Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 1213 bajtów ,  6 lat temu
Kilka poprawek
'''Apoptoza''' (z ''[[język grecki|gr.]]'' w tłumaczeniu dosłownym ''opadanie liści'') – naturalny proces zaprogramowanej [[śmierć komórki|śmierci komórki]] w [[organizm wielokomórkowy|organizmie wielokomórkowym]]. Dzięki temu mechanizmowi z organizmu usuwane są zużyte lub uszkodzone [[Komórka|komórki]].
 
Apoptozę można przyrównać do zaplanowanego, kontrolowanego [[samobójstwo|samobójstwa]] komórki, mającego na celu dobro całego [[organizm]]u. W odróżnieniu od [[Martwica|martwicy]] (określanej także mianem [[Martwica|nekrozy]]), gdzie dochodzi do uszkodzenia jakimś zewnętrznym czynnikiem, apoptoza jest zjawiskiem naturalnym w rozwoju i życiu organizmów; mimo tego wykazano, że niektóre [[patogen]]y mogą wpływać na indukcję tego procesu, dotyczy to głównie [[Wirusy|wirusów]], a także niektórych [[Bakterie|bakterii]] takich jak np. ''[[Helicobacter pylori]]''. Metaforyczny termin apoptoza odnoszący się do tego zjawiska wprowadzono w [[1972]] roku. Odzwierciedleniem rosnącego zainteresowania badaniami nad apoptozą było przyznanie
[[Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny|Nagrody Nobla z fizjologii lub medycyny]] w roku [[2002]]. Otrzymali ją [[Sydney Brenner]], [[Howard Robert Horvitz|H. Robert Horvitz]] i [[John Sulston|John E. Sulston]] za ich odkrycia z dziedziny
genetycznej regulacji organogenezy i zaprogramowanej śmierci komórki.
 
=== Przebieg apoptozy ===
Apoptoza, w odróżnieniu od [[Martwica|nekrozy]], polega na kurczeniu się komórki poprzez utratę wody. Po różnorodnie przebiegającej fazie inicjacji apoptozy zachodzi faza egzekucji zależna od [[Proteazy|enzymów proteolitycznych]] z grup [[kaspazy|kaspaz]]. Szybkie zmiany w [[jądro komórkowe|jądrze komórkowym]] mają charakter zorganizowany – [[Chromatyna|chromatyna jądrowa]] ulega kondensacji, a [[Kwas deoksyrybonukleinowy|DNA]] zostaje pocięte przez [[endonukleazy]]. DNA apoptycznej komórki dzieli się na fragmenty wielkości około 180 [[Para zasad|par zasad]] i ich wielokrotności. Następuje dezintegracja [[cytoszkielet]]u. Komórka apoptyczna zaokrągla się, traci kontakt z podłożem, rozwijają się na jej powierzchni liczne uwypuklenia. W procesie apoptozy [[organellum|organelle komórkowe]] pozostają jednak nienaruszone. Są one usuwane z komórki wraz z fragmentami chromatyny w tzw. ciałkach apoptycznych, [[pęcherzyk]]ach powstałych w wyniku zmian w strukturze [[błona komórkowa|błony komórkowej]]. W większości przypadków są one następnie [[fagocytoza|fagocytowane]] przez [[fagocyt|komórki żerne]]. Wyjątkiem są np. ciałka apoptyczne soczewki oka, które zawierają zamiast [[cytoplazma|cytoplazmy]] z organellami białko [[krystalina|krystalinę]]. Apoptoza nie wywołuje [[Zapalenie|stanu zapalnego]] i dotyczy pojedynczych komórek.
 
Proces programowanej śmierci komórki charakteryzuje się aktywacją wielu swoistych [[szlak biochemiczny|szlaków biochemicznych]], wymaga syntezy nowych białek, zależnych od cząsteczek sygnalizujących, takich jak: [[TNF-α]] i [[FAS]]-ligand lub też wywołanych przez czynnik uszkadzający komórkę.
 
=== Apoptoza o podłożu patogennym ===
Zjawisko apoptozy występuje także w różnych stanach patologicznych. Przykładem komórki w stanie apoptozy, interpretowanym dawniej jako przejaw [[Martwica skrzepowa|martwicy skrzepowej]] jest ciałko kwasochłonne ("były" [[hepatocyt]] w wątrobie w zapaleniu wirusowym). Wirus HIV powoduje apoptozę [[Limfocyt T|limfocytów T]]. W cukrzycy typu II w wyspach trzustkowych odkłada się peptyd [[amylina]], który jest toksyczny i powoduje apoptozę komórek β i narastanie objawów choroby.
 
=== Czynniki inicjujące apoptozę ===
* działalność niektórych patogenów (głównie [[Wirusy|wirusów]]);
* wolne rodniki.
 
