Barciany: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1627 bajtów ,  7 lat temu
ilustracje i opis w ramach wsparcia Wikiespedycji 2012
(dr.)
(ilustracje i opis w ramach wsparcia Wikiespedycji 2012)
}}
{{disambigR|wsi|[[Barciany (stacja kolejowa)]]}}
[[Plik:Barciany Zamek Krzyżacki 05.JPG|thumb|240px250px|leftthumb|Barciany - zamek krzyżacki od strony stawów]]
'''Barciany''' ([[niem.]] ''Barten'', [[lit.]] ''Barčianiai'') – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat kętrzyński|powiecie kętrzyńskim]]. Miejscowość jest siedzibą [[gmina Barciany|gminy Barciany]].
[[File:Barciany Kościół gotycki 08.JPG|250px|thumb|Wnętrze kościoła]]
 
[[File:2009-07 Barciany 7.jpg|250px|thumb|Ołtarz]]
[[podział administracyjny Polski 1975-1998|W latach 1975-1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]].
'''Barciany''' ([[niem.]] ''Barten'', [[lit.]] ''Barčianiai'') – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat kętrzyński|powiecie kętrzyńskim]]. Miejscowość jest siedzibą [[gmina Barciany|gminy Barciany]]. W latach [[podział administracyjny Polski 1975-1998| 1975-1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]].
 
== Historia ==
Używane nazwy miejscowości ([[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego|Sł. geogr.]]): [[język polski|pol.]] - Barciany, Barty, Borty; [[język niemiecki|niem.]] - Barten, Barthen.
 
Barciany były głównym ośrodkiem grodowym pruskiego plemienia [[Barcja|Bartów]], którzy mieli tu we wczesnym średniowieczu swój główny gród nad rzeka Liwną w otoczeniu mokradeł. W [[1240]] r. zostało podbite przez [[zakon krzyżacki]]. PierwszaNajpierw wzmiankaBarciany onależały do komturstwa w Branderburgu. Wielki mistrz [[Winrych von Kniprode]] postanowił utworzyć w Barcianach jakonowe okomturstwo, osadziea targowejw Barcianach wybudować duży zamek. Prace rozpoczęto w pobliżu1377 krzyżackiegoa zamkuzakończono pochodzipod zkoniec [[1289]]XIV rw. IstniejącaKomturstwo przyw zamkuBarcianach osadaostatecznie wymienianajednak byłanie powstało. Czasowo zamek barciański podlegał komturstwu w [[1473]]Rynie r(1393-1420)., jakoOd miasteczko,1533 chociażw bezzamku pełnychw Barcianach prawrezydowali miejskichstarostowie. BarcianyW otoczonelatach były1842-1945 muramizamek obronnymiznajdował zsię trzemaw bramami:rękach Królewiecką,prywatnych. Po 1945 mieścił Kętrzyńskąsię itu MłyńskąPGR.
 
Po [[sekularyzacja|sekularyzacji]] zakonu krzyżackiego Barciany zostały centrum dóbr ziemskich, zarządzanych przez książęcych starostów. Od [[1612]] r. Barciany były [[lenno|lennem]] [[Otto von der Groeben|v. d. Groebena]]. Pełne prawa miejskie Barciany uzyskały dopiero w [[1628]] od elektora [[Jerzy Wilhelm Hohenzollern|Jerzego Wilhelma]].
Pierwsza wzmianka o Barcianach jako o osadzie targowej w pobliżu krzyżackiego zamku pochodzi z [[1289]] r. Istniejąca przy zamku osada wymieniana była w [[1473]] r., jako miasteczko, chociaż bez pełnych praw miejskich. Barciany otoczone były murami obronnymi już w średniowieczu, z trzema bramami: Królewiecką, Kętrzyńską i Młyńską.
Po [[sekularyzacja|sekularyzacji]] zakonu krzyżackiego Barciany zostały centrum dóbr ziemskich, zarządzanych przez książęcych starostów. Od [[1612]] r. Barciany były [[lenno|lennem]] [[Otto von der Groeben|v. d. Groebena]]. Pełne prawa miejskie Barciany uzyskały dopiero w [[1628]] od elektora [[Jerzy Wilhelm Hohenzollern|Jerzego Wilhelma]]. W roku 1692 Barciany było określane jako miasto całkowicie otwarte, co wskazuje na brak murów miejskich w tym czasie. Stawy, znajdujące się wokół zamku,. zostały osuszone w XIX w.
 
W ostatnim okresie funkcjonowania [[PGR]] w Barcianach była siedziba wielozakładowego przedsiębiorstwa o nazwie Państwowe Przedsiębiorstwo Gospodarki Rolnej w Barcianach. W skład PPGR Barciany (powierzchnia użytków rolnych 6391 [[ha]]) wchodziły następujące zakłady rolne na pełnych rozrachunkach gospodarczych: Barciany, [[Gęsie Góry]], [[Jegławki]] i [[Rodele]].
 
