Gryfów Śląski: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 193 bajty ,  7 lat temu
Porządkowanie formalne hasła, interpunkcja, logika
m (Wycofano edycje użytkownika Dr.marek (dyskusja). Autor przywróconej wersji to 213.192.80.182.)
(Porządkowanie formalne hasła, interpunkcja, logika)
|bip =
}}
'''Gryfów Śląski''' ([[język niemiecki|niem.]] ''Greiffenberg, ''[[łacina|łac.]] ''Gryphimontium''<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Grässe|imię=Johann Georg Theodor|tytuł=Orbis latinus oder Verzeichniss der lateinischen Benennungen der bekanntesten Städte etc., Meere, Seen, Berge und Flüsse in allen Theilen der Erde nebst einem deutsch-lateinischen Register derselben.|wydawca=G. Schönfeld's Buchhandlung (C. A.Werner)|miejsce=Dresden|data=1861|strony=102|tytuł tomu=Ein Supplement zu jedem lateinischen und geographischen Wörterbuche.|data dostępu=2010-01-10|url=http://books.google.com/books?id=pTgLAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Orbis+latinus&cd=3#v=onepage&q=&f=false}}</ref>, [[język niemiecki|niem.]] ''Greiffenberg'') – [[miasto]] w [[województwo dolnośląskie|województwie dolnośląskim]], w [[powiat lwówecki|powiecie lwóweckim]], siedziba [[Gryfów Śląski (gmina)|gminy miejsko-wiejskiej Gryfów Śląski]]. Historycznie leży na południowo-zachodnich rubieżach [[Dolny Śląsk|Dolnego Śląska]]. Położone na [[Pogórze Izerskie|Pogórzu Izerskim]], nad rzeką [[Kwisa|Kwisą]]. Miasto leży, w połowie drogi między [[Jelenia Góra|Jelenią Górą]] a [[Zgorzelec|Zgorzelcem]].
 
Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 7 096 mieszkańców. Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 6,63&nbsp;km²<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.|wydawca=Główny Urząd Statystyczny|miejsce=Warszawa|data=2011-08-10|issn=1505-5507|url=http://www.stat.gov.pl/gus/5840_908_PLK_HTML.htm}}</ref>.
Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 7 096 mieszkańców.
 
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 6,63&nbsp;km²<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.|wydawca=Główny Urząd Statystyczny|miejsce=Warszawa|data=2011-08-10|issn=1505-5507|url=http://www.stat.gov.pl/gus/5840_908_PLK_HTML.htm}}</ref>.
 
== Położenie ==
 
Gryfów Śląski położony jest w południowo-zachodniej części [[województwo dolnośląskie|województwa dolnośląskiego]] w [[powiat lwówecki|powiecie lwóweckim]]. Miasto leży na północ od [[Góry Izerskie|Gór Izerskich]], nad [[Kwisa|Kwisą]] i [[jezioro Złotnickie|jeziorem Złotnickim]], na Pogórzu Izerskim, na [[Wzniesienia Radoniowskie|Wzniesieniach Radoniowskich]]<ref>''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 261</ref><ref>''Góry i Pogórze Izerskie'', mapa turystyczna skala 1:100 000, [[PPWK]], Warszawa-Wrocław, 1991</ref>.
 
[[Podział administracyjny Polski 1975-1998|W latach 1975-1998]] miasto administracyjnie należało do [[województwo jeleniogórskie|woj. jeleniogórskiego]].
 
