Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 12 bajtów ,  7 lat temu
poprawa linków do ujedn., usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK
[[Plik:POL Bydgoszcz COA.svg|thumb|150px| ]]
W '''<big>[[Bydgoszcz]]y</big>''' zarejestrowanych jest kilkadziesiąt [[chór]]ów, z których [[Towarzystwo Śpiewu "Halka" w Bydgoszczy|najstarszy]] funkcjonuje nieprzerwanie od [[1883]] r. Większość z nich należy do bydgoskich oddziałów stowarzyszeń: [[Polski Związek Chórów i Orkiestr|Polskiego Związku Chórów i Orkiestr]] oraz [[Federacja Caecilianum|Federacji Caecilianum]].
 
== Tradycje chóralistyki w Bydgoszczy ==
=== Okres staropolski ===
Tradycja wielogłosowego śpiewania w mieście wywodzi się z [[XV wiek]]uwieku i dotyczyła [[Budynek szkoły parafialnej w Bydgoszczy|szkoły parafialnej]] przy [[Katedra św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy|bydgoskiej farze]]. W [[1466]] r. ufundowane zostało [[Katedra św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy|Bractwo Bożego Ciała]], które miało za obowiązek uczestniczenia i uświetniania swoim śpiewem nabożeństw. Kolejnym ośrodkiem, którym rozwijano sztukę śpiewu był założony w [[1480]] r. [[Klasztor Bernardynów w Bydgoszczy|konwent bernardynów]]. Ważną pozycję w strukturze tego zakonu posiadał [[kantor]], którego zadaniem było m.in. przygotowanie [[chór]]u. Znanych jest kilku kantorów [[Klasztor Bernardynów w Bydgoszczy|bernardynów bydgoskich]], którzy ze względu na swe zdolności zostali odnotowani w źródłach pisanych: [[Dionizy Szyjka]] (1530-1590), Stefan Rączka (zm. 1607), Cyprian Kacki (zm. 1617), [[Marcin Piwko]] (zm. 1639) i inni<ref name="MM">Maniszewska Małgorzata: Miasto muzyki. [w:] Kalendarz Bydgoski 2000.</ref>. W zakresie muzyki szkolono w Bydgoszczy także w konwentach: [[Klasztor Karmelitów w Bydgoszczy|karmelitów]] (1398-1816) i [[Kolegium Jezuitów w Bydgoszczy|jezuitów]] (1617-1781). Nauka w bursie muzycznej, istniejącej przy [[Kolegium Jezuitów w Bydgoszczy|Kolegium Jezuickim]] dotyczyła śpiewu i gry na instrumentach. Uczniowie, oprócz śpiewu pieśni w czasie nabożeństw, uczestniczyli w występach wokalnych w charakterze świeckim, np. w [[1623]] r. witali śpiewem pochwalnym w [[Katedra św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy|kościele farnym]] i auli szkolnej króla [[Zygmunt III Waza|Zygmunta III Wazę]], który zatrzymał się w [[Bydgoszcz]]y w drodze do [[Gdańsk]]a<ref name="MM" />.
 
=== Okres zaboru pruskiego ===
Geneza zorganizowanego amatorskiego ruchu muzycznego w [[Bydgoszcz]]y sięga [[XIX wiek]]uwieku. W I połowie [[XIX wiek]]uwieku istniały niemieckie stowarzyszenia kulturalne: Towarzystwo Śpiewacze (niem. ''Gesangverein'') i Towarzystwo Operowe (niem. ''Opernverein''), które wspólnie z chórem męskim „''Liedertafel''” wystawiało własnymi siłami sztuki operowe. 100-osobowy bydgoski chór mieszany wykonywał w [[1823]] r. wielkie [[oratorium]] [[Joseph Haydn|Josepha Haydna]] „''Stworzenie świata''”<ref name="HBSU">Szkolnictwo i życie kulturalne Bydgoszczy w latach 1815-1850. [w:] Historia Bydgoszczy. Tom I do roku 1920. red. Marian Biskup: Bydgoszcz: Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1991. ISBN 83-01-06667-9, s. 500-504.</ref>.
Na początku [[XX wiek]]uwieku niemiecki ruch śpiewaczy był reprezentowany przez 10 chórów, z których najwyższy poziom osiągnęły: „''Liedertafel''”, „''Eintracht''”, „''Gutenberg''” i „''Sine cura''”. Bydgoskie chóry niemieckie tworzyły okręg w ramach Poznańskiego Prowincjonalnego Związku Śpiewaczego (niem. ''Posener Provinzial-Sangerbund''), goszcząc kilkakrotnie (od [[1855]] r.) zjazdy śpiewacze [[Prowincja Poznańska|Prowincji Poznańskiej]]. Chóry niemieckie istniały w Bydgoszczy aż do [[1945]] r., z tym że okres ich największego rozwoju zakończył się w [[1920]] r., w momencie przejścia Bydgoszczy do odrodzonego [[II Rzeczpospolita|państwa polskiego]].
 
