Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 371 bajtów ,  7 lat temu
drobne merytoryczne, drobne redakcyjne
Od XVI w. Anglia, a od XVIII w. Wielka Brytania konkurowała na morzach z [[Hiszpania|Hiszpanią]], [[Holandia|Holandią]] i [[Francja|Francją]]. Za moment osiągniecia przez Wielką Brytanię światowej hegemonii uznać można już zwycięstwo w [[wojna siedmioletnia|wojnie siedmioletniej]] w [[1763]] nad konkurencją ze strony Francji<ref>''„Wojna 7 letnia dała Anglii absolutną przewagę na morzu, jej flota dominowała na oceanie atlantyckim i indyjskim (…) Powstało pierwsze kolonialne imperium brytyjskie obejmujące bezgraniczne posiadłości europejskie i władztwo mórz. Zasada równowagi sił w stosunkach europejskich, zapewniła Anglii hegemonię w świecie(..) godziła przede wszystkim we Francję – pokonanego, lecz zawsze jeszcze groźnego przeciwnika i rywala na szlakach morskich”'' Z.Libiszowska: ''Thomas Jefferson''. Ossolineum, 1984 s. 25.</ref>. Jednakże szybko owa Pax Britannica uległa zachwianiu, gdy zbuntowały się kolonie w Ameryce Północnej (1774) i powstały [[Stany Zjednoczone|USA]], a następnie na początku XIX wieku wyzwanie brytyjskiej potędze rzuciła ponownie [[Francja]] z [[Napoleon Bonaparte|Napoleonem Bonaparte]] na czele.
 
Dopiero pokonanie Napoleona w [[1815]] oznaczało zaistnienie na nowo brytyjskiej hegemonii, tym razem na dłuższy już okres. Wielka Brytania po 1815 bywa określana jako "pierwsze supermocarstwo"<ref>zob: ''The world's first superpower : the rise of the British Empire from 1497 to 1901''</ref><ref>''"Wielka Brytania wyłoniła się jako światowe supermocarstwo po ostatecznym pokonaniu Napoleona 18 VI 1815 pod Waterloo"'' zob: http://www.international-issues.org/wp/?p=214</ref> lub "pierwszy globalny hegemon"<ref>http://www.europaeum.org/index.php?option=com_content&task=view&id=617&Itemid=71 American hegemony and the war against Saddam</ref>. Mimo to potencjalnym przeciwnikiem nadal pozostawała Francja (rywalizacja w Afryce), a także Rosja (wielka gra w Azji Centralnej). JednakżeDlatego [[Epokajeszcze wiktoriańska|epokajedna wiktoriańska]]proponowana stanowiładata szczytpoczątku brytyjskiejPax potęgi w historii - w porównaniu do innych mocarstw świata - co uwidaczniało się szczególnie w dominacji floty. U jej schyłku - pocz. XX w., pojawili się nowi rywale - przede wszystkimBritannica to [[Niemcy1856]] i- [[Stanyzwycięstwo Zjednoczone|USA]]koalicji napod poluprzywództwem militarnym iWielkiej gospodarczym.Brytanii Zanad koniecRosją brytyjskiej hegemonii uznaje się najczęściej wybuchw [[I wojna światowakrymska|Iwojnie wojny światowejkrymskiej]].<ref>http://www.kingsownmuseum.plus.com/imagesfromempire04.htm w''Images [[1914]].from Empire''</ref>
[[Epoka wiktoriańska]] stanowiła szczyt brytyjskiej potęgi w historii - w porównaniu do innych mocarstw świata - co uwidaczniało się szczególnie w dominacji floty. U jej schyłku - pocz. XX w., pojawili się nowi rywale (tzw. "Nowy Imperializm") - przede wszystkim [[Niemcy]] i [[Stany Zjednoczone|USA]] na polu militarnym i gospodarczym, zaś "starzy" rywale rozwinęli ponownie ekspansję - [[Francja]] w Afryce, zaś [[Rosja]] w Azji. Za koniec brytyjskiej hegemonii uznaje się najczęściej wybuch [[I wojna światowa|I wojny światowej]] w [[1914]].
 
Po I wojnie światowej, kiedy główny rywal Wielkiej Brytanii - Niemcy – zostały pokonane, USA - potencjalny następca Wielkiej Brytanii w roli hegemona - powróciły do polityki izolacjonistycznej, Rosja była osłabiona na skutek rewolucji, a Francja – choć zwycięska - bardzo osłabiona wojną przyjęła strategię defensywną, [[Imperium brytyjskie|Imperium Brytyjskie]] nadal mogło odgrywać rolę "wiodącego mocarstwa światowego", osiągając niemal 34 mln km kw powierzchni<ref>Steven E. Lobell: ''The Challenge of Hegemony: Grand Strategy, Trade, and Domestic Politics'', s.85</ref><ref>"Szczyt swojej potęgi politycznej Wielka Brytania uzyskała po I wojnie światowej." Moczulski: ''Geopolityka'', s. 349</ref>. Jednakże na przeszkodzie temu stanęły nowe wydarzenia: zrównanie brytyjskiej potęgi morskiej - podstawy dominacji w świecie - z amerykańską w [[Traktat waszyngtoński (1922)|Traktacie waszyngtońskim]] w [[1922]]; osłabienie wewnętrznej spójności Imperium na skutek uznania niepodległości dominiów - przyznanej przez [[Statut Westminsterski (1931)|Statut Westminsterski]]; buntów w Indiach i Palestynie; imperialistyczne dążenia Niemiec i Japonii, które doprowadziły do [[II wojna światowa|II wojny światowej]]; oraz pojawienie się w roli nowych supermocarstw - USA i ZSRR ostatecznie zakończyło okres brytyjskiej dominacji. W [[1945]] to [[Stany Zjednoczone|USA]] i [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]] były globalnymi potęgami, a Imperium Brytyjskie było w przededniu rozpadu.
Anonimowy użytkownik