=== Przebieg apoptozy ===
Apoptoza, w odróżnieniu od [[Martwica|nekrozy]], polega na kurczeniu się komórki poprzez utratę wody. Po różnorodnie przebiegającej fazie inicjacji apoptozy zachodzi faza egzekucji zależna od [[Proteazy|enzymów proteolitycznych]] z grup [[kaspazy|kaspaz]]. Szybkie zmiany w [[jądro komórkowe|jądrze komórkowym]] mają charakter zorganizowany – [[Chromatyna|chromatyna jądrowa]] ulega kondensacji, a [[Kwas deoksyrybonukleinowy|DNA]] zostaje pocięte przez [[endonukleazy]]. DNA apoptycznej komórki dzieli się na fragmenty wielkości około 180 [[Para zasad|par zasad]] i ich wielokrotności. Następuje dezintegracja [[cytoszkielet]]u. Komórka apoptyczna zaokrągla się, traci kontakt z podłożem, rozwijają się na jej powierzchni liczne uwypuklenia. W procesie apoptozy [[organellum|organelle komórkowe]] pozostają jednak nienaruszone. Są one usuwane z komórki wraz z fragmentami chromatyny w tzw. ciałkach apoptycznych, [[pęcherzyk]]ach powstałych w wyniku zmian w strukturze [[błona komórkowa|błony komórkowej]]. W większości przypadków są one następnie [[fagocytoza|fagocytowane]] przez [[fagocyt|komórki żerne]]. Wyjątkiem są np. ciałka apoptyczne soczewki oka, które zawierają zamiast [[cytoplazma|cytoplazmy]] z organellami białko [[krystalina|krystalinę]]. Apoptoza nie wywołuje [[Zapalenie|stanu zapalnego]] i dotyczy pojedynczych komórek.
 
Proces programowanej śmierci komórki charakteryzuje się aktywacją wielu swoistych [[szlak biochemiczny|szlaków biochemicznych]], wymaga syntezy nowych białek, zależnych od cząsteczek sygnalizujących, takich jak: [[TNF-α]] i [[FAS]]-ligand lub też wywołanych przez czynnik uszkadzający komórkę.
 
=== Apoptoza o podłożu patogennym ===
Apoptoza może występować obok martwicy w wielu stanach patologicznych:
*Zawał serca - niedokrwienie mięśnia sercowego, prowadzi do spadku dystrybucji tlenu, spadku produkcji ATP i do upośledzenia katalitycznego usuwania wolnych rodników (przez enzymy: katalazę, dysmutazę ponadtlenkową). Stan ten prowadzi do martwicy skrzepowej. Reperfuzja obszaru niedokrwiennego prowadzi do znacznego napływu tlenu i masowej produkcji wolnych rodników (reaktywnych form tlenu). Produkcja wolnych rodników przebiega przede wszystkim w mitochondrialnym łańcuchu oddechowym w kompleksie III i peroksysomy, gdzie działa oksydaza ksantynowa oraz obecny jest łańcuch transportu elektronów, w skład którego wchodzą reduktaza NADH i cytochrom b5.<ref>Inoue M., Sato E.F., Nishikawa M., Park A.M., Kira Y., Imada I., Utsumi K.: Mitochondrial generation of reactive oxygen species and its role in aerobic life. Curr. Med. Chem., 2003; 10: 2495-2505</ref>. Reaktywne formy tlenu zwiększają przepuszczalność błon mitochondrialnych mogąc wprowadzić komórkę w proces apoptozy.
*Efekt widza w radioterapii - to uszkodzenie i apoptoza komórki, która nie została bezpośrednio napromieniowana przez promieniowanie jonizujące, ale sąsiaduje z napromieniowaną komórką. Następuje zmiana struktury błon komórkowych napromieniowanych komórek, a następnie przeniesienie sygnału apoptotycznego na sąsiednie komórki (transmiterem jest tlenek azotu).
*Wirus HIV powoduje apoptozę [[Limfocyt T|limfocytów T]].
*W cukrzycy typu II w wyspach trzustkowych odkłada się peptyd [[amylina]], który jest toksyczny i powoduje apoptozę komórek β i narastanie objawów choroby.
 
== Zobacz też ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Kilarski | imię = Wincenty Michał | tytuł = Strukturalne podstawy biologii komórki | data = 2007 | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce = Warszawa | isbn = 978-83-01-14070-0 | strony = }}
* Youngson R., ''Collins; Słownik Encyklopedyczny; Medycyna'', RTW, 1997 ISBN 83-86822-53-8
 
{{Przypisy}}
 
{{Zastrzeżenia|Medycyna}}
73

edycje