Niezależnie od niemieckiego ruchu śpiewaczego, rozwijało się życie chórów amatorskich, kultywujących polską pieśń, o czym może świadczyć mnogość XIX-wiecznych śpiewników i zbiorów pieśni patriotycznych<ref name="MM" />. W II połowie [[XIX wiek]]uwieku w okresie walki ludności polskiej z naporem [[Germanizacja|germanizacyjnym]] pojawiły się polskie stowarzyszenia, w których ważne miejsce zajmowały [[chór]]y. Inspiratorami polskiego życia organizacyjnego byli księża katoliccy oraz działacze narodowi, m.in. [[Teofil Magdziński]] i [[Julian Prejs]]. Początkowo – wobec zakazu zakładania polskich organizacji kulturalnych, organizowano przy istniejących towarzystwach sekcje, których celem było pielęgnowanie [[Język polski|języka polskiego]], rozwijanie czytelnictwa, a także krzewienie polskiej pieśni narodowej, ludowej i kościelnej. W [[1876]] r. założono przy [[Parafia farna w Bydgoszczy|parafii farnej]] najstarszy bydgoski chór kościelny [[Towarzystwo Śpiewu "Święty Wojciech" w Bydgoszczy|Towarzystwo Śpiewu "Św„Św. Cecylia"Cecylia”]] (w 1893 r. zmiana nazwy na „Święty Wojciech”). W [[1880]] r. powstało koło śpiewacze przy założonym w [[1872]] r. Towarzystwie Przemysłowym. W [[1883]] r. sekcja ta przekształciła się w pierwszy polski chór męski w Bydgoszczy – [[Towarzystwo Śpiewu "Halka" w Bydgoszczy|Towarzystwo Śpiewu „Halka”]]. Działacze Towarzystwa rozszerzali działalność także poza Bydgoszcz. W [[1885]] r. zorganizowali pierwszy w [[Wielkie Księstwo Poznańskie|Wielkim Księstwie Poznańskim]] zjazd zespołów chóralnych w [[Bydgoszcz]]y, na którym zadecydowano o powołaniu w [[1892]] r. Wielkopolskiego Związku Śpiewaczego, łączącego wszystkie chóry polskie w [[Prowincja Poznańska|Prowincji Poznańskiej]], koordynującego ich działalność oraz reprezentującego przed władzami administracyjnymi<ref name="GA">Grudziński Artur: Sto lat temu zaczęła śpiewać „Halka”. [w:] Kalendarz Bydgoski 1984.</ref>.
 
W [[1896]] i [[1900]] r. dokonano podziału terytorialnego chórów wchodzących w skład Związku Śpiewaczego. W [[1905]] r. Okręg bydgoski obejmował m.in. [[Bydgoszcz]], [[Fordon (dzielnica Bydgoszczy)|Fordon]], [[Koronowo]], [[Łabiszyn]], [[Mrocza|Mroczę]], [[Nakło nad Notecią|Nakło]], [[Solec Kujawski]] i [[Szubin]] (od 1906 r. także [[Wyrzysk]] i okolice). Pierwszym prezesem Okręgu Bydgoskiego był ówczesny prezes [[Towarzystwo Śpiewu "Halka" w Bydgoszczy|Towarzystwa Śpiewu „Halka”]] – [[Franciszek Witecki]], a do ważniejszych chórów, wchodzących w skład okręgu były bydgoskie chóry: [[Towarzystwo Śpiewu "Halka" w Bydgoszczy|„Halka”]], [[Towarzystwo Śpiewu "Święty Wojciech" w Bydgoszczy|„Św. Wojciech”]], [[Towarzystwo Śpiewu "Moniuszko" w Bydgoszczy|„Moniuszko”]] oraz „Harmonia” w [[Nakło nad Notecią|Nakle]], „Halka” w [[Szubin]]ie, „Św. Cecylia” w [[Mrocza|Mroczy]], „Św. Cecylia” i Koło Śpiewackie z [[Koronowo|Koronowa]] oraz Towarzystwo Śpiewu w [[Sadki (województwo kujawsko-pomorskie)|Sadkach]]. Zespoły śpiewacze prowadziły działalność artystyczną, społeczną, wychowawczą i towarzyską. Oprócz lekcji, zebrań i koncertów urządzano przedstawienia teatralne, wieczory recytatorskie oraz zabawy. Chóry były ośrodkami szerzenia kultury polskiej, nauczania [[Język polski|języka polskiego]], pielęgnowania tradycji polskich.
 