== Zabytki ==
Najważniejszymi zabytkami Barcian są pochodzący z [[XIV wiek]]u zamek [[zakon krzyżacki|krzyżacki]] oraz [[XIV wiek|XIV]]-wieczny [[gotyk|gotycki]] kościół jednonawowy. W kościele znajduje się ołtarz ufundowany przez Ratterów w [[1643]] r. oraz pochodzące z [[1750]] r. organy wykonane przez [[Adam Gottlob Casparini|A. G. Caspariniego]] i malarza Adolpha. Pochodzący z wczesnego [[średniowiecze|średniowiecza]] kamienny posąg "Baba", który pozostawili po sobie [[Prusowie]], stał do [[1945]] r. przed barciańskim zamkiem. Dziś jego replika znajduje się na dziedzińcu zamkowym w [[Olsztyn]]ie. Z posągiem związana jest legenda o wodzu Barto, który skamieniał z rozpaczy na wieść o zajęciu przez Krzyżaków ziemi barciańskiej. Na cmentarzu znajduje się neogotycka kaplica cmentarna z końca XIX w. i pomnik św. Franciszka.
 
=== Zamek ===
{{main|Zamek w Barcianach}}
[[Plik:Barciany Zamek Krzyżacki 05.JPG|thumb|240px|left|Barciany - zamek krzyżacki od strony stawów]]
[[Zakon krzyżacki|Krzyżacy]] przebudowali dawne umocnienia [[Prusowie|pruskie]] na tymczasową drewniano-ziemną strażnicę. Bunt ludności pruskiej w [[1310]] roku oraz liczne napady litewskie pod wodzą księcia [[Witenes]]a zadecydowały o budowie warowni. Do [[1353]] r. Barciany były siedzibą komornictwa, później rezydował w zamku [[prokurator krzyżacki]]. Niedługo potem wielki mistrz [[Winrich von Kniprode]] nakazał utworzenie w Barcianach [[komturia|komturii]]. Ponieważ do jej ustanowienia ostatecznie nie doszło, budowa zamku wydłużyła się a pierwotne, ambitne plany dotyczące konstrukcji nie zostały zrealizowane. W latach [[1380]]-[[1390]] zbudowano mur obwodowy, a do [[1400]] r. przede wszystkim trzykondygnacyjne północne skrzydło zamkowe. Podwyższono wówczas również mury obwodowe i budynek wschodni. Klęska zakonu w wielkiej wojnie z Polską zahamowała dalszą budowę.
 
 
=== Kościół ===
We wsi znajduje się [[gotyk|gotycki]] kościół z końca [[XIV]] w., pw. Niepokalanego Serca Maryi, orientowany, z cegły na kamiennej podmurówce, salowy, z zakrystią i kruchtą z północnej strony i druga kruchtą a z południowej strony (dobudowana w latach 1729-1741, dach pochodzi z 1804). W 1714 r. kościół był przebudowany. Wieża trójkondygnacyjna pochodzi z końca XVI w., przebudowana na początku wieku XVIII. W nawie strop drewniany, zakrystia ze stropem kolebkowym. Ołtarz główny, późnorenesansowy, z [[1643]] r., ufundowany przez Rautera. Organy barokowe z około [[1750]] r., a zbudowane około 1750 r. przez Adama Gottliba Casparini z Królewca.
[[Parafia]] w Barcianach przed [[reformacja|reformacją]] należała do [[archiprezbiteraty warmińskie|archiprezbiteratu]] w [[Sępopol]]u.
We wsi znajduje się [[gotyk|gotycki]] kościół z końca [[XIV]] w, wieża pochodzi z końca XVI w., przebudowana na początku wieku XVIII. Ołtarz główny, późnorenesansowy, z [[1643]] r. Organy barokowe z około [[1750]] r. Na cmentarzu znajduje się neogotycka kaplica cmentarna z końca XIX w. i pomnik św. Franciszka.
 
== Oświata ==
 
== Kościoły ==
[[Parafia]] w Barcianach przed [[reformacja|reformacją]] należała do [[archiprezbiteraty warmińskie|archiprezbiteratu]] w [[Sępopol]]u.
Na terenie miejscowości działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:
* [[Kościół katolicki w Polsce|Kościół Rzymskokatolicki]]
* Rzempołuch Andrzej - "Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich", Agencja Wydawnicza "Remix", Olsztyn, [[1992]], ISBN 83-900155-1-X. (str. 57-58 )
* Darmochwał T., Rumiński M. J., 1996. Warmia Mazury, przewodnik. Agencja TD, Białystok
* Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom II. Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, Olsztyn 1999, ISBN 83-912605-0-X
* Andrzej Rzempołuch, Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich. Agencja Wydawnicza "Remix", Olsztyn 1993, ISBN83-900155-1-X
 
== Linki zewnętrzne ==