Rewolucja w Iraku (1958): Różnice pomiędzy wersjami

cd
m (→‎Geneza rewolucji: poprawa linków)
(cd)
{{wEdycji|Loraine}}
[[Plik:Aref with Qasim.png|200px|right|thumb|Przywódcy rewolucji 14 lipca 1958 [[Abd al-Karim Kasim]] i [[Abd al-Salam Arif]]]]
'''Rewolucja w Iraku''', rewolucja 14 lipca - wojskowy [[zamach stanu]] w [[Irak]]u, w rezultacie którego obalone zostały rządy monarchii, oraz proces przekształceń politycznych, ekonomicznych i społecznych, jaki po nim nastąpił.
 
== Geneza rewolucji ==
Organizatorami rewolucji byli wojskowi zrzeszeni w tajnej organizacji [[Wolni Oficerowie (Irak)|Wolnych Oficerów]], utworzonej na wzór analogicznego [[Wolni Oficerowie (Egipt)|stowarzyszenia]] w Egipcie, które przeprowadziło 23 lipca 1952 [[rewolucja w Egipcie (1952)|udaną rewolucję]]. Iraccy Wolni Oficerowie byli przedstawicielami najmłodszego pokolenia korpusu oficerskiego, pozostający w służbie od końca lat 30. XX wieku, wykształceni już w Iraku. Do organizacji należało ok. 200 osób, tj. 5% wszystkich oficerów<ref name="zd284">{{cytuj książkę |autor = Zdanowski J. | autor link = Jerzy Zdanowski| tytuł = Historia Bliskiego Wschodu w XX wieku| wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich| miejsce = Wrocław| rok = 2010| strony = 284-285| isbn = 9788304050396}}</ref>. Liderem sprzysiężenia był [[Abd al-Karim Kasim]], który związał się z nim w 1957 i jeszcze w tym samym roku objął przywództwo w organizacji. Jego dziełem była ideologia grupy i organizacja samego przewrotu<ref name="zd284"/>. Obok niego kierowniczą rolę odgrywał [[Abd al-Salam Arif]]<ref name="jam90"/>. Wolni Oficerowie planowali obalenie monarchii, proklamowanie republiki, opracowanie demokratycznej konstytucji i wdrożenie demokratycznych instytucji władzy, uznanie praw mniejszości narodowych, w tym [[Kurdowie|Kurdów]], opuszczenie paktów wojskowych, usunięcie zagranicznych baz militarnych z terytorium kraju, walkę z [[imperializm]]em, walkę z [[feudalizm]]em i wyzwolenie osobiste chłopów, bliską współpracę z innymi państwami arabskimi, w tym poparcie walki Palestyńczyków o własne państwo i przyjęcie programu [[panarabizm|panarabskiego]]<ref name="jam90"/>. Nie posiadali szczegółowego programu<ref name="zd284"/>.
 
Wojsko wystąpiło przeciwko monarchii w poczuciu marginalizacji i upokorzenia po klęsce [[zamach stanu Al-Gajlaniego|przewrotu]] [[Raszid Ali al-Kilani|Raszida Alego al-Kilaniego]] i po wojnie [[I wojna izraelsko-arabska 1948-1949|izraelsko-arabskiej 1948-1949]], w której siły irackie poniosły klęskę<ref name="zd284"/>. Oprócz samej rewolucji egipskiej z 1952, spiskowców do działania inspirowały także konsekwencje zawarcia [[pakt bagdadzki|paktu bagdadzkiego]] w 1955 oraz [[kryzys sueski|nacjonalizacja Kanału Sueskiego i związana z nią interwencja mocarstw]]<ref name="jam90"/>.
Wojskowi, rozpoczynając swoje wystąpienie w dniu 14 lipca 1958, od początku zamierzali całkowicie obalić monarchię, a nie jedynie doprowadzić do dymisji rządu i zastąpienia go innym w ramach panującego ustroju. W wymienionym dniu oddziały liczące łącznie 3 tys. żołnierzy (w tym znaczna część nieuzbrojonych) opuściły koszary i zajęły kluczowe punkty w [[Bagdad]]zie i innych miastach. Śmierć poniosła rodzina królewska na czele z królem [[Fajsal II|Fajsalem II]] oraz politycy z nią związani, wśród nich wielokrotny premier [[Nuri as-Sa'id]]<ref name="zd284"/>. Klęska monarchii była efektem jej oderwania od społeczeństwa i minimalnego poparcia, jakim się cieszyła<ref name="zd284"/>. O planowanym przewrocie uprzedzone były [[Iracka Partia Komunistyczna]], [[Narodowa Partia Demokratyczna]] oraz [[Partia Baas]]<ref name="jam90"/>. Rewolucyjną odezwę odczytał przez radio o 6.30 14 lipca Arif<ref name="jam90"/>.
 