=== Okres międzywojenny ===
Po decyzji [[Traktat wersalski|traktatu wersalskiego]] o włączeniu [[Bydgoszcz]]y do [[II Rzeczpospolita|II Rzeczypospolitej]] (czerwiec 1919 r.), działacze ruchu śpiewaczego włączyli się aktywnie do organizacji polskich władz administracyjnych, gospodarczych, oświatowych i kulturalnych. 19 stycznia [[1920]] r., połączone chóry [[Towarzystwo Śpiewu "Halka" w Bydgoszczy|Towarzystwa Śpiewu „Halka”]], [[Towarzystwo Śpiewu "Moniuszko" w Bydgoszczy|Towarzystwa Śpiewu „Moniuszko”]] i [[Towarzystwo Śpiewu "Święty Wojciech" w Bydgoszczy|„Św. Wojciech”]] pod dyrekcją [[Franciszek Masłowski (organista)|Franciszka Masłowskiego]] uroczyście powitały wkraczające do miasta oddziały [[Wojsko Polskie II RP|Wojska Polskiego]].
 
W [[1921]] r. powołano Bydgoskie Zjednoczenie Towarzystw Śpiewaczych, do którego należały tylko chóry z [[Bydgoszcz]]y, zaś roku następnym wznowił działalność okręg bydgoski Związku Kół Śpiewackich Polskich.
 
W [[Dwudziestolecie międzywojenne w Polsce|dwudziestoleciu międzywojennym]], gdy możliwe było swobodne rozwijanie polskiego życia kulturalnego, powstało wiele nowych chórów. W [[1924]] r., do okręgu bydgoskiego należało 25 zespołów śpiewaczych – 12 w [[Bydgoszcz]]y, 2 w [[Fordon (dzielnica Bydgoszczy)|Fordonie]], 2 w [[Koronowo|Koronowie]], 2 w [[Solec Kujawski|Solcu Kujawskim]] oraz po jednym zespole w [[Byszewo (powiat bydgoski)|Byszewie]], [[Mrocza|Mroczy]], [[Lucim]]iu-[[Mąkowarsko|Mąkowarsku]], [[Łobżenica|Łobżenicy]], [[Nakło nad Notecią|Nakle]], [[Szubin]]ie i w [[Wyrzysk]]u. Po reorganizacji w [[1924]] r. w skład okręgu wchodziły chóry z miejscowości: [[Bydgoszcz]], [[Fordon (dzielnica Bydgoszczy)|Fordon]], [[Koronowo]], [[Lucim]]-[[Mąkowarsko]], [[Osielsko]] i [[Solec Kujawski]]. Do okręgu należały wówczas następujące zespoły śpiewacze: w Bydgoszczy – [[Towarzystwo Śpiewu "Święty Wojciech" w Bydgoszczy|„Św. Wojciech”]], [[Towarzystwo Śpiewu "Halka" w Bydgoszczy|„Halka”]], [[Towarzystwo Śpiewu "Moniuszko" w Bydgoszczy|„Moniuszko”]], [[Chór mieszany "Harmonia" w Bydgoszczy|„Harmonia”]], „Koło Śpiewackie Kolejarzy”, „Lira”, [[Towarzystwo Śpiewu "Lutnia" w Bydgoszczy|„Lutnia”]], „Lutnia” – Jachcice, „Chór Podchorążych”, [[Chór mieszany "Dzwon" w Bydgoszczy|„Dzwon”]] oraz „Św. Cecylia” i Koło Śpiewackie w [[Fordon (dzielnica Bydgoszczy)|Fordonie]], „Moniuszko” i „Dzwon” w [[Solec Kujawski|Solcu Kujawskim]], „Halka” [[Lucim]]-[[Mąkowarsko]], „Św. Cecylia” w [[Osielsko|Osielsku]] i „Św. Cecylia” w [[Koronowo|Koronowie]]. W [[1938]] r., w wyniku reformy administracyjnej, Bydgoszcz znalazła się na terenie [[Województwo pomorskie (II Rzeczpospolita)|województwa pomorskiego]], w związku z czym okręg bydgoski przeszedł z Wielkopolskiego do Pomorskiego Związku Śpiewaczego. Do [[1939]] r., liczba zespołów zmieniała się, gdyż niektóre zespoły zawieszały działalność oraz powstawały nowe. Przy niektórych Towarzystwach działały sekcje dramatyczne i zespoły instrumentalne. Działalnością artystyczną kierowało 69 [[dyrygent]]ów, m.in. [[Edmund Rezler]].
 
