Dolina Wielicka: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 50 bajtów ,  7 lat temu
drobne redakcyjne, wikizacja
(drobne merytoryczne)
(drobne redakcyjne, wikizacja)
* od wschodu z [[Dolina Sławkowska|Doliną Sławkowską]] (''Slavkovská dolina''), rozdziela je grań [[Granaty Wielickie|Granatów Wielickich]] (''Granátové veže'', ''Velické granáty'') odchodząca od [[Staroleśny Szczyt|Staroleśnego Szczytu]] (''Bradavica''),
* od północnego wschodu z [[Dolina Staroleśna|Doliną Staroleśną]] (''Veľká Studená dolina''), rozdziela je boczna grań Tatr odchodząca od [[Mała Wysoka|Małej Wysokiej]] (''Východná Vysoká'') do Staroleśnego Szczytu,
* od północy i północnego zachodu z [[Dolina Białej Wody|Doliną Białej Wody]] (''Bielovodská dolina''), a dokładniej z jej odgałęzieniami:
* od północy z [[Dolina Białej Wody|Doliną Białej Wody]] (''Bielovodská dolina''), a dokładniej z jej odgałęzieniami: [[Dolina Świstowa|Doliną Świstową]] (''Svišťová dolina''), rozdziela je [[grań główna Tatr|główna grań Tatr]] od Małej Wysokiej do [[Wielicki Szczyt|Wielickiego Szczytu]] (''Velický štít''), i z [[Dolina Litworowa (Tatry Wysokie)|Doliną Litworową]] (''Litvorová kotlina'') należącą do [[Dolina Kacza|Doliny Kaczej]] (''Kačacia dolina''), rozdziela je kolejny odcinek głównej grani od Wielickiego Szczytu do [[Litworowy Szczyt|Litworowego Szczytu]] (''Litvorový štít''),
* od północnego zachodu z* [[Dolina KaczaŚwistowa|Doliną KacząŚwistową]] (''Svišťová dolina''), rozdziela je [[grań główna Tatr|główna grań Tatr]] od LitworowegoMałej SzczytuWysokiej podo [[ZadniWielicki GerlachSzczyt|Wielickiego Szczytu]] (''ZadnýVelický Gerlachštít''),
** [[Dolina Litworowa (Tatry Wysokie)|Doliną Litworową]] (''Litvorová kotlina''), rozdziela je kolejny odcinek głównej grani od Wielickiego Szczytu do [[Litworowy Szczyt|Litworowego Szczytu]] (''Litvorový štít''),
* od zachodu z [[Dolina Batyżowiecka|Doliną Batyżowiecką]] (''Batizovská dolina''), rozdziela je masyw [[Gerlach]]a (''Gerlachovský štít'') po szczyt [[Mały Gerlach|Małego Gerlacha]] (''Kotlový štít''), z [[Gerlachowski Kocioł|Gerlachowskim Kotłem]] (''Gerlachovský kotol''), rozdziela je ramię Małego Gerlacha ze szczytem [[Ponad Ogród Turnia]] (''Kvetnicová veža'', 2433 m [[n.p.m.]]), oraz z [[Dolina Stos|Doliną Stos]] (''Hromadná dolina''), oddzieloną [[Gerlachowski Grzebień|Gerlachowskim Grzebieniem]].
** [[Dolina Kacza|Doliną Kaczą]] (''Kačacia dolina''), rozdziela je główna grań Tatr od Litworowego Szczytu po [[Zadni Gerlach]] (''Zadný Gerlach''),
* od zachodu z:
** [[Dolina Batyżowiecka|Doliną Batyżowiecką]] (''Batizovská dolina''), rozdziela je masyw [[Gerlach]]a (''Gerlachovský štít'') po szczyt [[Mały Gerlach|Małego Gerlacha]] (''Kotlový štít''),
** [[Gerlachowski Kocioł|Gerlachowskim Kotłem]] (''Gerlachovský kotol''), rozdziela je ramię Małego Gerlacha ze szczytem [[Ponad Ogród Turnia]] (''Kvetnicová veža'', 2433 m [[n.p.m.]]),
** [[Dolina Stos|doliną Stos]] (''Hromadná dolina''), oddzieloną [[Gerlachowski Grzebień|Gerlachowskim Grzebieniem]].
 
