Ceratopsy: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 34 bajty ,  7 lat temu
m
drobne redakcyjne
m (MalarzBOT: regeneracja szablonu {{Zwierzę infobox}} + WP:SK)
m (drobne redakcyjne)
|nazwa zwyczajowa = Ceratopsy
|nazwa łacińska = Ceratopsia
|TSN =
|zoolog = [[Othniel Charles Marsh|Marsh]], 1890
|okres istnienia =
|grafika =
|opis grafiki =
|typ = [[strunowce]]
|podtyp = [[kręgowce]]
{{Wstaw takson|[[marginocefale]]}}
|infrarząd = '''ceratopsy'''
|synonimy =
|mapa występowania = Ceratopsian map.png
|opis mapy występowania = Stanowiska, w których odkryto szczątki ceratopsów
|commons = Category:Ceratopia
}}
'''Ceratopsy''' (Ceratopsia) – grupa [[dinozaury ptasiomiedniczne|dinozaurów ptasiomiednicznych]], której nazwa oznacza "rogate„rogate oblicza"oblicza”. W pełni rozwinęły się w [[kreda (okres)|kredzie]] na terenach współczesnej Ameryki Północnej i Azji, jednak ich najstarsi przedstawiciele żyli już w jurze. Wcześni przedstawiciele tego kladu, tacy jak psitakozaur, byli niewielcy i dwunożni. Później rozwinęły się wielkie, słynne czworonożne formy, jak ''[[Triceratops]]'' czy centrozaur, mające rogi i rogowe kryzy wokół karku. Niegdyś twierdzono, że owe kryzy służyły wyłącznie do ochrony karku przed ugryzieniami drapieżników. Dzisiaj wiadomo, że większość kryz miała duże otwory, przez co nie były one zbyt skuteczne w tej roli. Mogły one służyć do termoregulacji, popisów godowych lub odstraszania napastników. Ceratopsy obejmowały bardzo zróżnicowane dinozaury od niewielkich mniej więcej metrowych i ważących ok. 23 kg form aż po wielkie, osiągające ponad sześć metrów długości i 5 t formy, Najsłynniejszym przedstawicielem tej grupy jest ''Triceratops''. Większość jej członków ma w nazwie człon "''ceratops''", jednak istnieją wyjątki od tej reguły (np. psitakozaur). Jednym z najwcześniejszym opisanych przedstawicieli Ceratopsia był ''Ceratops'', który użyczył jej nazwy. Jednak obecnie uważa się go za ''nomen dubium'' z powodu nieobecności u niego jakichkolwiek cech mogących odróżnić go od innych ceratopsów<ref name="dodson1">Dodson, P. 1996. The Horned Dinosaurs. Princeton: Princeton University Press. 346pp.</ref>.
 
== Anatomia ==
Ceratopsy są powszechnie rozpoznawane ze względu na charakterystyczne cechy budowy czaszki. Na końcu głowy ceratopsów znajduje się [[kość dziobowa]], niespotykana u żadnych innych zwierząt. Podobnie jak u wszystkich dinozaurów ptasiomiednicznych występowała u nich [[kość przedzębowa]]. Posiadały również unikalnyunikatowy papuzi dziób, służący do zrywania roślin. Bardzo wysokie kości jarzmowe znajdujące się nad okiem rozszerzały się w bok, nadając czaszce widoczny przy patrzeniu z góry trójkątny wygląd. U późniejszych ceratopsów ów trójkątny przy patrzeniu z góry widok czaszki stawał się coraz bardziej widoczny z powodu przedłużonej kości ciemieniowej i kości łuskowej, tworzących kryzę wokół karku<ref name="you">{{Cytuj książkę |rozdział=Basal Ceratopsia |autor r=You Hailu, Peter Dodson |autor=David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.) |tytuł=The Dinosauria |adres rozdziału=http://www.ucpress.edu/books/pages/2601001/2601001.ch22.pdf |wydanie=drugie |wydawca=University of California Press |miejsce=Berkeley |rok=2004 |strony=494–513 |isbn=0-520-24209-2}}</ref>.
 