Działalność artystyczno-społeczna chórów polegała na uczestnictwie w zjazdach śpiewaczych, których celem była rywalizacja o tytuł najlepszego zespołu, w Świętach Pieśni oraz w zjazdach okręgów sąsiednich. Na zjazdy zapraszano zespoły z innych okręgów i związków, m.in. z [[Poznań|Poznania]], [[Toruń|Torunia]] i [[Gdańsk]]a. Zespoły śpiewacze spotykały się nie tylko w [[Bydgoszcz]]y, lecz także w [[Koronowo|Koronowie]], [[Solec Kujawski|Solcu Kujawskim]] i w innych miejscowościach. Chóry uczestniczyły również w uroczystościach okolicznościowych z okazji rocznic narodowych, świąt kościelnych i związanych z polską historią i kulturą. Dochody z koncertów, połączonych często z przedstawieniami teatralnymi, przeznaczano wielokrotnie na cele charytatywne.
 
W swoim repertuarze chóry posiadały utwory znanych [[kompozytor]]ów polskich i zagranicznych oraz ówczesnych [[dyrygent]]ów bydgoskich: F. Masłowskiego, L. Jaworskiego, M. Karaśkiewicza, Z.G. Urbanyiego. Prezentowano m.in.: [[kantata|kantaty]], [[oratorium|oratoria]], [[Msza (muzyka)|msze]], [[ballada|ballady]], [[motet]]y, [[hymn]]y, [[Pasja (muzyka)|pieśni pasyjne]], fragmenty [[opera|oper]] i [[operetka|operetek]] oraz motywy pieśni ludowych. Ostatni Zjazd Śpiewaczy Okręgu Bydgoskiego przed wybuchem [[II wojna światowa|II wojny światowej]] odbył się w dniach 27-29 maja [[1939]] r., w [[Bydgoszcz]]y.
 
Niezależnie od chórów świeckich rozwijała się także działalność chórów kościelnych przy [[Obiekty sakralne w Bydgoszczy|bydgoskich parafiach]]. Podstawowym ich zadaniem był śpiew liturgiczny na niedzielnych mszach świętych oraz na ważnych uroczystościach kościelnych i parafialnych. W [[1927]] r. założono Okręg [[Federacja Caecilianum|Związku Chórów Kościelnych]] w Bydgoszczy, skupiający 9 zespołów: męskich, żeńskich i mieszanych<ref name="BLM1">Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. [[Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne]]. Bydgoszcz 2004, strs. 93-94.</ref>. Do najwyżej cenionych chórów kościelnych należały w latach 30. Towarzystwa Śpiewu: [[Chór mieszany "Harmonia" w Bydgoszczy|„Harmonia”]], [[Towarzystwo Śpiewu "Moniuszko" w Bydgoszczy|„Moniuszko”]], [[Towarzystwo Śpiewu "Święty Wojciech" w Bydgoszczy|„Święty Wojciech”]] i [[Towarzystwo Śpiewu "Odrodzenie" w Bydgoszczy|„Odrodzenie”]]<ref>Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. [[Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne]]. Bydgoszcz 2004, strs. 408.</ref>.
 
