktu widzenia zorganizowany jest analogicznie jak ten ludzki z wodzami, szamanami i rytuałami. Forma zewnętrzna jest więc pewnym przebraniem pod którym kryje się wewnętrzna, ludzka forma, widoczna dla szamanów, którzy sami przybierają różne formy zewnętrzne. Pod przebraniem duchów czy zwierząt kryje się więc intencjonalność i podmiotowość identyczna ludzkiej<ref>{{cytuj książkę|imię=Eduard|nazwisko=Viveiros de Castro|tytuł=Perspectivismo e multinaturalismo na América indígena|rok=2006}}</ref>.
América indígena
|rok=2006}}</ref>.
 
{{Przypisy}}
Anonimowy użytkownik