Swoisty antygen sterczowy: Różnice pomiędzy wersjami

weryfikacja treści wg jednego z lz, dodanie drugiego źródła, usunięcie drugiego lz (brak istotnego związku), drobne redakcyjne
m (r2.7.1) (Robot dodał fa:پادتن ویژه پروستات)
(weryfikacja treści wg jednego z lz, dodanie drugiego źródła, usunięcie drugiego lz (brak istotnego związku), drobne redakcyjne)
{{disambigRDisambigR|biologii|[[PSA|inne znaczenia tego słowa]]}}
'''PSA''' (z [[Język angielski|ang.]] ''prostate-specific Antigen'' – swoisty antygen sterczowy){{r|eur|mpd}} – najlepiej poznana ludzka [[Proteazy serynowe|proteaza serynowa]] z rodziny [[Kalikreiny|kalikrein]]{{r|mpd}}, kodowanej w regionie [[Chromosom 19|19q13.4]]{{r|mpd}}. Jest [[Glikoproteiny|glikoproteiną]] wytwarzaną w [[Gruczoł krokowy|gruczole krokowym]] (sterczu){{r|eur}}, obecną we [[Krew|krwi]] w stężeniu podwyższonym m.in. w przypadku [[Zapalenie gruczołu krokowego|zapalenia gruczołu krokowego]]{{r|eur}}, [[Łagodny przerost prostaty|łagodnego przerostu prostaty]]{{r|eur}} lub [[Rak gruczołu krokowego|raka gruczołu krokowego]]{{r|eur|mpd}}.
{{źródła|data=2010-03}}
 
'''PSA''' (z [[język angielski|ang.]] ''Prostate Specific Antigen'' – ''antygen swoisty dla prostaty'') – [[antygen]] [[Gruczoł krokowy|gruczołu krokowego]] ([[Gruczoł krokowy|prostaty]]). Jest [[Glikoproteiny|glikoproteiną]] wytwarzaną w tym [[gruczoł|gruczole]], obecną we [[krew|krwi]] w stężeniu podwyższonym w przypadku rozrostu prostaty lub [[Rak gruczołu krokowego|raka prostaty]].
{{fakt|PSA występuje prawie wyłącznie w komórkach wydzielniczych przewodów stercza. Jedynymi opisanymi dotąd komórkami spoza stercza, wykazującymi dodatnią reakcję na obecność PSA, są komórki nabłonkowe gruczołów okołocewkowych u kobiet.|data=2012-11}}
 
=== Historia ===
PSA po raz pierwszy wykryto w 1970 w [[Sperma|nasieniu]]{{r|eur}}. Wykryta substancja nazwana została gamma-seminoproteiną{{r|eur}}. Obecność PSA w tkance gruczołu krokowego wykazano w 1979, a w 1980 potwierdzono identyczność PSA obecnego we krwi z frakcją sterczową{{r|eur}}.
 
== Zastosowanie ==
Oznaczenie stężenia enzymu we krwi w wykrywaniu, diagnostyce, leczeniu i monitorowaniu raka gruczołu krokowego weszło do powszechnego użycia od 1986{{r|eur}}–1988{{r|mpd}}.
 
Dotychczas (2010){{r|mpd}}, zastosowanie oznaczenia PSA jako [[Badanie przesiewowe|testu przesiewowego]] budzi kontrowersje, ze względu na brak dowodów z badań klinicznych na zmniejszenie umieralności na raka gruczołu krokowego{{r|mpd}} oraz dużej ilości wyników fałszywie dodatnich (ok. 25%) oraz fałszywie ujemnych (ok. 20%){{r|eur}}. Standardy [[EAU]] zalecają coroczne oznaczenie PSA u mężczyzn po 50 roku życia{{r|eur}}. Mężczyznom z dodatnim wywiadem rodzinnym (rak gruczołu krokowego u ojca lub brata) zaleca się coroczne oznaczenie PSA od 40 roku życia{{r|eur}}.
 
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ {{fakt|Prawidłowe stężenie PSA<br>we krwi|data=2012-11}}
! style="width:100px" | Wiek
! style="width:100px" | Stężenie<br>[[[Kilogram|ng]]/[[Litr|ml]]]
|-
| 40–49
| < 2,5
|-
| 50–59
| < 3,5
|-
| 60–69
| < 4,5
|-
| 70–79
| < 6,5
|}
 
{{Przypisy|przypisy=
PSA występuje prawie wyłącznie w komórkach wydzielniczych przewodów stercza. Jedynymi opisanymi dotąd komórkami spoza stercza, wykazującymi dodatnią reakcję na obecność PSA, są komórki nabłonkowe gruczołów okołocewkowych u kobiet.
*<ref name="eur">{{Cytuj stronę | nazwisko = | imię = | tytuł = PSA - swoisty antygen sterczowy|praca=Słownik terminów| url = http://eurologia.pl/a/177,psa | opublikowany = Eurologia | data = | data dostępu = 20112012-0111-28 11}}</ref>
 
<ref name="mpd">{{Cytuj pismo|autor=Manish Kohli, Donald J. Tindall (tłum. Paweł Lesiak; kom. Henryk Zieliński)|tytuł=Postępy w diagnostyce i leczeniu raka gruczołu krokowego (New Developments in the Medical Management of Prostate Cancer)|czasopismo=Medycyna po Dyplomie|strony=54–65|data=luty 2011|numer=2|wolumin=20}}</ref>
=== Historia ===
}}
PSA wykryty został w roku [[1970]] w tkance gruczołu krokowego{{fakt|data=2010-03}}. W roku [[1971]] wykazano obecność PSA w nasieniu, a w roku [[1979]] wyizolowano czystą postać PSA z tkanki prostaty, zaś w roku [[1980]] wykryto obecność PSA w [[Surowica (hematologia)|surowicy krwi]] i dokonano pomiaru jego stężenia. Jest oznaczany w badaniu laboratoryjnym krwi od [[1979]] roku. Od połowy [[lata 80. XX wieku|lat 80. XX wieku]] PSA stał się szeroko stosowany w praktyce klinicznej jako [[Markery nowotworowe|marker nowotworowy]] [[Rak gruczołu krokowego|raka prostaty]].
 
{{Zastrzeżenia|Medycyna}}
 
=== Linki zewnętrzne ===
* [http://www.brachyterapia.coi.pl/html/prost.html#kwal Kwalifikacja do leczenia w Brachyterapii]
* {{Cytuj stronę | nazwisko = | imię = | tytuł = PSA - swoisty antygen sterczowy | url = http://eurologia.pl/a/177,psa | opublikowany = Eurologia | data = | data dostępu = 2011-01-28 }}
 
 
[[Kategoria:Geny na chromosomie 19]]
17 448

edycji