Czerwiec 1976: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 156 bajtów ,  6 lat temu
usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK, drobne redakcyjne
(→‎Przebieg: drobne merytoryczne)
(usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK, drobne redakcyjne)
[[Plik:Poland Warsaw Ursus Monument of June 1976.jpg|thumb|Pomnik na placu Czerwca '76 przed Urzędem dzielnicy Ursus autorstwa Leszka Nadstawnego]]
 
'''Czerwiec 1976''' – określenie nadane fali [[strajk]]ów i protestów, które miały miejsce w [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]] pod koniec czerwca [[1976]] r., po ogłoszeniu przez [[Drugi rząd Piotra Jaroszewicza|rząd]] [[Piotr Jaroszewicz|Piotra Jaroszewicza]] wprowadzenia drastycznych podwyżek [[Cena (prawo)#Ceny urzędowe|cen urzędowych]] na niektóre artykuły konsumpcyjne.
 
== Przyczyny ==
Już podczas VII zjazdu [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|PZPR]] w grudniu [[1975]] roku [[Edward Gierek]] zdając sobie sprawę ze złego stanu gospodarki spowodowanego nadmierną [[konsumpcja|konsumpcją]] na kredyt powiedział:
: ''(...) problem struktury cen podstawowych artykułów żywnościowych wymaga (...) dalszej analizy (...)''
 
Była to ukryta zapowiedź mającej nastąpić podwyżki cen. Władze PRL chciały jednak ''przygotować'' obywateli na mające nastąpić zmiany i rozpoczęły przystosowywanie do tego zadania całego aparatu propagandowego. Miał on przedstawić podwyższenie cen jako nieunikniony krok spowodowany głównie ''wzrostem cen na rynkach światowych''. Od początku czerwca [[1976]] w prasie (lokalnej i ogólnopolskiej) pojawiały się informacje o wysokości [[bezrobocie|bezrobocia]] w Europie i Ameryce Północnej, kryzysie żywnościowym i wzroście cen żywności na świecie. Pojawiały się także tak kuriozalne informacje jak ta, że [[Islandia]] radzi sobie z kłopotami żywnościowymi dzięki wprowadzeniu diety rybnej ("[[Trybuna Ludu]]"). [[Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej|KC PZPR]] podjął nawet decyzję o tym by nie używać zwrotu: ''podwyżka cen''.
 
Bezpośrednią przyczyną strajków było przemówienie premiera Piotra Jaroszewicza. Było ono transmitowane na żywo w radiu i telewizji [[24 czerwca]] 1976 roku. W przemówieniu premiera informacja o podwyżkach nie padała wprost. Była ukryta zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami Komitetu Centralnego. Podwyżki miały sięgnąć 70%. W komentarzach prasowych do wydrukowanego w prasie przemówienia próbowano tłumaczyć podwyżki nazywając je ''konsekwentną realizacją założeń polityki pogrudniowej'' oraz ''kontynuacją postępu rozpoczętego na początku lat siedemdziesiątych''.
 
Ogłoszone podwyżki cen były konsekwencją stanu [[gospodarka|gospodarki]] wywołanego wieloma złożonymi czynnikami.
Władze [[komunizm|komunistyczne]] od początku liczyły się z masowymi wystąpieniami ludności, niezadowolonej z drakońskich podwyżek cen, o czym może świadczyć wczesne powołanie sztabu ćwiczeń Lato 76, na czele którego stanął wiceminister [[Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji|MSW]] i szef [[Służba Bezpieczeństwa (PRL)|SB]] gen. [[Bogusław Stachura]]. Rozpoczęto tworzenie w komendach wojewódzkich [[Milicja Obywatelska|MO]] specjalnych grup śledczych, których zadaniem była inwigilacja potencjalnych inspiratorów wystąpień. Wprowadzono tryb przyspieszony w postępowaniu przed sądami i [[Kolegium do spraw wykroczeń|kolegiami ds. wykroczeń]], przygotowano wolne miejsca w aresztach.
 
[[23 czerwca]] [[1976]], w przeddzień wystąpienia Jaroszewicza podniesiono gotowość bojową jednostek podległych MSW, rozpoczęła się właściwa faza Operacji Lato 1976.
 
