Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 3566 bajtów ,  6 lat temu
życiorys, +sekcja Twórczość, źr.: "Nowy Korbut", t.6, cz.1, s.94-101
'''Jacek (Hiacynt) Idzi Przybylski''', pseud. i krypt.: ''H. P.; J. P.; J. P. akademik krakowski; J. P. jeden z akademików krakowskich; J. T.; Przełożyciel śpiewów Homera i Kwinta'', (ur. [[1 września]] [[1756]] w [[Kraków|Krakowie]], zm. [[11 września]] [[1819]] tamże) – [[Polska|polski]] poeta, pisarz, krytyk literacki, tłumacz, filolog klasyczny, prefekt [[Biblioteka Jagiellońska|Biblioteki Szkoły Głównej Koronnej]] i kolekcjoner książek (swój księgozbiór liczący 495 dzieł w 705 tomach zapisał testamentem Bibliotece Jagiellońskiej).
 
== Życiorys ==
Syn krawca Bartłomieja i Jadwigi z Mańków, obywateli [[Kraków|Krakowa]]. Najstarszy z czternaściorga ich dzieci. Otoczony opieką swego wuja Pawła Mańki, profesora Szkół Nowodworskich. W niej rozpoczął (od roku szkolnego 1765/1766) swoją edukację, później studiował w Akademii Krakowskiej, bakałarz (27 kwietnia [[1771]]), licencjat z filozofii - [[1773]], magisterium ze sztuk wyzwolonych i doktorat z filozofii - [[1775]], [[Święcenia niższe|niższe świecenia kapłańskie]] (''quatuor minorum ordinum'') - [[10 czerwca]] 1775 (zrezygnował z posługi w [[1780]] roku); pracował w koloniach akademickich w Tarnowie (1773-1775), Chełmnie (poetyka i wymowa w latach 1775-[[1778]]), w latach 1778-[[1780]] profesor Szkół Nowodworskich w Krakowie, później w szkole wydziałowej w [[Lublin]]ie (1780/1781) i [[Warszawa|Warszawie]] (profesor historii i prawa w okresie od 1781/1782 do 1783/1784); w latach [[1785]]-[[1786]] (dodla pogłębienia wiedzy bibliotecznej przebywał w [[Wiedeń|Wiedniu]] i [[Rzym]]ie (powrót do Polski w październiku 1786). Trzy lata wcześniej (grudzień 1783) Przybylski otrzymał tytuł konsyliarza królewskiego za mowę, którą wygłosił w 100-lecie Odsieczy Wiedeńskiej. Na wniosek Hugona Kołłątaja w październiku 1784 został powołany na bibliotekarza (prefekta) i jednocześnie profesora starożytności w Szkole Głównej Koronnej w Krakowie (wykłady od roku akademickiego 1787/1788); od [[1791]] profesor języka i literatury greckiej. [[24 lutego]] [[1802]] zmuszony do przejścia na emeryturę, powrócił do Szkoły Głównej w Krakowie w roku [[1809]], by ostatecznie przejść na emeryturę w [[1813]]. Od roku [[1803]] członek [[Towarzystwo Przyjaciół Nauk|Towarzystwa Przyjaciół Nauk]] w Warszawie i od [[1816]] Towarzystwa Naukowego w Krakowie; tworzył też w [[1787]] Związek Filantropów.
 
Zmarł w wieku 63 lat (11 września 1819) w Krakowie i został pochowany na koszt miasta w Kościele Mariackim, gdzie zachowało się jego [[epitafium]].
Autor około 1500 nowych słów polskich, z których większość (1245) trafiło do ''Słownika Języka Polskiego'' Samuela Lindego. Tłumacz ''Georgik'' [[Wergiliusz]]a, ''Sztuki poetyckiej'' [[Horacy (poeta)|Horacego]], ''Elegii z wygnania'' [[Owidiusz]]a, także ''Raju utraconego'' i ''Raju odzyskanego'' [[John Milton|Miltona]], dzieł [[Homer]]a i [[Hezjod]]a.
 