Prymitywni przedstawiciele Ceratopsia nie mieli kryzy ani rogów. Kość jarzmowa zwężała się ku dołowi. Rogi występujące u kilku gatunków psitakozaura tłumaczy się natomiast [[konwergencja (biologia)|konwergencją]], tj. ewolucją zbieżną<ref name=Awerianow06>{{Cytuj pismo |autor=Alexander O. Averianov, Alexei V. Voronkevich, Sergei V. Leshchinskiy, Alexei V. Fayngertz |rok=2006 |tytuł=A ceratopsian dinosaur </em>Psittacosaurus sibiricus<em> from the Early Cretaceous of West Siberia, Russia and its phylogenetic relationships |czasopismo=Journal of Systematic Paleontology |wolumin=4 |wydanie=4 |strony=359–395 |doi=10.1017/S1477201906001933 |język=en}}</ref>. U psitakozaura stwierdzono na ogonie nietypowe, pojedyncze pióropododobne wyrostki.
 
== Systematyka ==
Grupa Ceratopsia została nazwana przez [[Othniel Charles Marsh|Othniela Charlesa Marsha]] w 1890 dla dinozaurów posiadających następujące cechy: obecność rogów i kości dziobowej, podwójnie zakorzenione zęby, wzmocnione kręgi szyjne i zwrócona ku przodowi kość łonowa. Marsh uznał tę grupą za nowy podrząd w obrębie dinozaurów ptasiomiednicznych<ref>Marsh, O.C. (1890). "Additional„Additional characters of the Ceratopsidae, with notice of new Cretaceous dinosaursdinosaurs”." American Journal of Science, 39: 418-429.</ref>. Nazwa Ceratopsia pochodzi od ceratopsa – niepewnego przedstawiciela tej grupy, którego nazwa z kolei pochodzi od greckich słów ''keras'' – róg i ''opsis'' – oblicze/twarz. Już w 1960 zauważono, że nazwa Ceratopsia zawiera błąd ortograficzny i poprawnie powinna brzmieć "Ceratopia"„Ceratopia”<ref>Steel, R. 1969. Ornithischia. W: Kuhn, O. (red.). Handbuch de Paleoherpetologie (Part 15). Stuttgart: Gustav Fischer Verlag. 87pp.</ref>, jednak ta nazwa była rzadko używana w literaturze naukowej i większość badaczy mimo tego dalej stosowała nazwę Ceratopsia. Ponieważ [[Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Zoologicznej]] nie zarządza nazwami taksonów wyższych niż nadrodziny, zmiana nazwy Ceratopsia na "Ceratopia"„Ceratopia” jest mało prawdopodobna. Obecnie odstąpiło się od pierwotnej definicji ceratopsów, stworzonej przez Marsha. Dla marginocefali (ceratopsów i pachycefalozaurów) i heterodontozaurów nazwano hipotetyczny klad [[heterodontozaurokształtne|Heterodontosauriformes]], jednak później bliskie pokrewieństwo między marginocefalami i heterodontozaurami zostało zanegowane<ref name=BSN07>{{Cytuj pismo |autor=Richard J. Butler, Roger M. H. Smith, David B. Norman |rok=2007 |tytuł=A primitive ornithischian dinosaur from the Late Triassic of South Africa, and the early evolution and diversification of Ornithischia |czasopismo=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |wolumin=274 |wydanie=1621 |strony=2041–2046 |doi=10.1098/rspb.2007.0367 |język=en}}</ref>.
 
=== Taksonomia ===
Paleontolodzy obecnie zgadzają się co do ogólnych kwestii dotyczących pochodzenia ceratopsów, mimo że różnią się poglądami na temat pozycji poszczególnych rodzajów w drzewie filogenetycznym tej grupy. Od 2000 r. wykonano kilka analiz kladystycznych dotyczących bazalnych ceratopsów, jednak i tak ich pozycja systematyczna jest niepewna. Ceratopsy są obecnie definiowane jako dinozaury bliżej spokrewnione z triceratopsem niż pachycefalozaurem<ref>Sereno, P.C. 1998. A rationale for phylogenetic definitions, with applications to the higher-level taxonomy of Dinosauria. Neues Jahrbuch fur Geologie und Palaontologie: Abhandlungen 210: 41-83.</ref>. Według tej definicji najbardziej bazalnymi znanymi ceratopsami są: późnojurajski ''Yinlong'' oraz wczesnokredowy ''Chaoyangsaurus'' i członkowie Psittacosauridae. Wszystkie one zostały odkryte w północnych Chinach lub Mongolii. Posiadają one kość rostralną oraz poszerzaną ku dołowi kość jarzmową. Występowanie tych cech u najwcześniejszych ceratopsów świadczy, że posiadały one te cechy od początku swojej ewolucji. Do neoceratopsów zaliczane są wszystkie ceratopsy bardziej zaawansowane od psitakozaurów. Czasami wyróżnia się klad Coronosauria, obejmujący neoceratopsy bardziej zaawansowane niż ''Auroraceratops''. Przedstawiciele Coronosauria miały pierwsze falbany, zrośnięte pierwsze kręgi szyjne oraz cięższe czaszki. Jedna z podgrup należących do Coronosauria nazywa się Protoceratopsidae i obejmuje protoceratopsa i jego najbliższych krewnych, tymczasem Leptoceratopsidae – inny klad należący do koronozaurów obejmuje leptoceratopsa i rodzaje z nim najbliżej spokrewnione. Do Ceratopsoidea zalicza się zwierzęta takie jak ''[[Zuniceratops]]'', blisko spokrewnione z Ceratopsidae – najsłynniejszą rodziną ceratopsów. Dzieli się ona na dwie podrodziny: Centrosaurinae i Ceratopsinae (znane również jako Chasmosaurinae).
 
