Stary Sącz: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 3 bajty ,  7 lat temu
sprzątanie kategorii -linki do dat Jeśli ta edycja coś psuje powiadom mnie.
(→‎Znane osoby związane ze Starym Sączem: poprawa sekcji, uzupełnienie)
(sprzątanie kategorii -linki do dat Jeśli ta edycja coś psuje powiadom mnie.)
== Historia ==
{{źródła|sekcja|data=2011-09}}
Pierwsza wzmianka na temat Starego Sącza datowana jest na rok [[1257]], kiedy to książę krakowsko-sandomierski [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesław Wstydliwy]] zapisał{{styl|przekazał na własność? zapisał w testamencie?}} księżniczce węgierskiej [[święta Kinga|Kindze]] [[Sądecczyzna|ziemię sądecką]] obejmującą tereny w trójkącie: [[Biecz]] – [[Limanowa]] – [[Podoliniec]] (obecnie [[Słowacja]]) jako zastaw za posag wniesiony do [[Polska|Polski]]. Kinga uwłaszczyła otrzymanymi dobrami założony przez siebie starosądecki [[Zakon Świętej Klary|klasztor klarysek]]. W tym samym czasie przeniesiono do Starego Sącza z [[Podegrodzie (województwo małopolskie)|Podegrodzia]] siedzibę lokalnych władz.
 
W [[1358]] [[Kazimierz III Wielki]] zezwolił na lokację Starego Sącza na [[prawo magdeburskie|prawie magdeburskim]], jednocześnie zwolnił miasto od danin. W [[1410]] r. miasto zostało spalone przez wojska [[Zygmunt Luksemburski|Zygmunta Luksemburskiego]] dowodzone przez [[Ścibor ze Ściborzyc|Ścibora ze Ściborzyc]].
 
W [[1683]] król [[Jan III Sobieski]] po stoczonej [[Bitwa pod Wiedniem (1683)|bitwie pod Wiedniem]], w drodze powrotnej do [[Warszawa|Warszawy]] odwiedził miasto by pokłonić się szczątkom księżnej Kingi. Poparł wówczas starania o [[beatyfikacja|beatyfikację]] Kingi, a w [[1690]] papież [[Aleksander VIII]] ogłosił Kingę błogosławioną.
 
[[18 kwietnia]] [[1770]] roku, w czasie [[Konfederacja barska|Konfederacji barskiej]], w okolice miasta przybył marszałek łomżyński [[Kazimierz Pułaski]] w celu pomocy wojskom [[Tomasz Wilkowski|Tomasza Wilkowskiego]] oraz oddziałom rozstawionym między [[Czarny Dunajec|Czarnym Dunajcem]] i [[Konieczna (wieś)|Konieczną]]. Pod Starym Sączem doszło do kilkugodzinnej potyczki. W [[1770]] cesarzowa austriacka [[Maria Teresa Habsburg|Maria Teresa]] zajęła starostwa czorsztyńskie, nowotarskie i sądeckie wraz ze Starym Sączem. Jednak w dalszym ciągu w tych terenach trwały walki konfederatów.
 
Po [[I rozbiór Polski|I rozbiorze Polski]] Stary Sącz wszedł w skład [[Królestwo Galicji i Lodomerii|Galicji]]. Do Polski wrócił w [[1918]].
 
Miasto wielokrotnie nawiedzały pożary. Największy miał miejsce w [[1795]], kiedy spaleniu uległo niemal całe miasto wraz z ratuszem (obecnie jego rekonstrukcja znajduje się w miasteczku galicyjskim w [[Sądecki Park Etnograficzny|Sądeckim Parku Etnograficznym]] w [[Nowy Sącz|Nowym Sączu]]). Z pożogi ocalał jedynie kamienny dom mieszczański z [[XVII wiek]]u, zwany "Domem na Dołkach". Z biegiem lat miasto stopniowo traciło na znaczeniu na rzecz założonego w [[1292]] Nowego Sącza.
 
== Zabytki ==
Zabudowa [[rynek (urbanistyka)|rynku]] to przykład [[architektura|architektury]] [[średniowiecze|średniowiecznej]]. Do [[1795]] na rynku stał [[ratusz]], spłonął on jednak i nigdy nie został odbudowany. Zachowany z pożaru XVII-wieczny dom mieszczański, zwany "Domem na Dołkach", mieści muzeum regionalne. Siedziba władz [[gmina Stary Sącz|gminy]] mieści się w budynku [[folwark|folwarcznym]] dawnego [[klasztor]]u [[Zakon Braci Mniejszych|franciszkanów]]. Ze względu na zachowaną średniowieczną zabudowę miasta, w [[1954]] Stary Sącz uznano za rezerwat urbanistyczny.
 
