Statek powietrzny wczesnego ostrzegania: Różnice pomiędzy wersjami

m
drobne redakcyjne
m (Bot: Przenoszę linki interwiki (8) do Wikidata, są teraz dostępne do edycji na d:q161341)
m (drobne redakcyjne)
'''Statek powietrzny wczesnego ostrzegania''' to wojskowy [[samolot]], rzadziej [[śmigłowiec]] lub [[sterowiec]] dozoru [[radiolokacja|radiolokacyjnego]], którego główną rolą jest wykrywanie innych statków powietrznych, a także statków wodnych za pomocą [[radar]]u odpowiedniej konstrukcji. Często spotykanym określeniem jest [[język angielski|angielski]] skrót '''AEW''' (''Airborne Early Warning'' - "powietrzne„powietrzne wczesne ostrzeganie"ostrzeganie”).
 
[[ImagePlik:Usaf.e3sentry.750pix.jpg|thumb|right|300px|Amerykański [[Boeing E-3 Sentry]] systemu [[AWACS]]]]
Idea stworzenia samolotów wczesnego ostrzegania zrodziła się w latach 40. XX wieku. Ponieważ [[falaPromieniowanie elektromagnetycznaelektromagnetyczne|fale]] radarowe rozchodzą się prostoliniowo, umieszczone na powierzchni ziemi lub morza stacje radiolokacyjne mają zasięg wykrywania samolotów ograniczony kulistością [[Ziemia|Ziemi]]. Dodatkowo możliwości wykrywania obiektów nisko lecących przez radary naziemne są ograniczone przez przeszkody terenowe i pofałdowanie terenu, powodujące odbicia i załamania fal, a w konsekwencji zakłócenia w pracy radaru, lub wręcz zasłaniają obiekt przed falami radaru. Trudność wykrycia szybko lecących celów na małej wysokości przyczyniała się do rozwoju szybkich samolotów szturmowych i myśliwsko-szturmowych, latających na małych wysokościach i mogących przenosić nawet broń atomową. Wyniesienie anteny radaru na pewną wysokość z kolei pozwala na proporcjonalne zwiększenie zasięgu wykrywania. Dlatego też zaczęto instalować radary dozoru powietrznego na odpowiednio zmodyfikowanych samolotach, patrolujących na dużej wysokości i mogących wykryć samoloty lub pociski albo inne statki powietrzne z odległości setek kilometrów. W przypadku zastosowań militarnych, pozwala to na odpowiednio wczesną reakcję systemu obronnego państwa lub naprowadzanie własnych samolotów na wykryty cel.
 
== Historia ==
Pierwsze próby z systemami wczesnego ostrzegania prowadzono w USA od [[1944]] roku z uwagi na zagrożenie stwarzane przez japońskie samoloty [[kamikaze]], w ramach projektu nazwanego ''Cadillac''. Pierwszymi samolotami wyposażonymi w radar wczesnego ostrzegania AN/APS-20 w dużej bulwiastej osłonie pod kadłubem, były TBM-3W z 1944 (data oblotu) - wersja jednosilnikowego pokładowego samolotu torpedowego [[Grumman TBF Avenger|TBF Avenger]] oraz Boeing PB-1W z 1945 - wersja czterosilnikowego bombowca [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17 Flying Fortress]]. Nie wzięły jednak już udziału w II wojnie światowej.
 
W latach 50. dalej doskonalono samoloty wczesnego ostrzegania. W tym okresie nadal stosowano samoloty z radarem AN/APS-20 w osłonie pod kadłubem, jak amerykańskie [[Grumman AF Guardian|Grumman AF-2W Guardian]] (1948), [[Douglas A-1 Skyraider|Douglas AD Skyraider]] (wersje AD-3W, -4W i -5W) i brytyjski [[Fairey Gannet]] (1958). Rozwiązanie takie pozwalało jednakże tylko na zastosowanie anteny o ograniczonej wielkości. Rozpoczęto więc stosowanie anten instalowanych w opływowych osłonach w kształcie dysku, mocowanych na wspornikach nad kadłubem. Pierwszym samolotem z anteną nad kadłubem w takiej osłonie był amerykański czterosilnikowy Lockheed WV-2 z [[1954]], następnie pokładowy [[Grumman E-1 Tracer]] z [[1957]].
 
