Dachau (KL): Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 8 bajtów ,  8 lat temu
drobiazgi
(drobne redakcyjne)
(drobiazgi)
{{koordynaty|48|16|13|N|11|28|05|E|umieść=na górze}}
 
 
'''KL Dachau, Konzentrationslager Dachau''' – pierwszy niemiecki [[obozy niemieckie 1933-1945|obóz koncentracyjny]], założony wiosną [[1933]] roku w opuszczonej fabryce amunicji na obrzeżach miasta [[Dachau]], na północ od [[Monachium]], w południowych [[Niemcy|Niemczech]]. Funkcjonował do 29 kwietnia 1945, oswobodzony przez wojska amerykańskie.
 
[[FilePlik:KL Dachau - plan obozu.jpg|thumb|Plan części więziennej KL Dachau <small>(w: T. Musioł, Dachau, 1933-1945. Wyd. 2, Katowice 1971, Wydawn. "Śląsk").</small>]]
[[Plik:KZ Dachau Entrance.jpg|thumb|Budynek z bramą wejściową; stan współczesny]]
== Historia obozu ==
[[Plik:KL Dachau Blocks, Fence & Sentinel Post.jpg|right|thumb|Bloki dla więźniów, ogrodzenie, wieża strażnicza; stan współczesny]]
 
[[Plik:KL Dachau Block X.jpg|right|thumb|Blok X; stan współczesny]]
 
[[Plik:KL Dachau Block X entrace to gas chamber.jpg|right|thumb|Blok X, wejście do komory gazowej; stan współczesny]]
 
[[Plik:KL Dachau Block X gas chamber.jpg|right|thumb|Blok X, wnętrze komory gazowej; stan współczesny]]
 
[[Plik:KL Dachau Block X crematory.jpg|right|thumb|Blok X, Piece krematoryjne; stan współczesny]]
 
Dachau pełnił funkcję głównego obozu dla duchownych z [[Kościół (teologia)|Kościołów]] chrześcijańskich (katolickich, protestanckich i prawosławnych). Wedle szacunków [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]], ok. 3000 (2794, w tym 1773 z Polski) [[zakonnik]]ów, [[Diakonat|diakonów]], [[ksiądz|księży]] i [[biskup]]ów katolickich zostało zesłanych do Dachau. Przez dwa miesiące więźniem obozu był prawosławny patriarcha Serbii [[Gabriel V (patriarcha Serbii)|Gabriel V]]<ref>Philip Cohen, David Riesman, Serbia's secret war: propaganda and the deceit of history, Texas A&M University Press, 1996, s.59</ref>.
 
Podczas wojny w Dachau znalazło się wiele ludzi z krajów okupowanych: przede wszystkim z [[Polska|Polski]] (m.in. grupa 43 naukowców z [[Uniwersytet Jagielloński|Uniwersytetu Jagiellońskiego]]), [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Związku Radzieckiego]], [[Belgia|Belgii]], [[Holandia|Holandii]], [[Czechy|Czech]], [[Francja|Francji]]. W maju 1940 zesłana tu została około pięćsetosobowa grupa łódzkiej młodzieży, zatrzymana podczas duzejdużej akcji łódzkiego gestapo skierowanej przeciwko niej. Wśród nich byli m.in. znani po wojnie: dyrygent - [[Henryk Debich]] i akto - [[Włodzimierz Skoczyalas]]<ref>Po aresztowaniach najpierw zostali umieszczeniu w więzieniu na [[Radogoszcz (więzienie)|Radogoszczu]] w Łodzi. Porównaj: SKOCZYLAS Włodzimierz, Aresztowanie. '''[w:]''' „Odgłosy”, 21 III 1987, nr 12, s. 10; Tenże, Pierwsze doświadczenia więźnia. '''[w:]''' „Odgłosy”, 28 III 1987, nr 13, s. 10; Tenże, Wszędzie, byle nie w Radogoszczu. '''[w:]''' „Odgłosy”, 11 IV 1987, nr 15, s. 10; Tenże, Dlaczego nie zostałem ambasadorem. '''[w:]''' „Odgłosy”, 30 V 1987, nr 22, s. 10; Tenże, W cieniu siedmiu wież [KL Dachau]. '''[w:]''' „Odgłosy”, 29 VIII 1987, nr 35, ss. 1 i 9.</ref>. Wielu więźniów było kierowanych do KL Dachau z innych obozów. Wówczas więźniowie z Niemiec stali się mniejszością, a największą grupę stanowili więźniowie z Polski. Liczba więźniów i ofiar nie jest dokładnie znana. Według dokumentacji obozowej w okresie [[1933]]-[[1945]] przez obóz przewinęło się 206 206 więźniów, z czego zmarło 31 591. Liczby te jednak nie uwzględniają osób poddanych ''Sonderbehandlug'' (skierowanych do obozu przez [[Gestapo]] celem wykonania egzekucji), jeńców radzieckich zabijanych w ramach ''Kommissar-Erlaß'' oraz zmarłych w czasie ewakuacji obozu. Według niektórych danych, ogólną liczbę więźniów szacuje się na ok. 250.000 osób, a liczbę ofiar nawet na 148.000 (wliczając zgładzonych w podobozach).
 
