Ludność służebna: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 40 bajtów ,  8 lat temu
sekcje
(Poprawiono błąd ortograficzny w wyrazie "sani" na "sań".)
(sekcje)
'''Ludność służebna''' - we wczesnym [[Średniowiecze|średniowieczu]] w Czechach, Polsce i na Węgrzech grupy ludności wieśniaczej, zobowiązanej dziedzicznie do wyspecjalizowanych świadczeń i posług na rzecz monarchii w zamian za zwolnienie z niektórych danin i ciężarów. Była to ludność wolna lub niewolna, pracująca wyłącznie na potrzeby dworu książęcego. Mieszkańcy wykonywali różne powinności, które były powodem utworzenia ich nazw.
 
== Historia ==
'''Ludność służebna''' – ludność wolna lub niewolna, pracująca wyłącznie na potrzeby dworu książęcego. Mieszkańcy wykonywali różne powinności, które były powodem utworzenia ich nazw.
Ludność służebna powstała na terenach Polski prawdopodobnie X-XI wieku w okresie powstawania i konsolidacji państwa (podobnie w Czechach i na Węgrzech). Pełniła funkcję bezpośredniego zaplecza gospodarczego książąt i monarchii.Nieliczne jej kategorie przetrwały do XIII w.
 
Organizacja ludności służebnej jest niepewna, poszczególne grupy prawdopodobnie podporządkowane były rożnym agendom monarchii. Poza ludnością służebną podlegli monarsze byli także służebni kościelni, którzy wywodzili się prawdopodobnie z nadania ich Kościołowi przez monarchę. W Polsce znani jako świątnicy, w Czechach jako dzwonnicy lub stróże kościołów.
Ludność służebna powstała na terenach Polski prawdopodobnie X-XI wieku w okresie powstawania i konsolidacji państwa (podobnie w Czechach i na Węgrzech). Nieliczne jej kategorie przetrwały do XIII w.
 
Ludność służebna pełniła funkcję bezpośredniego zaplecza gospodarczego książąt i monarchii.
 
== Profesje ==
Ludność służebna wykonująca posługi dla dworu i aparatu państwowego:
* [[kucharz]]e
* [[łagiewnik|łagiewnicy]] - wytwarzający gliniane lub drewniane naczynia
* [[łaźnik (ludność służebna)|łażnicy]] - wykonywanie usług w łaźniach książęcych
 
* [[piekarz]]e
* [[pracz]]e - pranie odzieży książęcej i dworzan
* [[rybitwa|rybitwi]] (rybitwy) rybołówstwo - dostarczanie ryb na dwór księcia
* [[stróż]]e
* [[Woźnica (zawód)|woźnice]]
* [[żerdnik|żerdnicy]] - rozstawianie namiotów i organizowanie pobytu w czasie podróży księcia.
 
Ludność służebna wytwarzająca różnorodne przedmioty i dobra:
* [[bednarz]]e - produkcja naczyń klepkowych z drewna - beczki, kadzie, faski itp.
 
* [[bednarz]]e - produkcja naczyń klepkowych z drewna - beczki, kadzie, faski itp.
* [[cieśla|cieśle]]
* [[grotnik|grotnicy]] - wyrób grotów do włóczni i strzał
* [[jadownik|jadownicy]] - wytwarzali jady do grotów
* [[kobiernik|kobiernicy]]
* [[korabnik|korabnicy]] - wytwarzanie łodzi
* [[kowal]]e - wyrób broni i innych żelaznych przedmiotów
* [[mącznik (ludność służebna)|mącznicy]] - mielenie zboża w żarnach
* [[mydlnicy]]- wytwarzający mydło
* [[niewodnik|niewodnicy]] - wyrób sieci rybackich (zobacz też [[niewód]])
* [[rudnik|rudnicy]]
* [[rzeszotarz]]e - wyrób sit, przetaków
* [[sannik|sannicy]] - wyrób sań
* [[szczytnik (osoba)|szczytnicy]] - wyrób tarcz
* [[Szewstwo|szewcy]]
* [[szłomnik|szłomnicy]] - wyrób hełmów
* [[tokarz]]e
* [[winiarz]]e
* woźnice - wytwarzanie wozów
* [[zduństwo|zduni]]
* [[złotnictwo|złotnicy]]
 
Ludność służebna zajmująca się hodowlą zwierząt:
* konary czyli [[koniarze]] - doglądanie stadnin i stajni książęcych
 
* konary czyli [[koniarze]] - doglądanie stadnin i stajni książęcych
* [[owczarz]]e
* [[skotnik|skotnicy]] - wypas bydła książęcego
* [[świniarz]]e
 
Ludność służebna zajmująca się obsługa łowów monarchy:
* [[bobrownik|bobrownicy]] - opiekowali się bobrami
 
* psarze ([[psiarz]]e) - hodowla i tresura psów
* [[bobrownik|bobrownicy]] - opiekowali się bobrami
* psarze ([[psiarz]]e) - hodowla i tresura psów
* [[sokolnik|sokolnicy]]
* [[strzelcy]]
 
Inne:
* bartodzieje (bartnicy) - zajmowali się pszczelnictwem (bartnictwem)
* jastrzębnicy - hodowla i tresura jastrzębi
* kobylnicy - hodowla koni
* łazękowie:
** wypalanie i karczowanie lasów lub
** zadania wywiadowcze
 
== Osady ==
Organizacja ludności służebnej jest niepewna, poszczególne grupy prawdopodobnie podporządkowane były rożnym agendom monarchii. Poza ludnością służebną podlegli monarsze byli także służebni kościelni, którzy wywodzili się prawdopodobnie z nadania ich Kościołowi przez monarchę. W Polsce znani jako świątnicy, w Czechach jako dzwonnicy lub stróże kościołów.
 
Osady zamieszkane dawniej przez ludność służebną zachowały nazwy, związane z wykonywanymi czynnościami tej ludności: np. [[Bobrowniki]], [[Jastrzębniki]], [[Konary]], [[Kobylniki]], [[Kuchary]], [[Owczary]], [[Psary]], [[Rybitwy]], [[Sanniki]], [[Skotniki]], [[Słomniki]], [[Sokolniki]], [[Szczytniki]], [[Świniary]], [[Winiary]], [[Złotniki]] itd.
 
* [[Wieś służebna]], [[osada służebna]], [[nazwy służebne]]
 
== Bibliografia ==
* Vlaho S. Vlahović: ''Two Hundred 50 Million and One Slavs'', New York 1945.
* Historia Polski. 1. Polska do 1586. Biblioteka Gazety Wyborczej. wyd. PWN, Warszawa 2007.
 
[[Kategoria:Geografia Polski]]
[[Kategoria:Strony przeglądowe - historia]]
18 740

edycji