== Przebieg ==
* [[24 czerwca]] – transmisja na żywo przemówienia premiera [[Piotr Jaroszewicz|Piotra Jaroszewicza]] i ogłoszenie podwyżek (''nowych cen'').
* [[25 czerwca]] – treść przemówienia pojawia się w prasie. Strajkuje 97 zakładów, m.in. w [[Radom]]iu, [[Ursus (Warszawa)|Ursusie]] i [[Płock]]u. Rząd PRL ukrył przed opinią publiczną fakt wybuchu zamieszek, nazywając je "drobnymi„drobnymi, chuligańskimi wybrykami"wybrykami”. Mimo to, szybko wycofał się z zapowiadanych podwyżek, w lęku przed rozszerzeniem się protestów na cały kraj i zaproponował rozpoczęcie "szerokich„szerokich konsultacji społecznych na temat podwyżek cen i trudnościach w zaopatrzeniu"zaopatrzeniu”. Równolegle przeprowadzono szybką, brutalną pacyfikację strajków, nadal utrzymując że były to tylko chuligańskie wybryki. W Radomiu okradziono i zdemolowano ponad 100 sklepów. W Ursusie rozkręcono szyny na międzynarodowej linii kolejowej. Oddziały Milicji były celowo nie wyposażone w broń palną. Edward Gierek wydał zalecenia traktujące użycie milicji przeciwko robotnikom jako ostateczność. Tak też się stało, zwlekano z użyciem ZOMO do chwili, aż podpalono KW i grabież sklepów stała się faktem.<ref name="Rolicki">Rolicki Janusz, ''Edward Gierek – Przerwana dekada'' (wywiad rzeka), Wyd. Fakt, Warszawa 1990.</ref>.
{{osobny artykuł|Wydarzenia radomskie}}
* [[26 czerwca|26]]-[[30 czerwca]] – wydarzenia radomskie – rozszerzenie się strajków na wszystkie zakłady państwowe w Radomiu w odpowiedzi na brutalne pacyfikacje i aresztowania organizatorów pierwszych strajków. Władze lokalne ogłaszają stan wyjątkowy i czasowo zamykają wszystkie zakłady. W efekcie na ulice wychodzą zrewoltowane tłumy mieszkańców miasta, łącznie kilkadziesiąt tysięcy ludzi, które dokonują m.in. podpalenia budynku komitetu wojewódzkiego [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|PZPR]]. Miasto zostaje całkowicie spacyfikowane przez liczne oddziały [[Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej|ZOMO]], z użyciem gazu łzawiącego i armatek wodnych. Skala aresztowań osiąga znaczne rozmiary. Aresztowanych poddaje się m.in. torturom polegającym na przechodzeniu przez szpaler milicjantów tłukących aresztanta pałkami, znanej jako [[ścieżka zdrowia (tortury)|"ścieżka„ścieżka zdrowia"zdrowia”]]. [[Edward Gierek]] dowiedziawszy się o tego typu praktykach nakazał natychmiastowe ich zaprzestanie.<ref name="Rolicki">< /ref>. Równolegle, w całym kraju narasta oficjalna propaganda nazywająca uparcie protestującą ludność miasta – chuliganami i wichrzycielami, organizowane są "spontaniczne"„spontaniczne” wiece protestacyjne przeciw działaniom "radomskich„radomskich warchołów"warchołów”.
 
Według raportu sporządzonego przez [[Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji|MSW]] na potrzeby Biura Politycznego na terenie 12 województw zastrajkowało 112 zakładów, w strajkach uczestniczyło ponad 80 tysięcy osób (w tym 20 800 w Radomiu i 14 200 w Ursusie)<ref>[[Ryszard Terlecki]], ''Miecz i tarcza komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944-1990'', [[Kraków]] [[2007]], s. 231.</ref>.
 
== Wydarzenia późniejsze ==
[[Plik:Kartka cukier 1kg 07-76.jpg|thumb|250px|Pierwsza "gierkowska"„gierkowska” [[kartki (reglamentacja towarów)|kartka]] na cukier z lipca 1976]]
[[Plik:Kartki-cukier-77.JPG|thumb|250px|"Degradacja"„Degradacja” wyglądu kartek na cukier (styczeń 1977)]]
 
* w [[Radom]]iu, [[Ursus (Warszawa)|Ursusie]] i [[Płock]]u: liczne aresztowania, zwolnienia z pracy, "wilcze„wilcze bilety"bilety” (nieoficjalny zakaz podejmowania pracy) robotników podejrzewanych o aktywny udział w kradzieżach. Straty w Radomiu sięgały 150 milionów złotych.
* lipiec 1976 – wprowadzenie [[kartki (reglamentacja towarów)|kartek]] na [[cukier spożywczy|cukier]]
* [[18 sierpnia]] [[1976]] umiera – prawdopodobnie skatowany przez [[Służba Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych|SB]] – ksiądz [[Roman Kotlarz]] – przywódca duchowy robotników radomskich
* aktywizacja środowisk opozycyjnych:
** [[List czternastu|List 14]] – oficjalny protest środowiska prawników na akcje pacyfikacyjne przeprowadzane z naruszeniem prawa – (inicjator: [[Jan Olszewski]]).
** [[23 września]] – założenie [[Komitet Obrony Robotników|Komitetu Obrony Robotników]], który organizował pomoc prawną i materialną dla aresztowanych robotników i ich rodzin, a następnie rozszerzył swoją działalność na szeroko rozumiane akcje opozycji takie jak organizowanie podziemnych wydawnictw, organizowanie spotkań dyskusyjnych, prowadzenie "Uniwersytetu„Uniwersytetu Robotniczego"Robotniczego” itp. – (inicjatorzy: [[Antoni Macierewicz]], [[Jacek Kuroń]], [[Jan Józef Lipski]], od kwietnia [[1977]] [[Adam Michnik]]).
** [[25 marca]] [[1977]] – powstanie [[Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela|ROPCiO]].
* [[1 sierpnia]] [[1977]] – [[Ursus (Warszawa)|Ursus]] został włączony do [[Warszawa|Warszawy]], stając się częścią dzielnicy [[Ochota]].
 
Rząd PRL wycofał się wkrótce z podwyżek wprowadzając rekompensaty proporcjonalne do wysokości płac, co dodatkowo napędziło [[inflacja|inflację]] i przyspieszyło nadchodzące problemy gospodarcze.
 
W rok po protestach Rada Państwa wprowadziła w drodze dekretu uchwalonego 19 lipca 1977 r. (Dz.U. nr 24 poz. 102))<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1977|numer=24|pozycja=102|Dekret z dnia 19 lipca 1977 r. o amnestii.}}.</ref> [[amnestia|amnestię]].
 
== Zobacz też ==
* Paweł Sasanka, ''Czerwiec 1976. Geneza – przebieg – konsekwencje'', Warszawa 2006.
* Sebastian Piątkowski, ''Radom – zarys dziejów miasta'', Radom 2000, ISBN 83-914912-0-X.
 
 
{{Historia Radomia}}
 
[[Kategoria:Protesty przeciwko zmianom w konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w 1976| ]]
[[Kategoria:Komitet Obrony Robotników]]
[[Kategoria:1976 w Polsce]]
[[Kategoria:Historia Radomia]]
[[Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii]]
56 366

edycji