Wojna grecko-włoska: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 46 bajtów ,  6 lat temu
m
drobne redakcyjne
m (Beno przeniósł stronę Wojna grecko-włoska 1940–1941 na Wojna grecko-włoska 1940-1941 w miejsce przekierowania: półpauza nie jest obligatoryjna)
m (drobne redakcyjne)
{{Wojna infobox
|epoka = historia najnowsza
|nazwa = Wojna grecko−włoskagrecko-włoska 1940−19411940-1941
|konflikt = [[II wojna światowa]], [[Kampania śródziemnomorska]]
|grafika = Italo-Grecian War 1940-1941 - political map of operations.gif
|opis = Działania wojenne w czasie wojny grecko-włoskiej 1940−1941
|data = [[28 października]] [[1940]] [[23 kwietnia]] [[1941]] (od 6 kwietnia 1941 stronami konfliktu były również: [[III Rzesza]] oraz [[Jugosławia]])
|miejsce = Południowa część [[Bałkany|Półwyspu Bałkańskiego]]
|wynik = Taktyczne zwycięstwo Greków, strategicznie nierozstrzygnięta.<br />Po agresji niemieckiej zwycięstwo państw Osi
}}
{{Kampania śródziemnomorska}}
'''Wojna grecko-włoska 1940-1941''' – konflikt zbrojny pomiędzy [[Zjednoczone Królestwo Włoch|Królestwem Włoch]] a [[Królestwo Grecji (1935-1941)|Królestwem Grecji]], zapoczątkowany atakiem Włoch [[28 października]] [[1940]] roku. Po początkowych sukcesach atakujących z terytorium Albanii wojsk włoskich, Grecy przeprowadzili skuteczną kontrofensywę, odrzucając przeciwnika poza granicę kraju. [[6 kwietnia]] [[1941]] roku do walk po stronie Włoch włączyła się armia [[III Rzesza|III Rzeszy]], co doprowadziło do odwrotu wojsk greckich i ich kapitulacji [[23 kwietnia]] 1941 roku.
 
== Geneza konfliktu ==
Po dojściu do władzy we Włoszech [[faszyzm włoski|faszystów]] rząd [[Benito Mussolini]]ego dążył do uzyskania mocarstwowej pozycji państwa. Głównym kierunkiem ekspansji były wybrzeża [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]] i [[Bałkany]]. Już w 1923 roku w reakcji na zamordowanie w okolicach greckiej [[Janina (miasto)|Janiny]] włoskiego [[generał]]a Enrico Telliniego Mussolini wystosował do rządu greckiego ostre ultimatum, a po niezadowalającej odpowiedzi wydał jednostkom [[Regia Marina]] rozkaz, by zbombardowały i okupowały wyspę [[Korfu]]. Po mediacji [[Liga Narodów|Ligi Narodów]] i w wyniku nacisków [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] Włosi wycofali się pozostając w przekonaniu o słabości Grecji<ref name=autonazwa2>{{cytuj książkę|nazwisko=Gierowski|imię=Józef A.|tytuł=Historia Włoch|strony=525-526}}</ref>.
 
Trwało także postępujące uzależnianie Albanii od wpływów włoskich. W następstwie udzielenia pomocy finansowej dla [[Ahmed Zogu|Ahmeda ben Zogu]] kraj ten został podporządkowany Włochom w sferach politycznej i ekonomicznej<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Gierowski|imię=Józef A.|tytuł=Historia Włoch|strony=527}}</ref>. Gdy Zogu I próbował choć częściowo się uniezależnić, Mussolini zdecydował się zająć Albanię siłą. 7 kwietnia 1939 roku wojska włoskie wylądowały w portach, doprowadzając do ucieczki Zogu I i powołania na tron albański króla Włoch [[Wiktor Emanuel III|Wiktora Emanuela III]]. Albania stała się dla Włoch punktem wyjściowym dla dalszej agresji w kierunku [[Grecja|Grecji]] i [[Jugosławia|Jugosławii]]<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=6}}</ref><ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Gierowski|imię=Józef A.|tytuł=Historia Włoch|strony=537-538}}</ref>.
W efekcie ekspansywnej polityki Włoch rządy [[Francja|Francji]] i Wielkiej Brytanii udzieliły Grecji (a także [[Rumunia|Rumunii]]) jednostronnych gwarancji bezpieczeństwa na wypadek agresji<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=5}}</ref>. Jednak po [[rozejm w Compiègne (1940)|kapitulacji Francji]] Mussolini powrócił do swych planów agresji na Bałkanach. Początkowe plany zaatakowania równocześnie Jugosławii i Grecji zostały zrewidowane na skutek zdecydowanie negatywnej postawy III Rzeszy. Podjęto decyzję o ataku jedynie na uważaną za słabszą militarnie Grecję<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Murray|imię=Williamson|tytuł=A War to Be Won|strony=94|nazwisko2=Millet|imię2=Allan R.}}</ref>.
 
