Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 8 bajtów ,  6 lat temu
{{Władczyni infobox
| królowa = Małgorzata z Nawarry
| tytulatura =
| grafika = [[Plik:Marguerite d'Angoulême by Jean Clouet.jpg|200px|]]
| herb grafika =
| sygnatura grafika =
| tytuł = królowa Nawarry
| od = [[1527]]
| do = [[1549]]
| żona władcy = [[Henryk II (król Nawarry)|Henryk II]]
| poprzedniczka =
| następczyni =
| dynastia =
| koronowana =
| urodzona = [[11 kwietnia]] [[1492]]
| zmarła = [[21 grudnia]] [[1549]]
| pochowana =
| ojciec = [[Karol d'Angoulême]]
| matka = [[Ludwika Sabaudzka]]
| 1 mąż = Karola, książę [[Alençon]]
| 2 mąż = [[Henryk II (król Nawarry)|Henryk II]]
| dzieci = [[Joanna d'Albret]],<br />Jan
| odznaczenia =
| commons = Category:Marguerite de Navarre
| source =
| quote =
}}
[[Plik:Charles d'Angoulême et Louise de Savoie jouant aux échecs.jpg |thumb|200px|right|Rodzice Małgorzaty – [[Ludwika Sabaudzka]] i [[Karol d'Angoulême]]]]
'''Małgorzata z Nawarry''', zwana również jako '''Małgorzata z Angoulême''' (ur. [[11 kwietnia]] [[1492]], zm. [[21 grudnia]] [[1549]]) – małżonka króla [[Henryk II (król Nawarry)|Henryka II]] z [[Królestwo Nawarry|Nawarry]] i [[Władcy Nawarry|królowa]] tego państwa. Jako patronka humanistów i reformatorów oraz autorka literacka, była wybitną postacią francuskiego [[Odrodzenie|renesansurenesans]]u. [[Samuel Putnan]] nazwał ją ''pierwszą nowoczesną kobietą''.
 
Ojciec Małgorzaty, [[Karol d'Angoulême|Karol Orleański, hrabia Angoulême]], był bezpośrednim potomkiem [[Karol V Mądry|Karola V]] i odziedziczyłby koronę gdyby zarówno [[Karol VIII (król Francji)Walezjusz|Karolowi VIII]] i przypuszczalnemu potomkowi, Ludwikowi, księciu [[Orlean|orleańskiemu]], nie udało się spłodzić męskiego potomka. W roku [[1488]] Karol ożenił się z piętnastoletnią [[Ludwika Sabaudzka|Ludwiką Sabaudzką]] - uważaną za jedną z najinteligentniejszych kobiet we Francji. Ludwika nazwała swoją pierwszą córkę Małgorzatą po jej matczynej babce, Małgorzacie de Burbon (córce [[KarolCharles I de BurbonBourbon|Karola I]], księcia [[Burbonia|de Burbon]]).
 
Dwa lata po narodzinach Małgorzaty, cała rodzina przeniosła się z [[Angoulême]] do [[Cognac]], "gdzie włoskie wpływy były ogromne, a gdzie [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]] był tylko trochę mniej ważny od boga". Jej brat, Franciszek, który stać się miał królem Francji [[Franciszek I (król Francji)Walezjusz|Franciszkiem I]], urodził się tam [[12 września]] [[1494]]. Dzięki swojej matce, Małgorzata uczyła się u znakomitych nauczycieli od najwcześniejszych lat. Kształciła się w łacinie oraz czytała [[Biblia|Biblię]] i dzieła [[Sofokles]]a w tym języku. Młoda księżniczka nazywana była "mecenasem uczonych królestwa swego brata".
 
Ludwika Sabaudzka owdowiała w wieku dwudziestu lat, gdy córka miała cztery lata. Roczny syn był już wtedy (z powodu śmierci ojca) możliwym sukcesorem tronu francuskiego. Kiedy Małgorzata miała dziesięć lat, Ludwika starała się zeswatać ją z księciem Walii, późniejszym królem Anglii - [[Henryk VIII (król Anglii)Tudor|Henrykiem VIII]], ale mariaż ten nie doszedł do skutku.
 
Ktoś napisał o Małgorzacie, że bardziej potrzebowała kochać niż być kochaną. "Człowiek, który nigdy nie kochał miłością doskonałą jakiejś istoty na tym świecie nigdy nie dostąpi doskonałej miłości Boga" - pisała. Możliwe, że jedyną prawdziwą miłością jej życia był [[Gaston z Foix|Gaston de Foix]], bratanek króla [[Ludwik XII|Ludwika XII]]. Jednak Gaston wyjechał do Włoch gdzie zginął jako bohater [[Rawenna|Rawenny]], kiedy to Francuzi pokonali połączone siły hiszpańskie i papieskie.
 