; Filogeneza według Xu/Makovicky'egoMakovicky’ego/Chinnery
 
[[Xu Xing]] – pracownik [[Instytut Paleontologii Kręgowców i Paleoantropologii|Instytutu Paleontologii Kręgowców i Paleoantropologii]] (IVPP) w Pekinie wraz z Peterem Makovickym, pracującym niegdyś dla [[Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej|Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej]] (AMNH) w Nowym Jorku, i innymi naukowcami opublikował w 2002 wyniki przeprowadzonej analizy kladystycznej<ref>Xu X., Makovicky, P.J., Wang X., Norell, M.A., You H. 2002. A ceratopsian dinosaur from China and the early evolution of Ceratopsia. Nature 416: 314-317.</ref>. Wyniki tej analizy są bardzo podobne do tych, jakie dała analiza Makovicky'egoMakovicky’ego z 2001<ref>Makovicky, P.J. 2001. A ''Montanoceratops cerorhynchus'' (Dinosauria: Ceratopsia) braincase from the Horseshoe Canyon Formation of Alberta, W: Tanke, D.H. & Carpenter, K. (red.). Mesozoic Vertebrate Life. Bloomington: Indiana University Press. Pp. 243-262.</ref>. Makovicky, pracujący obecnie w [[Muzeum Historii Naturalnej w Chicago]], dołączył analizę z 2002 do swojego doktoratu. Xu i inni w 2006 dodali do tej analizy jinlonga<ref>Xu X., Forster, C.A., Clark, J.M., & Mo J. 2006. A basal ceratopsian with transitional features from the Late Jurassic of northwestern China. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 273: 2135-2140.</ref>. Brenda Chinnery, dawniej pracująca w Muzeum Gór Skalistych w Bozeman (Montana), opublikowała w 2005 opis prenoceratopsa i nową analizę filogenetyczną<ref name="chinnery">Chinnery, B. 2005. Description of ''Prenoceratops pieganensis'' gen. et sp. nov. (Dinosauria: Neoceratopsia) from the Two Medicine Formation of Montana. Journal of Vertebrate Paleontology 24(3): 572–590.</ref>. W 2006 Makovicky i [[Mark Norell]] włączyli analizę Chinnery do swojej własnej, a także dodali jamaceratopsa<ref>Makovicky, P.J. & Norell, M.A. 2006. ''Yamaceratops dorngobiensis'', a new primitive ceratopsian (Dinosauria: Ornithischia) from the Cretaceous of Mongolia. American Museum Novitates 3530: 1-42.</ref>. [[Kladogram]] przedstawiony wyżej jest połączeniem wyników najnowszej pracy Xu, Makovicky'egoMakovicky’ego i innych.
 