Strona włoska rozpoczęła w sierpniu 1940 roku kampanię [[propaganda|propagandową]] przeciwko Grecji oraz zorganizowała pewną liczbę [[prowokacja (zachowanie)|prowokacji]], o które oskarżano Greków<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=10}}</ref>. 15 sierpnia 1940 roku włoski [[okręt podwodny]] "Delfino"„Delfino” zatopił, pomimo obowiązującego pomiędzy oboma państwami pokoju, grecki [[krążownik lekki]] [[Elli (1914)|"Elli"„Elli”]], biorący udział w obchodach święta [[Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny|Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny]] na wyspie [[Tinos]]<ref name=ZF>Zvonimir Freivogel, ''Flota grecka w II wojnie światowej''.</ref>. Rząd włoski natychmiast wydał oświadczenie, w którym zaprzeczył obecności jakiejkolwiek swojej jednostki wojennej na okolicznym akwenie i oskarżył Wielką Brytanię o zatopienie krążownika celem pogorszenia stosunków Włoch z Grecją<ref name=AB>Aris Bilialis, ''Ofiara zdradzieckiej torpedy''.</ref>. Przeprowadzone z polecenia rządu greckiego śledztwo wykazało, że szczątki [[torpeda|torped]] znalezione na miejscu zdarzenia pochodzą z broni włoskiej produkcji, jednak wyniki dochodzenia zostały utajnione, aby nie prowokować siłowej reakcji Włoch i oficjalnie opublikowane dopiero po włoskiej agresji<ref name=AB />.
 
Ostrożne działania dyplomacji greckiej i zaangażowanie militarne Włoch [[II wojna światowa w Afryce|w Afryce]] spowodowały decyzję Mussoliniego o przełożeniu ataku na późniejszy termin. Po ustabilizowaniu się frontu afrykańskiego na początku października 1940 roku powrócono do planowania agresji. Nie bez wpływu na tę decyzję były: korzystanie przez [[Royal Navy]] z greckich portów i wód terytorialnych oraz przeprowadzona przez Niemców 12 października operacja zajęcia rumuńskich pól roponośnych<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Knox|imię=MacGregor|tytuł=Hitler'sHitler’s Italian Allies|strony=79}}</ref>.
 
O godzinie 3.00 w nocy 28 października 1940 roku premier Grecji [[Joanis Metaksas]] otrzymał od ambasadora Włoch [[ultimatum]], w którym żądano zgody na okupację Grecji przez wojska włoskie i prawa do swobodnego przemarszu<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=16-17}}</ref>. Premier miał tylko trzy godziny na odpowiedź i uznając, że stanowisko Włoch nie daje możliwości negocjacji, odrzucił żądania. O 6.00 rano tego samego dnia (była to rocznica [[marsz na Rzym|marszu na Rzym]]<ref name=autonazwa2 />) armia włoska rozpoczęła działania przeciwko Grecji<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=17}}</ref>.
== Przebieg wojny ==
=== Atak włoski ===
W chwili ataku na Grecję armia włoska dysponowała w Albanii ośmioma [[dywizja]]mi, w tym jedną pancerną oraz silnym lotnictwem (około 300 samolotów, w tym około 100 [[samolot bombowy|bombowców]])<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Jowett|imię=Philip S.|tytuł=The Italian Army 1940-45 (I)|strony=6-7|nazwisko2=Andrew|imię2=Stephen}}</ref>. Jednak większość żołnierzy stanowili niedawno powołani rezerwiści a armia jako całość nie była przygotowana do prowadzenia walk w specyficznym górskim terenie [[Epir]]u<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Rawski|imię=Tadeusz|tytuł=Piechota w II wojnie światowej|strony=82-84}}</ref>.
 
