Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 10 bajtów, 6 lat temu
było dobrze, WP:SK
Po zabezpieczeniu panowania szwedzkiego nad całą [[Zatoka Fińska|Zatoką Fińską]] podjął wielkie dzieło reform, budując zręby nowoczesnego państwa. Uporządkował administrację centralną, wymiar sprawiedliwości, skarbowość oraz przeprowadził modernizację [[siły zbrojne|wojska]], co doprowadziło do wyższości armii szwedzkiej nad innymi w czasie trwania [[wojna trzydziestoletnia|wojny 30- letniej]]. Osiągnął wysoki odsetek militaryzacji ludności – aż 1,7%, co pozwalało na zwerbowanie armii nawet 40-tysięcznej. Wiązało się to z wprowadzeniem powszechnego poboru do wojska. Nieco później zreformował szkolnictwo, zakładając nowe [[gimnazjum|gimnazja]] i odnawiając [[Uniwersytet w Uppsali]] w 1624. Ufundował także wyższą uczelnię w [[Tartu|Dorpacie]] (1632).
 
=== Wojna z RzeczpospolitąRzecząpospolitą ===
[[Plik:Gustav II Adolf by Merian.jpg|thumb|180px|Gustaw II Adolf w polskim płaszczu na portrecie Matthausa Meriana 1632]]
Od 1617 toczył wojnę o ''dominium maris Baltici'' z Rzecząpospolitą Obojga Narodów. Wykorzystując zaangażowanie głównych sił wroga w konflikt z [[Imperium osmańskie|Turcją]], opanował w 1621 większą część [[Inflanty|Inflant]] z [[Ryga|Rygą]]. 31 lipca 1622 podpisał [[rozejm w Mitawie]], zatrzymując w swym ręku zdobyte wcześniej ziemie. Trzy lata później wznowił działania wojenne, zajmując Dorpat w Inflantach, skrawek [[Litwa|Litwy]] z Birżami oraz większą część [[Kurlandia|Kurlandii]] z Mitawą. Ośmielony tymi sukcesami, przerzucił swoje wojska w 1626 do [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]], opanowawszy [[Bałtyjsk|Piławę]], [[Elbląg]], [[Malbork]] i przejściowo [[Puck]]. W trakcie oblężenia [[Nowe Miasto Lubawskie|Nowego Miasta]] w 1628 ranny w policzek. Jednak zwycięstwa polskie w [[Bitwa pod Oliwą|bitwie morskiej]] pod [[Oliwa (Gdańsk)|Oliwą]] (1627) i w polu pod Trzcianą (1629) zahamowały jego ekspansję na [[Pomorze|Pomorzu]]. 26 września 1629 zawarł [[rozejm w Altmarku]] (Starym Targu){{r|Anusik2009-s187}}. Zatrzymał w swym ręku większość portów pruskich i dużą część Inflant oraz zapewnił sobie wpływy z ceł pruskich.
 
=== Działania wojenne w Niemczech i śmierć ===
[[Plik:Hellqvist - Gustaf II.jpg|180pxthumb|left|180px|Przewiezienie ciała Gustawa II Adolfa do Szwecji z portu w [[Wolgast|Wolgaście]]|thumb]]
Zakończenie działań wojennych z RzeczpospolitąRzecząpospolitą umożliwiło Gustawowi II Adolfowi podjęcie działań wojennych w Niemczech. Mając na celu opanowanie południowych wybrzeży Bałtyku, przystąpił w 1629 roku do [[wojna trzydziestoletnia|wojny trzydziestoletniej]] przeciw [[Habsburgowie|Habsburgom]]. Po opanowaniu [[Księstwo Pomorskie|Księstwa Pomorskiego]] w 1630 wkroczył w głąb Niemiec. Wspomagany przez niemieckich książąt protestanckich, stoczył szereg bitew z wojskami cesarskimi, w których odniósł szereg spektakularnych zwycięstw, m.in. pod [[I bitwa pod Breitenfeld|Breitenfeld]]. Zginął w [[Bitwa pod Lützen (1632)|bitwie pod Lützen]]{{r|Anusik2009-s326}}.
 
Jego dewizą były łacińskie sentencje: ''Gloria Altissimo Suorum Refugio'' (Chwała Bogu, ucieczce swych wiernych) i ''Cum Deo et victribus armis'' (dzięki Bogu i zwycięskiemu orężu) oraz niemiecka ''Gott mit uns'' (Bóg z nami).
[[Plik:Gustav2AdRiddarh.jpg|thumb|200px|right|Nagrobek Gustawa II Adolfa w kościele Riddarholm|thumb]]
Jego ciało zostało przewiezione z Niemiec do Szwecji, gdzie został pochowany w kościele Riddarholm w Sztokholmie.
 
== Przypisy ==
{{Przypisy-lista|
<ref name="Anusik2009-s187">{{cytujCytuj książkę | nazwisko = Anusik | imię = Zbigniew | autor = Zbigniew Anusik | tytuł = Gustaw II Adolf | wydawca = Ossolineum | strony = 187 | miejsce = Wrocław | data = 2009 | isbn = 83-04-050008-2 }}</ref>
<ref name="Anusik2009-s326">{{cytujCytuj książkę | nazwisko = Anusik | imię = Zbigniew | autor = Zbigniew Anusik | tytuł = Gustaw II Adolf | wydawca = Ossolineum | strony = 326 | miejsce = Wrocław | data = 2009 | isbn = 83-04-050008-2 }}</ref>
<ref name="data">Daty przyjęte wg źródeł szwedzkich, mogą być podane wg [[kalendarz juliański|kalendarza juliańskiego]] zamiast [[kalendarz gregoriański|gregoriańskiego]].</ref>
}}
 
== Bibliografia ==
* {{cytujCytuj książkę|nazwisko=Anusik|imię=Zbigniew|autor=Zbigniew Anusik|tytuł=Gustaw II Adolf|wydawca=Ossolineum|strony=|miejsce=Wrocław|data=2009|isbn=978-83-04-05008-2}}
* Zbigniew Wójcik, ''Historia powszechna XVI-XVII wiek'',
* ''Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej, pod red. Macieja Serwańskiego i Janusza Dobosza, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1998.
* [http://www.rp.pl/artykul/69903.html Piotr Semka, ''Stary Szwed wciąż żyje'', „Rzeczpospolita”, PlusMinus A28-A29, 17-18 listopada 2007]
 
{{clearClear}}
{{Władca-Szwecja|urząd=Król Szwecji|lata=1611–1632|poprzednik=[[Karol IX Waza|Karol IX Sudermański]]|następca=[[Krystyna Waza|Krystyna]]}}
 
21 233

edycje