{{klad| style=font-size:85%;line-height:85%
 
[[Plik:Protoceratops BW.jpg|thumb|''[[Protoceratops]]'']]
''Chaoyangsaurus'' jest tu przedstawiony jako bardziej [[klad bazalny|bazalny]] niż psitakozaury, mimo że pierwotna analiza Chinnery umieszcza go w Neoceratopsia. Uważa się, że protoceratopsy są taksonem siostrzanym dla Ceratopsoidea. Znany z fragmentarycznych skamielin ''Asiaceratops'' ma zmienną pozycję systematyczną; może być bazalnym neoceratopsem lub [[leptoceratops]]em. Usunięcie z kladogramu rodzaju ''Asiaceratops'' stabilizuje go. Najnowsza analiza Makovicky'egoMakovicky’ego obejmuje także IVPP V 12722 ("Xuanhuaceratops"„Xuanhuaceratops”), jednak podobnie jak ''Kulceratops'' i ''Turanoceratops'' przez niektórych jest uważany
za ''[[nomen dubium]]'' – rodzaj niepewny. Makovicky uważa, że ''Lamaceratops'', ''Magnirostris'' oraz ''Platyceratops'' są młodszymi synonimami bagaceratopsa, a ''Bainoceratops'' jest synonimem protoceratopsa.
 
; Filogeneza według You/Dodsona
You Hai-Lu z Chińskiej Akademii Nauk Geologicznych w Pekinie był współautorem pracy Xu i Makovicky'egoMakovicky’ego, ale w 2003 wraz ze Peterem Dodsonem wydał osobną analizę<ref name="YouDodson03">You H. & Dodson, P. 2003. Redescription of neoceratopsian dinosaur ''Archaeoceratops'' and early evolution of Neoceratopsia. ''Acta Palaeontologica Polonica'' 48(2): 261–272.</ref>. Jej nieco zmienione wyniki przedstawił ponownie w 2004, a później w 2005 oraz innych latach. Po wydaniu opisu auroraceratopsa został on dodany do tej analizy<ref>You H., Li D., Lamanna, M.C., & Dodson, P. 2005. On a new genus of basal neoceratopsian dinosaur from the Early Cretaceous of Gansu Province, China. Acta Geologica Sinica (English edition) 79 (5): 593-597.</ref>.
 
{{klad| style=font-size:85%;line-height:85%
}} }} }} }} }} }} }} }}
 
W odróżnieniu od poprzedniej analizy You i Dodsona ''Chaoyangsaurus'' jest tu przedstawiony jako najbardziej bazalny neoceratops, bardziej zaawansowany niż psitakozaur.u znał on Leptoceratopsidae, a nie Protoceratopsidae jako takson siostrzany dla Ceratopsidae. Te badania obejmują [[auroraceratops]]a, ale nie obejmują siedmiu taksonów z pracy Xu, Makovicky'egoMakovicky’ego i innych. ''Asiaceratops'' i ''Turanoceratops'' zostały uznane za ''nomina dubia'' i nie zostały objęte. You wraz z Dongiem Zhimingiem opisał rodzaj ''[[Magnirostris]]'' w 2003, ale nie został on uwzględniony w jego analizie kladystycznej<ref>You H. & Dong Z. 2003. A new protoceratopsid (Dinosauria: Neoceratopsia) from the Late Cretaceous of Inner Mongolia, China. Acta Geologica Sinica (English edition). 77(3): 299-303.</ref>.
 
== Paleobiologia ==
=== Zasięg geograficzny ===
Szczątki najstarszych ceratopsów pochodzą z Azji co świadczy, że te zwierzęta właśnie tam wyewoluowały. Fragmentaryczne szczątki w tym zęby mogące należeć do neoceratopsów znaleziono w pochodzących z [[Alb (geologia)|albu]] skałach Ameryki Północnej co świadczy, że część tych marginocefali dotarła w [[Wczesna kreda|wczesnej kredzie]] przez Cieśninę Beringa do Ameryki<ref>Chinnery, B.J., Lipka, T.R., Kirkland, J.I., Parrish, J.M., & Brett-Surman, M.K. 1998. Neoceratopsian teeth from the Lower to Middle Cretaceous of North America. In: Lucas, S.G., Kirkland, J.I., & Estep, J.W. (red.). Lower and Middle Cretaceous Terrestrial Ecosystems. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 14: 297-302.</ref>. Prawie wszystkie leptoceratopsy są północnoamerykańskie, poza udanoceratopsem i ''[[Zhuchengceratops]]'', które mogły wtórnie dotrzeć do Azji. Przedstawiciele Ceratopsidae i ich przodkowie, np. ''Zuniceratops'', nie są znane spoza Ameryki Północnej, co może świadczyć, że były endemitami tego kontynentu<ref name="dodson1" /><ref name="chinnery" />, choć znany ze znalezionych w Belgii (Europa) zębów ''Craspedodon lonzeensis'' może być bliżej spokrewniony z Ceratopsidae niż Protoceratopsidae<ref>Godefroit, P. & Lambert, O. 2007. A re-appraisal of Craspedodon lonzeensis DOLLO, 1883 from the Upper Cretaceous of Belgium: the first record of a neoceratopsian dinosaur in Europe? Bulletin de L'InstitutL’Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique, Sciences de la Terre, 77: 83-93.</ref>. Znany z Australii ''[[Serendipaceratops]]'' również może być ceratopsem.
 