Rewolucja uzyskała powszechne poparcie obywateli Iraku, którzy wierzyli, że razem z nią ostatecznie zerwana zostanie zależność kraju od [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]], a rząd będzie realizował interesy narodowe<ref name="jam90">{{cytuj książkę |autor = Jamsheer H. A. | tytuł = Współczesna historia Iraku| wydawca = Wydawnictwo Akademickie DIALOG| miejsce = Warszawa| rok = 2007| strony = 90-93| isbn = 9788389899828}}</ref>. W rezultacie przewrotu ziemiaństwo straciło wiodącą rolę w kraju na rzecz nowej elity władzy złożonej z wojskowych i cywilów-pracowników instytucji państwowych<ref name="zd284"/>.
 
== Sytuacja w Iraku po przewrocie ==
Po przejęciu władzy przez wojsko w kraju wprowadzony został stan wyjątkowy. Na czele pierwszego rządu stanął Kasim, wicepremierem został Arif, zaś poszczególne teki ministerialne objęli przedstawiciele Narodowej Partii Demokratycznej, Partii Baas i [[Partia Niepodległości (Irak)|Partii Niepodległości]], jak również wojskowi, nie zaproszono natomiast do niego polityków [[Demokratyczna Partia Kurdystanu|Demokratycznej Partii Kurdystanu]] (choć wśród ministrów byli etniczni [[Kurdowie]]) ani komunistów. W odróżnieniu od Wolnych Oficerów egipskich, iraccy rewolucjoniści nie utworzyli Rady Rewolucyjnych Dowódców, co rozczarowało część wysokich stopniem oficerów. Równocześnie członkowie sprzysiężenia objęli stanowiska dowódcze w poszczególnych jednostkach<ref name="jam90"/>. Osobnym organem władzy była trzyosobowa Rada Suwerenności. Skład obydwu organów władzy odzwierciedlał skład etniczny i religijny państwa<ref name="jam90"/>. Dwuizbowy parlament został zlikwidowany<ref name="jam90"/>.
 
Tymczasowa konstytucja Iraku została ogłoszona dwa tygodnie po przewrocie wojskowym. Irak stał się republiką z [[islam]]em jako religią państwową, został uznany za ''część narodu arabskiego''. Nie ustanowiono urzędu prezydenckiego, lecz zachowano kolektywne sprawowanie obowiązków głowy państwa przez Radę Suwerenności. Władza ustawodawcza i wykonawcza pozostały w kompetencji rady ministrów, z zastrzeżeniem zatwierdzania projektów ustaw przez Radę Suwerenności. Wojskowi nie ogłosili ani terminu nowych wyborów parlamentarnych, ani uchwalenia stałej konstytucji. W rzeczywistości realna władza w państwie należała do przewodzących Wolnym Oficerom Kasima i Arifa, a z czasem znalazła się w rękach samego Kasima, który zaczął być określany jako Jedyny Przywódca<ref name="jam90"/>.
{{Przypisy}}
[[Kategoria:Historia Iraku]]