Grecka armia, licząca w okresie pokoju około 80 tysięcy żołnierzy, mogła po [[mobilizacja|mobilizacji]] wzrosnąć do 400 tysięcy zbrojnych<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=14}}</ref>. Jednak premier Metaksas, pomimo nacisków naczelnego dowódcy [[Aleksandros Papagos|Aleksandrosa Papagosa]], wstrzymywał się z ogłoszeniem mobilizacji i ogłosił ją dopiero na kilka dni przed agresją, zaalarmowany doniesieniami wywiadu i greckiego ambasadora w [[Rzym]]ie<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Murray|imię=Williamson|tytuł=A War to Be Won|strony=96-97|nazwisko2=Millet|imię2=Allan R.}}</ref>. Grecja dysponowała na granicy albańskiej ośmioma dywizjami i dwiema [[brygada]]mi piechoty<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=15}}</ref>, słabiej uzbrojonymi i wyposażonymi od włoskich, ale lepiej przystosowanymi do walk w górach<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Rawski|imię=Tadeusz|tytuł=Piechota w II wojnie światowej|strony=84}}</ref>.
Włosi zaatakowali na dwóch kierunkach: wzdłuż wybrzeża i przez góry [[Pindos]], nie napotykając początkowo zbytniego oporu obrońców. Jedynie oddziały 23. Dywizji Piechoty ''Ferrara'' i 131. Dywizji Pancernej ''Centauro'' nacierające na [[Kalpaki]] zostały zatrzymane przez zajmujących umocnione pozycje Greków z 8. Dywizji Piechoty<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=18}}</ref>. Jednak w miarę posuwania się w głąb terytorium Grecji włoskie wojska napotykały coraz silniejszą obronę, wzmacnianą przez przybywające znad granicy bułgarskiej wojska greckie, wspomagane przez miejscową ludność<ref name=Rawski82>{{cytuj książkę|nazwisko=Rawski|imię=Tadeusz|tytuł=Piechota w II wojnie światowej|strony=82}}</ref>. Spory problem sprawiła Włochom pogoda: zimno, padający deszcz i śnieg spowodowały rozmiękanie dróg, problemy z zaopatrzeniem oraz niemożność skorzystania ze wsparcia własnego lotnictwa<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Murray|imię=Williamson|tytuł=A War to Be Won|strony=97|nazwisko2=Millet|imię2=Allan R.}}</ref>.
 
Wzmocniona przez przybywające na front nowe dywizje armia grecka przeszła do bardziej zdecydowanych działań. Na początku listopada Grecy wyprowadzili kontratak na pozycję 3. Dywizji Alpejskiej ''Julia'' w górach Pindos, odcinając ją od reszty wojsk<ref name=JS19>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=19}}</ref>. Także na innych odcinkach frontu atak włoski uległ znacznemu spowolnieniu lub zatrzymaniu. Spowodowało to nerwową reakcję Mussoliniego, który 1 listopada uznał front grecki za priorytetowy, przyznając pierwszeństwo dostaw zaopatrzenia przed wojskami walczącymi w Afryce<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Knox|imię=MacGregor|tytuł=Hitler'sHitler’s Italian Allies|strony=80}}</ref>, a po kilku dniach zreorganizował struktury dowodzenia w Albanii. Dotychczasowego głównodowodzącego, generała [[Sebastiano Visconti Prasca]] zastąpił 9 listopada generał [[Ubaldo Soddu]]<ref name=JS19 />.
 