W obraz kulturalny [[Bydgoszcz]]y w [[Dwudziestolecie międzywojenne w Polsce|okresie międzywojennym]] wpisywały się także chóry niemieckie. Chóry te śpiewały głównie w czasie zebrań i spotkań towarzyskich organizacji i stowarzyszeń niemieckich, m.in. w ogrodzie i sali [[Pomorski Dom Sztuki w Bydgoszczy|Kasyna Cywilnego]] przy ul. Gdańskiej 20. W latach [[1920]]-[[1939]] działało pięć niemieckich chórów i dwa towarzystwa: muzyczne i śpiewacze. Najliczniejszym było Stowarzyszenie Śpiewu „''Liedertafel''” (zał. [[1842]], w latach 1902-1921 należące do [[Niemieckie Towarzystwo Sztuki i Nauki w Bydgoszczy|Niemieckiego Towarzystwa Sztuki i Wiedzy]]). Na [[Okole (osiedle w Bydgoszczy)|Okolu]] i [[Czyżkówko (osiedle w Bydgoszczy)|Czyżkówku]] działało Męskie Towarzystwo Śpiewu „''Kornblume''” (Bławatek). Także na Czyżkówku z gminą ewangelicką współpracował chór męski „''Germania''”. Rzemieślniczy chór „''Gutenberg''”, skupiał [[drukarz]]y i pracowników pokrewnych zawodów, zaś na wschodnich osiedlach miasta – [[Zimne Wody (osiedle w Bydgoszczy)|Kapuściskach Małych]], Dolnych i [[Siernieczek (osiedle w Bydgoszczy)|Siernieczku]] istniał chór „''Bromberg – Ost''”. Działalność muzyczną i śpiewaczą prowadziło Towarzystwo J.S. Bacha (niem. ''Bachverein'') oraz Koło Związku Śpiewaków i Śpiewaczek Niemieckich<ref name="BLM2">Pruss Zdzisław, Weber Alicja, Kuczma Rajmund: Bydgoski leksykon muzyczny. [[Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne]]. Bydgoszcz 2004, strs. 392.</ref>.
 
=== Okres po 1945 ===
W lutym [[1945]] r. po zakończeniu działań wojennych, działacze społecznego ruchu śpiewaczego przystąpili do reaktywowania pracy chórów w oparciu o przedwojennych członków i dyrygentów. W lipcu [[1946]] r. odbył się w Bydgoszczy pierwszy po wojnie Zjazd Pomorskiego Związku Śpiewaczego, z okazji 600-lecia miasta [[Bydgoszcz]]y, połączony ze współzawodnictwem 33 chórów. W Zjeździe uczestniczyły chóry z: [[Inowrocław]]ia, [[Poznań|Poznania]], [[Gdańsk]]a, [[Gdynia|Gdyni]], [[Szczecin]]a, [[Tczew]]a, [[Toruń|Torunia]], [[Chełmża|Chełmży]], [[Lubawa|Lubawy]], [[Wąbrzeźno|Wąbrzeźna]], [[Włocławek|Włocławka]], [[Chojnice|Chojnic]], [[Starogard Gdański|Starogardu]], [[Kowalewo Pomorskie|Kowalewa]] oraz zespoły Okręgu Bydgoskiego.
 
W [[1946]] r. w Bydgoszczy reaktywowały swoją działalność także chóry kościelne np. [[Chór "Vincentinum" w Bydgoszczy|„Vincentinum”]] przy [[Parafia św. Wincentego à Paulo w Bydgoszczy|parafii św. Wincentego a Paulo]], [[Towarzystwo Śpiewu "Święty Wojciech" w Bydgoszczy|„Święty Wojciech”]] przy [[Katedra św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy|bydgoskiej Farze]]; powstały też nowe: „Święta Cecylia” przy [[Kościół św. Andrzeja Boboli w Bydgoszczy|kościele oo. Jezuitów]], czy „Święty Wojciech” przy [[Parafia św. Wojciecha w Bydgoszczy|parafii św. Wojciecha]]. Po [[1949]] r. wskutek zarządzeń państwowych, chóry kościelne nie mogły rejestrować swoich członków, pobierać składek, organizować zebrań ani tworzyć zarządów. W związku z tym prowadziły one nieoficjalną działalność, a niektóre z nich przeszły pod patronat świecki (np. [[Chór mieszany "Harmonia" w Bydgoszczy|„Harmonia”]] stał się chórem Zakładów Obuwniczych „Kobra”)<ref name="BLM1" />.
 