=== Ważniejsze utworydzieła i mowy ===
# ''Mowa na dniu 8 maja roku 1781 imieninami Najjaśniejszego Stanisława Augusta króla polskiego, wielkiego książęcia litewskiego etc. uroczystym do Trybunału Koronnego przy licznym zacnych gości zgromadzeniu... miana w Lublinie'', (Lublin 1781)
# ''Wiersz żałosny na śmierć Jacka Ogrodzkiego'', Warszawa 1782
# ''Do Jaśnie Oświeconego Książęcia Józefa Poniatowskiego... z hołdem uszanowania i wdzięczności, przy ofiarowaniu starodawnej chorągwi miejskiej w doroczna oktawę koronacji cesarza Napoleona Wielkiego – miasto Kraków'', Kraków 1809 (2 wydania); brak miejsca i roku wydania
# ''Do Jaśnie Wielmożnego... Andrzeja Horodyskiego, referendarza cywilno-wojskowego w dzień imienin'', Kraków 1809; druk anonimowy, nienotowany u Estreicher pod hasłem: ''Przybylski''. Autorstwo rozwiązuje Cybertowicz
# ''Ku czci Najjaśniejszego Fryderyka Augusta, z Bożej łaski króla saskiego, książęcia warszawskiego... w miesiącu maju roku 1810 w Krakowie po ojcowsku obecnego, pieśń Muz Jagiellońskich przez... w trzech językach ułożona'', Kraków 1810 (w języku polskim, greckimi i łacinie).
# ''Epigrammata łacińskie do Hugona Kołłątaja w Krakowie w dzień imienin'', "Gazeta Krakowska" 1810 i osobno (Kraków) 1810; druk nienotowany u Estreichera, inform. Cybertowicz
# ''Pieśń wdzięcznej siostry Józefy w imieniu dobroczynnego brata Ignacego Tarchalskiego... dnia 31 lipca 1811 roku'', Kraków (1811); druk anonimowy, autorstwo ustalił Cybertowicz
# ''Bukiet na ślub Jeg. Pana Jana Ignacego Grynfelta z Jejm. Panną Julianną Paszkowską, dnia 15 kwietnia 1812 roku od życzliwych...'', Kraków 1812; podpisany: ''J. T.''
# ''Powinszowanie imienin Stanisławowi Kostce Zarzeckiemu, prezydentowi krakowskiemu, imieniem przyjaciół drukowane'', (Kraków) 1812; druk nienotowany u Estreichera, inform. Cybertowicz
# ''Nowożeńcom Władysławowi i Mariannie, rodzicom ich Janowi Sołtykowi, Ignacemu i Teresie z Jabłonowskich Trzebińskim, stryjowi Michałowi Sołtykowi przychylności dowód'', Kraków 1813
# ''Wojciechowi Mączeńskiemu, powtarzającemu ślub... z Marianną z Dzianottych w 50 roku... małżeństwa, w Krakowie d. 15 lipca 1813 r. wnuki'', (Kraków 1813); druk anonimowy, autorstwo ustalił Cybertowicz
# Prospekt i prenumerata na dzieło pt. ''Pamiątka dziejów bohatyrskich z wieku Grajskotroskiego, w śpiewach Homera i Kwinta Kalabra, słowiańskim narodom dochowana... Tomów 6 w Krakowie 1814 i 1815'', Kraków 1813; porównaj poz. 47
# ''Wielmożnemu... Klemensowi Korowickiemu... wiązanie w dzień imienin od gminy dóbr Rudawy w Krakowskiem pod Krzeszowicami'', (Kraków) 1814; wiersz pisany w imieniu A. Machnickiego, wójta gminy Rudawy
# ''Podziękowanie publiczności miasta Krakowa od artystów dramatycznych po ukończeniu kursu zimowego, dnia 1 maja 1814 r.'', Kraków (1814)
# ''Za pomyślność... Aleksandra I... z Petersburga do Wiednia na kongres mocarzów europejskich przez Kraków jadącego. Psalm dwunastu pokoleń Izraela w synagodze Kazimierskiej przy Krakowie, 7 Septemwra/19 września roku... 1814... śpiewany'', Kraków (1814); przekł. niemiecki (1814)
# ''Die genethliaco benedicti herois Alexandri I, pii, felicis, augusti, omnium Rossiarum imperatoris, Poloniarum regis... 10-mo calend. Januar. 1816'', brak miejsca wydania (1816)
# ''Klucz staroświatniczy do sześciudziesiąt dwu śpiewów Homera i Kwinta w rubrykach całego abecadła. Wyjaśnienia...'' cz. 1-2, Kraków 1816 "Pamiątka dziejów bohatyrskich z wieku Grajskotroskiego, w śpiewach Homera i Kwinta" t. 6-7; fragm. ''Język polski'' przedr. H. Galle, "Sto lat myśli polskiej" t. 2 (1907); rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 147, t. 5; tu także Przekłady poz. 10, 28, 32-33
# ''Przy głośnym dziewosłębie J. W. Hrabi Wilhelma na Zelance Zeleńskiego, dziedzica Brzezia i wielu dóbr dwukrajowych, z W. J. Panną Szambelanówną Marianną z Kępińskich, dnia 16 czerwca 1816, powinszowanie dostojnemu państwu młodym od Teofila Henninga, pełnomocnego administratora dóbr hrabiowskich'', brak miejsca wydania (1816)
# ''Imci Panu Ambrożemu Grabowskiemu w dzień imienin 7 grudnia 1816 życzenia od drukarzy'', (Kraków) 1816; wiersz podpisany krypt.: ''J. P.'' i ''L. S.''
# ''Szanownemu Mężowi Szczepanowi Hołowczycowi... w imieniny 26 grudnia 1816 powinszowanie od...'', brak miejsca wydania (1816)
# ''Na zaślubiny Szanownej Pary: Władysława Sołtyka... z Emilią, Józefa Dunin Wąsowicza i Julii z O-Donellów... córą jedynaczką. Dnia 17 sierpnia 1817... uroczyście pobłogosławione. Wiersz upominkowy...'', brak miejsca wydania (1817).
 
=== Przekłady ===
30 494

edycje