Małgorzata w wieku siedemnastu lat została wydana za dwudziestoletniego wtedy Karola, księcia [[Alençon]], z inicjatywy Ludwika XII (który również zaaranżował małżeństwo jego dziesięcioletniej córki, [[Klaudia de ValoisWalezjuszka|Klaudii]], z Franciszkiem). Ta czarująca, inteligentna i wyróżniająco dobrze wyedukowana dziewczyna została zmuszona do poślubienia ogólnie rzecz biorąc miłego, ale całkowicie niewykształconego mężczyzny z powodów politycznych - została przehandlowana, aby uratować królewską dumę Ludwika i zachować hrabstwo Armagnac w rodzinie.
 
Po śmierci pierwszego męża w [[1525]], Małgorzata wyszła za [[Henryk II (król Nawarry)|Henryka II]], króla Nawarry. Urodziła mu córkę, [[Joanna d'Albret|Joannę d'Albret]] (królową Nawarry, żonę [[Antoni de Burbon-Vendôme|Antoniego de Burbon-Vendôme]] i matkę króla Francji [[Henryk IV Burbon|Henryka IV]]).
Małgorzata stała się najbardziej, po jej matce, wpływową kobietą we Francji, kiedy jej brat został koronowany jako Franciszek I w [[1515]]. Jej komnaty były znane jako "Nowy [[Parnas]]". Pisarz, [[Pierre Brantôme]], napisał o niej: "Była wspaniałą księżną. W dodatku, była bardzo miła, grzeczna, uprzejma, hojna, rozrzutna w jałmużnach i przyjazna dla wszystkich". Humanista holenderski, [[Erazm z Rotterdamu]], pisał: "Od długiego czasu wielbię wszystkie dary, które Bóg na ciebie zesłał: rozsądek godny filozofów, cnotliwość, umiarkowanie, pobożność, ogromną siłę charakteru oraz godne pozazdroszczenia lekceważenie wszystkich próżności tego świata. Któż mógłby się oprzeć wielbieniu takich cech w królewskiej siostrze, tak rzadkich nawet wśród kleryków i mnichów?"
 
Napisała wiele poematów, sztuk oraz jeden zbiór opowiadań, ''[[Heptameron]]''. [[Anna Boleyn]], zanim została drugą żoną króla Henryka VIII, była damą dworu u Małgorzaty, która dała jej skrypt swojego najbardziej kontrowersyjnego poematu - ''[[Zwierciadło grzesznej duszy]]''. Później, córka Anny, Elżbieta (przyszła [[Elżbieta I Tudor|Elżbieta I]]) w wieku dwunastu lat przetłumaczyła to dzieło na język angielski.
 
Jako patronka sztuk, Małgorzata przyjaźniła się i chroniła wielu artystów i pisarzy, m.in. [[François Rabelais]] ([[1483]]-[[1553]]), [[ClementClément Marot|Clementa Marota]] ([[1496]]-[[1544]]), i [[Pierre de Ronsard|Pierre'a Ronsarda]] ([[1524]]-[[1585]]). Była ona również mediatorką pomiędzy kościołem rzymskokatolickim a protestantami (włączając w to [[Jan Kalwin|Kalwina]]). Pomimo, że była zwolenniczką reform w Kościele, nigdy nie została [[kalwinizm|kalwinistką]]. Starała się jednak jak mogła pomóc w ochranianiu protestantów i wszelkimi możliwymi sposobami odradzała Franciszkowi I nietolerancję.
 
Czasy nietolerancji religijnej nadeszły już po jej śmierci. Było sześć "wojen katolickich", włączając w to straszliwą [[Noc św. Bartłomieja|Noc Świętego Bartłomieja]] roku [[1572]]. Wybitny amerykańskiAmerykański historyk [[Will Durant]] pisał: "Za czasów Małgorzaty renesans i reformacja przez pewną chwilę były jednym. Jej wpływ sięgał wszystkich zakątków Francji. Każdy wolny duch patrzył na nią jak na protektorkę i ideał. Była ucieleśnieniem dobroci i hojności. Chodziłaby tylko ulicami Pau pozwalając każdemu na zbliżenie się do niej i wysłuchiwałaby żalów wszystkich ludzi." Sama siebie nazywała "przewodniczką biednych ludzi". Henryk, jej mąż, król Nawarry, wierzył w to co robiła nawet do tego stopnia, że zarządził modernizację systemu robót publicznych tak, aby przypominał francuski. Razem z Małgorzatą finansował biednych studentów.
 
[[Jules Michelet]] ([[1798]]-[[1874]]), najbardziej szanowany historyk swoich czasów, pisał o niej: "Zawsze pamiętajmy tę delikatną Królową Nawarry, w której ramionach nasi ludzie, uciekając od więzienia lub stosu, znajdowali bezpieczeństwo, honor i przyjaźń. Chwała tobie, Matko naszego renesansu! Twoje serce, gniazdo naszej wolności."