=== Opieka rodzicielska, dymorfizm płciowy i inne ===
Najlepiej ze wszystkich części szkieletów ceratopsów zachowują się czaszki (niektóre gatunki są znane wyłącznie z nich). Znane są nawet jaja i embriony ceratopsów. Pełny rozwój od embrionu do osobnika dorosłego jest znany u protoceratopsa i psitakozaura, co umożliwia ontogentyczne badania nad nimi<ref>Erickson, G.M. & Tumanova, T.A. 2000. Growth curve of ''Psittacosaurus mongoliensis'' Osborn (Ceratopsia: Psittacosauridae) inferred from long bone histology. Zoological Journal of the Linnean Society of London 130: 551-566.</ref><ref>Dodson, P. 1976. Quantitative aspects of relative growth and sexual dimorphism in Protoceratops. Journal of Paleontology 50: 929-940.</ref>. U protoceratopsa znane zanotowano dymorfizm płciowy dotyczący budowy czaszek. Znaleziono też dowody na [[dymorfizm płciowy]] u innych ceratopsów<ref name="you" /><ref name="YouDodson03" /><ref>Lehman, T.M. 1990. The ceratopsian subfamily Chasmosaurinae: sexual dimorphism and systematics. W: Carpenter, K. & Currie, P.J. (Eds.). Dinosaur Systematics: Approaches and Perspectives. Cambridge: Cambridge University Press. Pp. 211-230.</ref>. Znane są dowody na opiekę rodzicielską u ceratopsów. Wokół szkieletu dorosłego psitakozaura (niezaliczanego do żadnego gatunku) znaleziono 34 szkielety osobników młodocianych, mniej więcej w tym samym wieku. Są one ustawione względem masy ciała, co sugeruje że zginęły nagle<ref>Meng Qingjin, Liu Jinyuan, Varrichio, David J., Huang, Timothy & Gao Chunling. (2004). Parental care in an ornithischian dinosaur. Nature 431: 145–146.</ref>.
 
=== Walki wewnątrzgatunkowe i zachowania stadne ===
Ceratopsy od dawna były przedstawione jako zwierzeta żyjące w stadach mimo, że nie ma na to wielu dowodów w zapisie kopalnym. W formacji Dinosaur Park odkryto w jednym miejscu szczątki wielu centrozaurów, co dowodzi, że zwierzęta te żyły w stadach i zginęły np. podczas nieudanej przeprawy przez rzekę czy powodzi<ref>{{Cytuj książkę| rozdział=''Centrosaurus'' |inni=Peter Dodson, Brooks Britt, Kenneth Carpenter, Catherine A. Forster, David D. Gillette, Mark A. Norell, George Olshevsky, J. Michael Parrish, David B. Weishampel |tytuł=The Age of Dinosaurs |wydawca=Publications International LTD |strony=139 |isbn=0-7853-0443-6}}</ref>. Spekuluje się, że posaiadające rogi i kostne kryzy ceratopsy jak triceratops podczas ataków drapieżników tworzyły okrąg, w którego środku znajdowały się młode. Używając "G„G-Testu"Testu” porównano centrozaura i triceratopsa. Oba te rodzaje, jak udowodniono, bardzo różnią się ilością zmian patalogicznych w kości łuskowej. ''Triceratops'' posiada ich o wiele więcej. Dowodzi to walk wewnętrznogatunkowych np. o samice u triceratopsa przy użyciu rogów i kryzy i małej liczby utarczek lub skupienia ich bardziej na ciele u centrozaura<ref name="walki">{{Cytuj pismo |autor=Andrew A. Farke, Ewan D. S. Wolff, Darren H. Tanke |rok=2009 |tytuł=Evidence of combat in </em>Triceratops<em> |czasopismo=PLoS ONE |oznaczenie=4(1): e4252 |doi=10.1371/journal.pone.0004252 |język=en}}</ref>.
 