=== Grecka kontrofensywa w Albanii ===
[[Plik:Albania Greek occupation.GIF|thumb|250px|Obszar greckiej okupacji południowej Albanii od listopada 1940 do marca 1941]]
W nocy z 11 na 12 listopada 1940 roku brytyjskie [[samolot torpedowy|samoloty torpedowe]] startujące z [[lotniskowiec|lotniskowca]] [[HMS Illustrious (1940)|HMS "Illustrious"„Illustrious”]] przeprowadziły udany [[atak na Tarent|atak na flotę włoską]] stacjonującą w porcie w [[Tarent|Tarencie]]. Spowodowało to uzyskanie przez Royal Navy lokalnej przewagi na morzu i osłonięcie wybrzeży greckich przed spodziewanym desantem. Zwolnione w ten sposób wojska zostały przez generała Papagosa użyte w planowanej kontrofensywie w Albanii<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Murray|imię=Williamson|tytuł=A War to Be Won|strony=97-98|nazwisko2=Millet|imię2=Allan R.}}</ref>. Rozpoczęta 14 listopada na północnym odcinku frontu doprowadziła do odzyskania przez Greków utraconych pozycji.
 
Grecka piechota atakowała wzdłuż górskich grzbietów, zmuszając w ten sposób Włochów do wycofywania się z zajmowanych przez nich dolin na kolejne pozycje obrony. Sposób ten okazał się skuteczny w specyficznych warunkach gór Epiru, ale nie sprzyjał prowadzeniu szybkich działań. Dodatkowo brak [[rokada|dróg rokadowych]] w górach utrudniał manewrowanie atakującym wojskom<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Rawski|imię=Tadeusz|tytuł=Piechota w II wojnie światowej|strony=84-85}}</ref>. Pomimo to wojska greckie kontynuowały natarcie, w połowie grudnia docierając około 60 kilometrów w głąb terytorium Albanii<ref name=JS21>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=21}}</ref>. Grudniowe pogorszenie pogody i trudności związane z wydłużeniem dróg zaopatrzeniowych zmusiły Greków do wstrzymania natarcia i przed końcem roku front ustabilizował się w okolicach albańskich miast [[Këlcyra]] i [[Tepelena]]<ref name=JS21 />.
 
Po ataku na Tarent uaktywniła się również grecka marynarka wojenna. Jej głównym zadaniem było zabezpieczanie własnych linii komunikacyjnych oraz próby przerwania włoskich dostaw na front. Greckie [[niszczyciel]]e kilkakrotnie podejmowały rajdy w kierunku [[cieśnina Otranto|cieśniny Otranto]], nie napotykając jednak okrętów ani [[konwój morski|konwojów]] przeciwnika. Udanymi akcjami były wypady w celu bombardowania pozycji włoskich na wybrzeżu albańskim. Pewne sukcesy odniosły również greckie [[okręt podwodny|okręty podwodne]], działające na [[Morze Adriatyckie|Adriatyku]], które zatopiły kilka włoskich transportowców za cenę utraty jednej jednostki: 29 grudnia 1940 roku "Proteus"„Proteus” został zatopiony przez włoski torpedowiec "Antares"„Antares”<ref name=ZF />.
 
Obie strony konfliktu ucierpiały bardzo mocno na skutek mroźnej zimy. Dużym problemem było funkcjonowanie służby zdrowia. Najczęściej jedynym sposobem doraźnej pomocy rannym i odmrożonym na górskich odcinkach frontu były [[amputacja|amputacje]], konieczność transportu rannych na tyły angażowała zaś nieproporcjonalnie wielu żołnierzy<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Rawski|imię=Tadeusz|tytuł=Piechota w II wojnie światowej|strony=85}}</ref>. Równie wielkie trudności występowały w zaopatrzeniu w broń, amunicję i żywność. Tę ostatnią wiele greckich oddziałów zdobywało po prostu na przeciwniku<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=22}}</ref>. Nie do przecenienia po stronie greckiej okazała się pomoc ze strony ludności cywilnej, w tym kobiet, które na górskich bezdrożach wzięły na siebie ciężar prowadzenia transportu broni, amunicji, żywności, także domowych posiłków i świeżej odzieży, dla walczących oddziałów, czasem całkowicie zastępując służby armijne w niedostępnych rejonach walk <ref name=Rawski82 />. Równocześnie jednak obie strony wzmacniały swoje wojska. W lutym 1941 roku siły greckie walczące przeciwko Włochom wynosiły około 300 tysięcy żołnierzy, zaś Włochy posiadały w Albanii ponad 400 tysięcy wojskowych pod nowym dowództwem generała [[Ugo Cavallero]]<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=22-23}}</ref>, zgrupowanych w dwudziestu dywizjach piechoty, czterech górskich i dwóch pancernych<ref>Илья Мощанский: ''Битва за Балканы''. S. 40.</ref>.
 