Chęć nadrobienia wojennych zaległości oraz entuzjazm lat odbudowy kraju były głównymi motywami wzmożonej działalności w pierwszych latach powojennych, przejawiającej się w organizowaniu wielu koncertów. W [[1951]] r. w skład Zjednoczenia Polskich Zespołów Śpiewaczych przyjęto [[orkiestra|orkiestry]] amatorskie i w związku z tym zmieniono nazwę organizacji na [[Polski Związek Chórów i Orkiestr|Zjednoczenie Polskich Zespołów Śpiewaczych i Instrumentalnych]]. W skład okręgu bydgoskiego wchodziły odtąd nie tylko [[chór]]y, ale także [[Orkiestra dęta|orkiestry dęte]].
 
Chóry i orkiestry uczestniczyły w: Świętach Pieśni, zjazdach, przeglądach i festiwalach śpiewaczych, a także w koncertach związanych ze świętami państwowymi, wydarzeniami społeczno-politycznymi i kulturalnymi kraju oraz obchodami jubileuszowymi własnych i bratnich zespołów. W [[Bydgoszcz]]y zespoły występowały najczęściej w [[Park Ludowy w Bydgoszczy|Parku Ludowym]], [[Wojewódzki Ośrodek Kultury i Sztuki "Stara Ochronka" w Bydgoszczy|Wojewódzkim Ośrodku Kultury]], [[Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy|Filharmonii Pomorskiej]], a także w zakładach pracy, placówkach kulturalno-oświatowych i zakładach opiekuńczych. Bodźcem do aktywizacji artystycznej chórów były obchody [[Tysiąclecie Państwa Polskiego|Tysiąclecia Państwa Polskiego]] w latach 1960-1966 oraz [[Lata 80. XX wieku|lata 80.]], w których możliwe było po wielu latach uczestnictwo chórów w uroczystościach kościelnych.
 
W [[Lata 70. XX wieku|latach 70.]] działało oficjalnie sześć chórów bydgoskich; męskie: [[Towarzystwo Śpiewu "Halka" w Bydgoszczy|„Halka”]] i [[Stowarzyszenie Śpiewacze Męski Chór "Hasło" w Bydgoszczy|„Hasło”]] oraz mieszane: [[Chór "Arion" w Bydgoszczy|„Arion”]], [[Chór mieszany "Dzwon" w Bydgoszczy|„Dzwon”]], [[Chór mieszany "Harmonia" w Bydgoszczy|„Harmonia”]] i [[Towarzystwo Śpiewu "Lutnia" w Bydgoszczy|„Lutnia”]]. Pod względem artystycznym najbardziej liczącym się chórem w Bydgoszczy był [[Chór "Arion" w Bydgoszczy|„Arion”]], który w latach 1945-1952 wystąpił na blisko 200 koncertach, z czego połowę stanowiły koncerty w [[Polskie Radio|Polskim Radio]], zaś od [[1953]] r. współpracował z [[Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy|Państwową Filharmonią Pomorską]]<ref name="KB1">Sucharska Anna: Kultura w Bydgoszczy w latach 1945-1980. [w:] Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988.</ref>.
 
W [[1987]] r. Okręg Bydgoski Pomorskiego Związku Śpiewaczego stał się autonomicznym Oddziałem [[Polski Związek Chórów i Orkiestr|Polskiego Związku Chórów i Orkiestr]]. W [[1995]] r. członkami bydgoskiego oddziału PZChiO było 19 chórów (14 z Bydgoszczy, 2 z Inowrocławia, po jednym ze Żnina, Nakła, Kcyni) oraz 21 orkiestr amatorskich (w tym 5 z Bydgoszczy). W latach [[Lata 90. XX wieku|90. XX w.]] i po [[2000]] r. znacznie wzrosła liczba chórów, zwłaszcza akademickich i parafialnych.
 