[[ImagePlik:FS Charles de Gaulle US Hawkeye 020228-N-0376S-045.jpg|thumb|250px|E-2C Hawkeye w służbie francuskiej]]
W [[1961]] powstał wysoce udany następca Tracera, [[Grumman E-2 Hawkeye]], będący pierwszym samolotem specjalnie zaprojektowanym do celów wczesnego ostrzegania, używany do chwili obecnej przez USA i szereg innych państw, jako samolot pokładowy lub bazowy. Posiada on oprócz radaru teżtakże znacznie bogatsze wyposażenie elektroniczne, dostosowane do pełnienia dozoru radiolokacyjnego nad flotą i kierowania naprowadzaniem myśliwców.
 
W latach 60. do USA i Wielkiej Brytanii jako krajów konstruujących samoloty AEW dołączył ZSRR z samolotem [[Tu-126]] z [[1962]], z anteną nad kadłubem. W 1967 nieudaną próbę stworzenia takiego samolotu na bazie kopii bombowca [[Boeing B-29 Superfortress|B-29]] i radzieckiej elektroniki podjęły Chiny. Wielka Brytania jako rozwiązanie przejściowe opracowała wariant samolotu [[Avro Shackleton]] z 1971 z radarem pod kadłubem (program nowocześniejszego samolotu [[Hawker Siddeley Nimrod|Nimrod AEW.3]] z 1980, z antenami w nosie i ogonie, anulowano).
 
== Czasy obecne ==
W [[1975]] powstał nowy jakościowo samolot wczesnego ostrzegania, amerykański [[Boeing E-3 Sentry]], o znacznie większych możliwościach, niż dotychczas używane, tworzący cały system wykrywania i klasyfikacji celów oraz dowodzenia obroną powietrzną, oznaczony [[AWACS]] (''Airborne Warning and Control System''). W kolejnych wersjach, używany jest szeroko przez USA i niektóre inne państwa, głównie [[NATO]]. Oprócz bazowej wersji, opartej na konstrukcji samolotu pasażerskiego [[Boeing 707]], oferowana jest nowa, oparta na [[Boeing 767|Boeingu 767]].
 
W latach 80. nowy samolot wczesnego ostrzegania [[Berijew A-50|A-50]], z anteną nad kadłubem, skonstruowano w ZSRR i wprowadzono w małej ilościliczbie. Pracowano też nad samolotami pokładowymi dla lotniskowców.
 
[[ImagePlik:Saab340AEW&C.jpg|thumb|250px|Szwedzki SAAB-340 Erieye]]
W latach 90., wraz z rozwojem elektroniki, do grona państw rozwijających systemy AEW dołączyły inne państwa, przy czym klasyczne anteny obrotowe radarów zastępowane są w nowych konstrukcjach nieruchomymi antenami ze skanowaniem elektronicznym. [[Szwecja]] opracowała system [[Erieye]] z radarem [[Ericsson]] PS-890, nadający się do instalacji na niewielkich samolotach, jak [[Saab 340]] lub [[Embraer 145|Embraer ERJ 145]]. Odznacza się on podłużną anteną wspartą na wspornikach nad kadłubem. Podobną antenę na pylonie ma nowoczesny, znacznie większy, opracowany na australijskie zlecenie [[Boeing 737 AEW&C|Boeing Wedgetail]], oparty na płatowcu [[Boeing 737]]. Własny system [[Phalcon]], oparty ona płaskiepłaskich antenyantenach mocowanemocowanych na ścianach kadłuba samolotów oferuje na eksport [[Izrael]].
 
== Śmigłowce ==
W celu zapewnienia przykrycia radiolokacyjnego flocie pozbawionej dużych lotniskowców, niektóre kraje zaczęły umieszczać systemy wczesnego ostrzegania na śmigłowcach. W przypadku floty brytyjskiej, związane to było z dotkliwymi stratami zadanymi jej przez lotnictwo argentyńskie podczas [[wojnaWojna o Falklandy-Malwiny|wojny o Falklandy]] w 1982, ułatwionymi przez brak samolotów AEW. W efekcie opracowano warianty śmigłowca [[Westland Sea King]] z podczepionym radarem; w najnowszej wersji nosi on oznaczenie Sea King ASaC7. Drugim śmigłowcem wczesnego ostrzegania jest rosyjski [[Ka-31]], produkowany w ograniczonej ilościliczbie.
 
[[Kategoria:Samoloty wczesnego ostrzegania| ]]