Ponaglani doniesieniami wywiadu z [[Bułgaria|Bułgarii]] o możliwym zajęciu tego kraju przez wojska niemieckie, nowy premier Grecji [[Aleksandros Korizis]] i generał Papagos podjęli decyzję o przeprowadzeniu kolejnego natarcia. Rozpoczęło się ono 28 lutego 1941 roku na południowym odcinku frontu, ale zostało zatrzymane przez włoską obronę. Grecy zaatakowali ponownie 7 marca, przełamując w kilku miejscach front i rozbijając dywizję ''Julia'', ale przerwali natarcie w dwa dni później na wieść o włoskiej ofensywie w dolinie Desnices<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=24}}</ref>. Atak trzech włoskich [[korpus (wojsko)|korpusów]], który osobiście obserwował przybyły do Albanii Mussolini, doprowadził do zdobycia części greckich pozycji, ale ostatecznie zatrzymał się na kolejnych rubieżach i ustabilizował w połowie marca. Oznaczało to taktyczne zwycięstwo Greków, za cenę związania większości ich armii na froncie albańskim i pozostawienia odsłoniętej granicy z Bułgarią, gdzie koncentrowały się jednostki niemieckie<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=25-26}}</ref>.
=== Walki grecko-włoskie po agresji niemieckiej i kapitulacja armii greckiej ===
{{osobny artykuł|Plan Marita}}
Przyczyną planowania przez III Rzeszę operacji zajęcia Bałkanów było zarówno niepowodzenie wojsk włoskich w wojnie z Grecją, jak również coraz większa obecność militarna Wielkiej Brytanii w tym regionie. 29 października 1940 roku Brytyjczycy uzyskali od rządu greckiego zgodę na stworzenie bazy wojskowej w zatoce Suda na [[Kreta|Krecie]], co stwarzało zagrożenie nalotów na obszary roponośne w Rumunii<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=27}}</ref>. Na początku lutego 1941 roku Niemcy uzyskali zgodę Bułgarii na wykorzystanie jej terytorium do ataku na Grecję, zaś 1 marca Bułgaria oficjalnie przystąpiła do [[pakt trzech|paktu trzech]]<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=28-29}}</ref>. Po przewrocie wojskowym w Jugosławii w nocy z 26 na 27 marca 1941 roku i przejęciu władzy w tym kraju przez sympatyków krajów zachodnich plany niemieckie zostały skorygowane o dodatkowy atak na Jugosławię z terenów [[Węgry|Węgier]], Rumunii i Bułgarii przy współudziale Włoch<ref>Илья Мощанский: ''Битва за Балканы''. Ss. 17-19.</ref>.
 
Atak niemiecki nastąpił 6 kwietnia 1941 roku. W Albanii wojska greckie i jugosłowiańskie podjęły 7 kwietnia próbę zaatakowania pozycji włoskich, ale ich natarcie zostało zatrzymane przez dobrze przygotowaną obronę<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=53-54}}</ref>. Po przełamaniu przez Niemców pozycji greckich w [[Macedonia (Grecja)|Macedonii]] i rozbiciu armii jugosłowiańskiej greckie dowództwo, w obawie o odcięcie dywizji na froncie albańskim, wydało rozkaz odwrotu. Włosi postępowali w ślad za Grekami, zajmując teren niemal bez walki<ref name=autonazwa1>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=62-64}}</ref>. Obecny w Grecji od marca brytyjski korpus ekspedycyjny (tzw. ''Force W'') nie wytrzymał impetu uderzenia niemieckiego i pierwszy, przed ogólnym odwrotem Greków, wycofywał się na południe z zamiarem jak najszybszej ewakuacji na Kretę<ref>Илья Мощанский: ''Битва за Балканы''. S. 41.</ref>. 20 kwietnia 1941 roku generał [[Jeorjos Tsolakoglu|Jeorios Tsolakoglu]], działając w porozumieniu z dużą częścią wyższych oficerów armii greckiej, choć bez zgody i wiedzy naczelnego dowódcy, rządu i króla [[Jerzy II Grecki|Jerzego II]], podpisał akt kapitulacji armii greckiej przed wojskami niemieckimi. Jednak Mussolini nie zgodził się na zawarcie rozejmu za pośrednictwem swych sojuszników i zażądał kapitulacji również przed jego armią. Odpowiedni akt został podpisany 23 kwietnia 1941 roku w [[Saloniki|Salonikach]]<ref name=autonazwa1 />. 27 kwietnia 1941 roku wojska niemieckie zajęły [[Ateny]], zaś ostatnie walki z wycofującymi się z kontynentalnej Grecji Brytyjczykami, przy bardzo ograniczonym udziale wojsk włoskich, wygasły 30 kwietnia 1941 roku<ref>Илья Мощанский: ''Битва за Балканы''. Ss. 49-51.</ref>.
 