Od lat 90. XX w. organizowano coroczne przeglądy chórów kościelnych. W [[1999]] r. w ramach [[Tydzień Kultury Chrześcijańskiej w Bydgoszczy|Tygodnia Kultury Chrześcijańskiej]] w przeglądzie uczestniczyło 6 chórów. Po [[2000]] r. liczba chórów kościelnych w Bydgoszczy wzrosła do kilkunastu<ref name="BLM1" />. W [[2002]] r. powołano Oddział Bydgoski [[Federacja Caecilianum|Federacji Caecilianum]], skupiający chóry kościelne<ref>http://www.zchk-bydg.opoka.net.pl/ dostęp 18-01-2012.</ref>.
 
== Przegląd chórów w Bydgoszczy ==
 
== Chóry nieistniejące ==
* [[Towarzystwo Śpiewu "Święty Wojciech" w Bydgoszczy|Towarzystwo Śpiewu „Święty Wojciech” w Bydgoszczy]] (1876-1976) – najstarszy bydgoski chór kościelny, istniejący przy [[Parafia farna w Bydgoszczy|parafii farnej]];
* [[Towarzystwo Śpiewu "Lutnia" w Bydgoszczy|Towarzystwo Śpiewu „Lutnia” w Bydgoszczy]] (1901-1979) – chór założony przez Polaków w [[Brema|Bremie]], od 1923 r. związany z [[Jachcice (osiedle w Bydgoszczy)|Jachcicami]] w Bydgoszczy;
* [[Towarzystwo Śpiewu "Moniuszko" w Bydgoszczy|Towarzystwo Śpiewu „Moniuszko” w Bydgoszczy]] (1908-1973) – chór kościelny przy [[Parafia Trójcy Świętej w Bydgoszczy|parafii Św. Trójcy w Bydgoszczy]];
* [[Towarzystwo Śpiewu "Odrodzenie" w Bydgoszczy|Towarzystwo Śpiewu „Odrodzenie” w Bydgoszczy]] (1922-1939) – chór kościelno-świecki związany z [[Bielawy (osiedle w Bydgoszczy)|Bielawami]];
* [[Chór "Arion" w Bydgoszczy|Chór „Arion” w Bydgoszczy]] (1924-1990) – chór mieszany związany z [[Czyżkówko (osiedle w Bydgoszczy)|Czyżkówkiem]], po wojnie chór zawodowy, współpracujący od 1953 r. z [[Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy|Filharmonią Pomorską]];
* Koło Śpiewu "Chopin"„Chopin” (1925-1939) – chór kościelny mieszany istniejący przy Towarzystwie św. Ignacego, związany z bydgoskim [[Okole (osiedle w Bydgoszczy)|Okolem]];
* Bydgoskie Słowiki (1958-lata 60. XX w.) – chór chłopięcy powstały przy [[Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy|Filharmonii Pomorskiej]], jego kadra zasiliła [[Capella Bydgostiensis|Capellę Bydgostiensis]] i [[Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Bydgoskiej]];
* Chór „Canto” (1976-2001) - jeden z pierwszych bydgoskich, żeńskich chórów dziecięco-młodzieżowych, który zdobywał trofea na międzynarodowych festiwalach; powstał przy istniejącym w [[Pałac Młodzieży w Bydgoszczy|Pałacu Młodzieży]] Teatrze Pieśni, Poezji i Tańca; występował wspólnie z zespołami muzycznymi: [[Bajm]], [[Żuki (grupa muzyczna)|Żuki]] oraz w spektaklach [[Opera Nova|Opery Nova]]; jego kontynuatorem jest chór „Mezza Voce” przy [[Pałac Młodzieży w Bydgoszczy|Pałacu Młodzieży]];
* Chór kościelny Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (1922-1939) – 200-osobowy chór mieszany na [[Szwederowo (osiedle w Bydgoszczy)|Szwederowie]];
* Chór męski Państwowego Katolickiego Męskiego Seminarium Nauczycielskiego w Bydgoszczy (1920-1936) – założony przez [[Zygmunt Urbanyj|Zygmunta Urbanyi’ego]], jeden z wyróżniających się w Bydgoszczy w [[Dwudziestolecie międzywojenne w Polsce|okresie międzywojennym]] chórów szkolnych;
* Chór Panien Różańcowych (1925-1988) – kościelny chór żeński przy [[Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bydgoszczy|parafii Najświętszego Serca Jezusa]], złożony wyłącznie z dziewcząt stanu wolnego;.
 
== Festiwale chóralne w Bydgoszczy ==