; Funkcja rogów i kryzy
[[Plik:Albertaceratops BW.jpg|thumb|''[[Albertaceratops]]'']]
Ceratopsy najbardziej znane są z posiadania rogów i kryz kostnych wokół karku (mimo, że nie wszyscy ich przedstawiciele je mieli). Ich funkcja jest kontrowersyjna. Początkowo uważano, że służyły one do obrony przed mięsożercami takimi jak tyranozaur. Jednak wiele przedstawicieli Ceratopsidae miało spore otwory (okna) w kryzie, przez co nie mogła być ona skuteczną ochroną. Spekulowano, że przedstawiciele Ceratopsidae biegnąc z maksymalną prędkością szarżowali na napastników. Jednak jak wykazano w programie "[[Dinozaury zabójcy]]" (''The Truth About Killer Dinosaurs'') gdyby triceratops – jeden z przedstawicieli ceratopsów, biegnąc ze swoją maksymalną prędkością (ok. 25 km/h) uderzył w tyranozaura, przednia cześć jego czaszki uległa by zmiażdzeniu. W tym programie zaprezentowano również czaszki triceratopsa posiadające ślady po ugryzieniach tyranozaura w kryzę i róg brwiowy. Ponieważ są one częściowo zagojone zostały zadane za życia zwierzęcia. Tak więc, jeśli rogate ceratopsy broniły się przed napastnikiem przy pomocy rogów, nie robiły tego z rozpędu. Już dawniej spekulowano na temat walk wewnętrznogatunkowych np. o samice czy dominację w grupie u ceratopsów, jednak dopiero ostatnie badania czaszek triceratopsa i centrozaura ze zmianami patologicznymi potwierdziły tę teorię. Zmiany u triceratopsa są o wiele liczniejsze niż u centrozaura, co sugeruje rzadkość lub skupienie bardziej na ciele walk u tego drugiego i bezpośrednie, częste starcia u triceratopsa. Inni twierdzą, że kryzy były jaskrawo ubarwione i służyły do wabienia partnerów, odstraszania napastników bądź informowały o statusie społecznym danego osobnika. Jeszcze inni zakładają termoregulacyjną funkcję kryz. Być może rogi służyły nie tylko do walki, ale też do pokazów godowych.
 
; „Pióra”
; "Pióra"
 
Na okazie psitkaozaura oznaczonym jako ''Psittacosaurus'' sp. odkrytym w prowincji Liaoning widać odciski dziwnych, pióropodobnych tworów. Są one nieregularnie umieszczone na grzbiecie i mają ok. 16 cm długości. Ponieważ reszta ciała tego okazu pokrywała łuska nie mogły one służyć do izolacji termicznej, natomiast mogły odgrywać jakąś rolę w popisach godowych. Podobne krótkie twory odkryto wokół szkieletów triceratopsów w formacji [[formacja Hell Creek|Hell Creek]]. Podobne wyrostki (uznane za prymitywne pióra) odkryto u heterodontozaura ''[[Tianyulong]]''<ref name=Zhengetal>{{Cytuj pismo |autor=Zheng Xiao-Ting |autor2=You Hai-Lu |autor3=Xu Xing |autor4=Dong Zhiming |rok=2009 |tytuł=An Early Cretaceous heterodontosaurid dinosaur with filamentous integumentary structures |czasopismo=Nature |wolumin=458 |wydanie=7236 |strony=333–336 |doi=10.1038/nature07856 |język=en}}</ref>.
* Początkowo uznano, że [[pentaceratops]] posiadał pięć rogów. Obecnie jednak uważa, się że rzekome dwa rogi są po prostu przedłużonymi kośćmi policzkowymi.
* Znaleziono tak dużo szczątków psitakozaura, że są one używane jako skamieniałości przewodnie.
* Pierwsze szczątki triceratopsa odkryto wiosną 1887<ref name="bison">Carpenter, K. (2006). "Bison"„Bison” alticornis and O.C. Marsh'sMarsh’s early views on ceratopsians. In: Carpenter, K. (red.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs Indiana University Press: Bloomington and Indianapolis, sss. 349–364. ISBN 0-253-34817-X.</ref>. Othniel Charles Marsh błędnie uznał, że pochodzą one z pliocenu i opisał na ich podstawie ''Bison alticornis'' – gigantycznego bizona<ref name="bison" />
 
{{Przypisy|2}}
[[Kategoria:Ceratopsy| ]]
 
{{linkLink GA|en}}
 
[[ar:كيراتوبسيا]]