W Starym Sączu znajduje się [[Zakon Świętej Klary|klasztor Klarysek]] założony przez [[Święta Kinga|księżną Kingę]], żonę [[Bolesław V Wstydliwy|Bolesława Wstydliwego]]. Księżna po śmierci męża sama wstąpiła do klasztoru w [[1279]]. Do tego klasztoru wstąpiła również [[Jadwiga Bolesławówna|królowa Jadwiga]], żona [[Władysław I Łokietek|Władysława Łokietka]] i matka [[Kazimierz III Wielki|Kazimierza Wielkiego]], która zmarła w [[1339]]. W zbiorach bibliotecznych klasztoru zachowały się cenne rękopisy muzyczne z XIII w., świadczące o niezwykle wysokim poziomie ówczesnej kultury muzycznej regionu. Na jednym z manuskryptów znajduje się czterogłosowy ''[[conductus]]'' ''Omnia Beneficia'', dzieło uważane za najstarszy zabytek polskiej muzyki wielogłosowej. W [[1683]] [[Jan III Sobieski]] podarował klaryskom zdobyty na [[Turcja|Turkach]] sztandar, który jest do dziś przechowywany w klasztorze.
 
Przy klasztorze funkcjonuje [[gotyk|gotycki]] kościół pw. [[Trójca Święta|św. Trójcy]] i [[Klara z Asyżu|św. Klary]]. Wnętrze świątyni udekorowane jest [[barok]]owymi [[polichromia]]mi przedstawiającymi życie fundatorki. Najcenniejszym zabytkiem kościoła jest [[Ambona (architektura)|ambona]] z [[1671]] w kształcie drzewa [[Jesse]]go. [[Organy]] kościelne mają dwie [[Klawiatura muzyczna|klawiatury]]: jedną w części dla osób świeckich i przeznaczoną dla świeckiego organisty, drugą w części zamkniętej i przeznaczoną dla siostry zakonnej. W 2003 zidentyfikowano w klasztorze najstarszy polski klawikord, zbudowany w Krakowie w [[XVII wiek]]u<ref>{{cytuj stronę|url=http://wiadomosci.polska.pl/nauka/article,Sensacyjny,id,28022.htm|tytuł=Sensacyjny klawikord|autor=Grzegorz Gacki|data=2003-01-20|opublikowany=Polska.pl|data dostępu=2011-06-14}}</ref>.
 
== Kultura i turystyka ==
Od [[1974]] w Starym Sączu odbywa się ''Starosądecki Festiwal Muzyki Dawnej''. Jego twórcą i pierwszym dyrektorem był Stanisław Gałoński. Od 1998 dyrektorem artystycznym jest Stanisław Welanyk. Większość koncertów odbywa się w kościele [[Zakon Świętej Klary|ss. klarysek]] i parafialnym, a od [[2004]] r. również w kościele w [[Barcice (województwo małopolskie)|Barcicach]]. Od 1998 festiwal trwa tydzień (po 2 koncerty dziennie). Poza wykonawcami polskimi brali w nim udział m.in. muzycy z Ukrainy, Francji, Niemiec, Gruzji, Czech, Szwajcarii, Szwecji i Finlandii.
 
W widłach Dunajca i Popradu rozciągają się tereny rekreacyjne z kilkoma zarybionymi stawami o łącznej powierzchni 16 ha. Wokół miasta rozciąga się [[Popradzki Park Krajobrazowy]].
 
Na starosądeckich błoniach znajduje się ołtarz zbudowany z okazji wizyty [[papież]]a [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]]. Podczas odprawionej w dniu [[16&nbsp;czerwca]] [[1999]] na nim mszy papież [[kanonizacja|kanonizował]] świętą Kingę.
 
Przy [[Stary Sącz (stacja kolejowa)|stacji PKP]] w Starym Sączu rozpoczyna się szlak {{szlak|żółty}}, który biegnie do zachodniego zbocza [[Wielka Przehyba|Wielkiej Przehyby]] (czas przejścia – 4:50 h).
=== Stary Sącz w sztuce ===
Stary Sącz od wieków dawał natchnienie artystom. Dawny dworzec kolejowy w Starym Sączu
został przedstawiony na obrazie [[Nikifor Krynicki|Nikifora Krynickiego]]. W latach pięćdziesiątych [[XX wiek]]u uliczki tego miasta przenosił na swe obrazy [[Jan Cybis]]. W roku [[1983 w filmie|1983]] film fabularny ''[[Wakacje z Madonną]]'' zrealizował w plenerach Starego Sącza Jerzy Kołodziejczyk. Akcja filmu jest ściśle związana z miastem. Na początku [[XXI wiek]]u miasto fotografował [[Adam Bujak]]. Zdjęcia zostały opublikowane w albumie ''Pieśń o Starym Sączu''. W [[2007]] roku, nakładem wydawnictwa ''Biały Kruk'', wydany został album ''Gród św. Kingi''.
 
== Sport ==
 
[[Kategoria:Stary Sącz| ]]
[[Kategoria:Gmina Stary Sącz]]
[[Kategoria:Miasta województwa małopolskiego]]
 
[[en:Stary Sącz]]
28 696

edycji