W trakcie działań na froncie greckim wojska włoskie straciły 13 755 zabitych, 115 350 rannych, chorych i z poważnymi [[odmrożenie|odmrożeniami]] oraz 25 067 zaginionych. Kapitulacja armii greckiej oznaczała niewolę dla około 270 tysięcy, spośród ponad 300 tysięcy jej żołnierzy<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Jowett|imię=Philip S.|tytuł=The Italian Army 1940-45 (I)|strony=7|nazwisko2=Andrew|imię2=Stephen}}</ref><ref>Илья Мощанский: ''Битва за Балканы''. S. 51.</ref><ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Solarz|imię=Jacek|tytuł=Bałkany 1940-1941|strony=74}}</ref>. Pomimo to, jesienią 1944 roku, w trakcie opuszczania Grecji przez wojska niemieckie, greckie siły zbrojne były już [[Historia Grecji#Liczebność sił zbrojnych|odbudowane]] do łącznie ponad 200 tysięcy zbrojnych, w zorganizowanych oddziałach różnych opcji politycznych<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Γρηγοριαδης|imię=Σολων|tytuł=Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας 1941-1974, Τομος Α'|strony=632-633}}</ref>.
 
== Zobacz też ==
* {{cytuj książkę|nazwisko=Γρηγοριαδης|imię=Σολων|tytuł=Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας 1941-1974, Τομος Α': Κατοχή - Δεκεμβριανά, 1941-45|miejsce=Αθήνα|data=2009|isbn=978-960-6829-10-9}} ({{cytuj książkę|nazwisko=Grigoriadis|imię=Solon|tytuł=Historia Współczesnej Grecji tom 1: Okupacja - Dekemvriana|miejsce=Ateny|data=2009}})
* {{cytuj książkę|nazwisko=Jowett|imię=Philip S.|tytuł=The Italian Army 1940-45 (I). Europe 1940-43|miejsce=Oksford|data=2000|isbn=1-85532-864-x|nazwisko2=Andrew|imię2=Stephen}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Knox|imię=MacGregor|tytuł=Hitler'sHitler’s Italian Allies. Royal Armed Forces, Fascist Regime, and the War of 1940-43|miejsce=Cambridge|data=2003|isbn=0-511-01454-6}}
* {{cytuj pismo|nazwisko=Мощанский|imię=Илья|tytuł=Битва за Балканы: Боевые действия в Южной Европе 28 октября 1940 1 июня 1941 года|czasopismo=Военная Летопись|wolumin=2/2007}} ({{cytuj pismo|nazwisko=Moszczanskij|imię=Ilja|tytuł=Bitwa za Bałkany: Bojewyje diejstwija w Jużnoj Jewropie 28 oktiabria 1940 1 ijunia 1941 goda|czasopismo=Wojennaja Lietopis|wolumin=2/2007}})
* {{cytuj książkę|nazwisko=Murray|imię=Williamson|tytuł=A War to Be Won. Fighting the Second World War|miejsce=Cambridge, Mass.|data=2001|isbn=0-674-00680-1|nazwisko2=Millet|imię2=Allan R.}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Rawski|imię=Tadeusz|tytuł=Piechota w II wojnie światowej|miejsce=Warszawa|data=1984|isbn=83-11-07065-2}}