==== Opis doliny ====
 
==== Nazewnictwo ====
Nazwa doliny pochodzi od miejscowości [[Wielka (Poprad)|Wielka]] na [[Spisz]]u, nie wiadomo jednak, co oprócz potoku łączyło dolinę z tą miejscowością, jej tereny wypasane były bowiem przez mieszkańców miejscowości [[Gierlachów (Słowacja)|Gierlachów]], [[Młynica (powiat Poprad)|Młynica]] i [[Wielki Sławków]]. W literaturze najpierw pojawiła się niemiecka nazwa doliny ''Fölker-Grund'' (1800 r.), później jako ''Felka-Thal'', ''Felkaerthal'', ''Felkerthal'' i inne. Od niemieckiej nazwy powstały w latach 1860-18681860–1868 polskie nazwy tej doliny: ''Dolina Felki'', ''Dolina Felka'', ''Felka''. Od 1867 r. zaczęto stosować nazwę ''Wielka Dolina''. [[Bronisław Gustawicz]] w 1883 r. zwrócił uwagę, że prawidłowo powinno się stosować nazwę pochodzącą od słowackiego nazewnictwa, a więc ''Wielicka Dolina'', taką też nazwę upowszechnił w swoich przewodnikach [[Walery Eljasz-Radzikowski]] i przyjęła się w polskim nazewnictwie.
 
==== Historia ====
Pierwsi ludzie pojawili się w dolinie już w czasach prehistorycznych, od dawna też penetrowali ją góralscy myśliwi polujący na kozice i świstaki licznie występujące na [[Sucha Kopa Wielicka|Suchej Kopie]]. Od XVIII wieku zwiedzali dolinę botanicy i geolodzy, w 1751 r. naukowa wiedeńska wyprawa dotarła aż pod [[Polski Grzebień]]. Od połowy XIX wieku zaczęli dolinę zwiedzać turyści, początkowo zwykle konno przyjeżdżając nad Wielicki Staw. Z słynnego Wielickiego Ogrodu zrywali bukiety kwiatów, szczególnie popularnych wówczas [[pełnik alpejski|pełników alpejskich]]. Wschodnią część doliny przez dłuższy czas dzierżawił dla myśliwskich celów doktor [[Miklós Szontagh (senior)|Miklós Szontagh]]. Coraz częściej zaczęli też przybywać turyści z Polski przez przełęcz Polski Grzebień. Wrocławska Sekcja Śląska [[Karpathenverein|Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego]] (MKE) wybudowała w dolinie drogi i szlaki turystyczne. W 1912 r. w wylocie doliny zbudowano pierwszą w Tatrach stałą skocznię narciarską. Nad brzegiem Wielickiego Stawu wybudowano schronisko turystyczne (tzw. schronisko Blásyego). Obecnie istniejący górski [[Hotel górski "Śląski Dom"|hotel Śląski Dom]] (''Sliezsky dom''), wybudowany pod koniec XIX wieku przez sekcję śląską MKE jest trzecim już z kolei schroniskiem w tej dolinie. Dolina należy do bardziej znanych turystom i jest często odwiedzana. Od 1986 do 1993 zginęły w niej 54 osoby.
 
Pierwszym turystą, który dotarł do Doliny Wielickiej zimą, był [[Eduard Blásy]] w 1873 r. Całą górną część doliny aż na Polski Grzebień przeszli zimą jako pierwsi [[Theodor Wundt]] i Jakob Horvay 17 kwietnia 1884 r.<ref name=whp>{{Cytuj książkę |nazwisko=Paryski |imię=Witold Henryk |autor link=Witold Henryk Paryski |tytuł=Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część XII. Wschodnia Batyżowiecka Przełęcz – Litworowa Przełęcz |data=1965 |wydawca=Sport i Turystyka |miejsce=Warszawa |strony=20}}</ref>
 
==== Szlaki turystyczne ====
Przez dolinę poprowadzony jest znakowany szlak turystyczny przez [[Polski Grzebień]] (''Poľský hrebeň'') do Doliny Białej Wody oraz [[Magistrala Tatrzańska]] (w pobliżu hotelu), która łączy w tych okolicach doliny: Batyżowiecką, Wielicką i Staroleśną.
: {{szlak SVK|zielony}} – zielony szlak z [[Tatrzańska Polanka|Tatrzańskiej Polanki]] wzdłuż Wielickiego Potoku nad Wielicki Staw i dalej na przełęcz Polski Grzebień.
:* Czas przejścia z Tatrzańskiej Polanki nad Wielicki Staw: 1:45&nbsp;h, ↓&nbsp;1:15&nbsp;h
50 082

edycje