Istotą funkcjonowania obozu był drakoński regulamin obozu opracowany przez komendanta '''Theodora Eickego'''. Przed wojną praca więźniów polegała na wykonywaniu robót na rzecz obozu w [[komando|komandach]] roboczych, dla jego utrzymania i rozwoju. Podczas wojny więźniowie pracowali niewolniczo w przemyśle wojennym. W szczególności w ostatnich dwóch latach wojny, gdy Niemcy zdecydowali się umieścić strategiczne produkcje zbrojeniowe pod ziemią, więźniowie musieli pracować w morderczych warunkach. Najsłynniejszymi i najtrudniejszymi placówkami podziemnymi przypisanymi Dachau, były podobozy Kaufering i Mühldorf. Najcięższą pracę wykonywali na ogół Żydzi z Polski, Litwy i Węgier.
[[File:Toasting Polish Dachau.jpg|thumb|300px|Polscy więźniowie z Dachau fetujący wyzwolenie]]
 
Obóz został zajęty przez wojska VII Armii amerykańskiej. W tym momencie znajdowaloznajdowało się w nim ponad 31 000 więźniów<ref>Musioł T., op. cit., wyd. 2, s. 257.</ref>. W trakcie tej akcji doszło do krókiejkrótkiej wymiany ognia z oddziałami wartowniczymi SS. Krótko potem wszyscy napotkani w obozie esesmani zostali rozstrzelani. Podobno na mocy rozkazu, kiedy dowódcy amerykańscy zobaczyli, zbliżając się do obozu, stosy zmasakrowanych i zastrzelonych więźniów, a na pobliskiej bocznicy kolejowej cały pociąg (50 wagonów) zabitych lub zmarłych z głodu przezłoprzeszło 2 000 osób.<ref>Musioł T., op. cit., wyd. 2, s. 256.</ref>.
 
Bezpośrednio po wojnie obóz był używany jako centrum dla osób powracających do swych krajów.
 
== Bibliografia ==
* MUSIOŁ Teodor, Dachau, 1933 - 1945. Wyd. 2, popr. i uzup. Katowice 1971. Wydaw. "Śląsk". <small>Podstawowa polska publikacja na temat tego obozu. Zawiera obszerną bibliografię, wiele ilustracji oraz plan obozu. Pierwsze wydanie w 1968, ostatnie .... .</small>
* CHART Edmund, Spis pomordowanych Polaków w obozie koncentracyjnym Dachau. Dachau 1946. <small>Pierwsza polska publikacja nt. tego obozu, przygotowana przez b. więźniów, na bazie zachowanych przez nich oryginalnych dokumentów pooobozowychpoobozowych, jeszcze podczas pobytu w obozie dla "dipisów". Spis zawiera "tylko" 7.076 nazwisk, w tym wielu mieszkańców Łodzi i wojew. łódzkiego. Są to jednak dane dalece niekompletne.</small>
<small>Podstawowa polska publikacja na temat tego obozu. Zawiera obszerną bibliografię, wiele ilustracji oraz plan obozu. Pierwsze wydanie w 1968, ostatnie .... .<small>
* CHART Edmund, Spis pomordowanych Polaków w obozie koncentracyjnym Dachau. Dachau 1946.
<small>Pierwsza polska publikacja nt. tego obozu, przygotowana przez b. więźniów, na bazie zachowanych przez nich oryginalnych dokumentów pooobozowych, jeszcze podczas pobytu w obozie dla "dipisów". Spis zawiera "tylko" 7.076 nazwisk, w tym wielu mieszkańców Łodzi i wojew. łódzkiego. Są to jednak dane dalece niekompletne.<small>
* PORADZISZ Jan, Wspomnienia Kazimierza Piwarskiego: "19 miesięcy w Dachau" '''[w:]''' Materiały i dokumenty do dziejów nauki polskiej w czasie II wojny światowej. Tom 1: pod red. Zygm. Kolankowskiego i Leona Łosia. Wrocław 1980, ss. 7-79 (artykuł zawiera omówienie J. Poradzisza i tekst prof. K. Piwarskiego na str. 18-79).
* porównaj też wykaz bibliografii dla serii artykułów o niemieckich obozach w latach 1933-1945, który został umieszczony na [[Obozy niemieckie 1933-1945/Bibliografia|osobnej stronie]].
 
* porównaj też wykaz bibliografii dla serii artykułów o niemieckich obozach w latach 1933-1945 został umieszczony na [[Obozy niemieckie 1933-1945/Bibliografia|osobnej stronie]].
{{Przypisy}}
 
== Zobacz też ==
* [[Proces załogi Dachau (US vs. Martin Gottfried Weiss i inni)|Proces załogi Dachau]]
* [[Masakra w Dachau]]
{{Przypisy}}
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.kz-gedenkstaette-dachau.de Memorial Museum Dachau]
Anonimowy użytkownik