== Historia ==
Nie wiadomo kiedy dokładnie założono miasto ponieważ żaden z dokumentów wiarygodnie ukazujący czas założenia miasta się nie zachował. Przyjęte jest, że w 1242 książę śląski [[Bolesław II Rogatka|Bolesław Rogatka]] miał nadać Gryfowowi prawa miejskie. 23 sierpnia 1354 [[Bolko II Mały|Bolko II]] książę [[Księstwo Jaworskie|świdnicko–jaworski]] nadał miastu szereg praw, które sporządzone zostały na podstawie prawa lwóweckiego.
Nie wiadomo kiedy dokładnie założono miasto ponieważ żaden z dokumentów wiarygodnie ukazujący czas założenia miasta się nie zachował. Przyjęte jest, że w 1242 książę śląski [[Bolesław II Rogatka|Bolesław Rogatka]] miał nadać Gryfowowi prawa miejskie. 23 sierpnia 1354 [[Bolko II Mały|Bolko II]] książę [[Księstwo Jaworskie|świdnicko–jaworski]] nadał miastu szereg praw, które sporządzone zostały na podstawie prawa lwóweckiego. Gryfowa nie ominęły zniszczenia wojen husyckich, które nękały miasto w latach 1427-1431. [[XV wiek]] nie oszczędzał Gryfowa, a szereg klęsk które nękały miasto powodowały spadek liczby ludności do zaledwie 12 osób. Następne stulecie to okres dynamicznego rozwoju miasta, głownie dzięki rodzinie [[Schaffgotschowie|Schaffgotschów]] oraz produkcji i handlu płótnem lnianym<ref name="Pogórze Izerskie 2003">''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 264</ref>. Byli oni właścicielami Gryfowa i okolicznych miejscowości. W 1524 mieszczanie gryfowscy wznieśli okazały [[ratusz]] – symbol bogactwa miasta, oraz dwa kramy sąsiadujące z nim: solny i mięsny. Od 1525 w mieście odbywały się nabożeństwa [[Luteranizm|ewangelickie]]. Pierwszym kaznodzieją protestanckim był od 1530 Jakub Steinbrecher<ref name="Pogórze Izerskie 2003"/>. Wybudowano także winiarnię, a w 1542 podwyższono dzwonnicę. Pierwszy młyn powstał w 1544 z nakazu [[Hans Schaffgotsch|Hansa Schaffgotscha]], a wraz z bratem Krzysztofem za Bramą Jeleniogórską postawili [[szpital]]. Rok 1562 to zawieszenie dzwonu odlanego przez lwóweckich ludwisarzy, a w 1581 gryfowski ratusz zyskał jedno piętro więcej. W późniejszym okresie (1589) wybudowano pierwszą w mieście aptekę. Po [[Wojna trzydziestoletnia|wojnie trzydziestoletniej]], w 1654, wszystkie kościoły zostały zwrócone katolikom, a ponieważ cesarz nie pozwolił na budowę świątyń protestanckich na swoich ziemiach, mieszkańcy miasta chodzili na nabożeństwa do [[kościół graniczny|kościoła granicznego]] w [[Wieża (województwo dolnośląskie)|Wieży Dolnej]], leżącej na obszarze [[Łużyce Górne|Łużyc Górnych]]<ref name="ReferenceA">''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 265</ref>. Kontakty handlowe, które zapoczątkował gryfowski burmistrz Hans Rother zapewniły na długi czas dobrobyt miastu dzięki wymianie handlowej m.in. z [[Holandia|Holandią]], [[Augsburg]]iem i [[Lipsk]]iem. Po zajęciu miasta przez [[Królestwo Prus|Prusy]], w 1742 powstała szkoła ewangelicka<ref name="ReferenceA"/>. W czasie [[Wojna siedmioletnia|wojny siedmioletniej]], w 1757, miasto zostało złupione przez wojska austriackie<ref>''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 267</ref>. W 1764 gryfowskie zakłady uruchomiły produkcję [[adamaszek|adamaszku lnianego]] i [[tkanina|tkanin]]. Okres wojen napoleońskich i [[Wiosna Ludów|Wiosny Ludów]] nie wpłynął na osłabienie znaczenia gospodarczego miasta. Rok 1783 przyniósł bolesną stratę dla Gryfowa – spłonęło praktycznie całe miasto. Spłonęły [[słodownia]], [[browar]], budynki parafialne i ponad 120 kamienic miejskich. Ożywienie miasta spowodowało doprowadzenie kolei i uruchomienie połączeń kolejowych z Jelenią Górą i [[Zgorzelec|Zgorzelcem]] (1865), Lwówkiem Śląskim (1884), [[Mirsk]]iem (1885) i [[Świeradów-Zdrój|Świeradowem-Zdrojem]] (1909)<ref>''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 269</ref>. Gryfów Śląski w 1927 posiadał najnowszą centralę telefoniczną firmy [[Siemens AG|Siemens]]. Miejska Kasa Oszczędności w Gryfowie w latach 1919-1924 emitowała banknoty i monety gryfowskie. W 1929 pożar strawił wieżę ratuszową, która została odbudowana jako konstrukcja [[żelbet]]ową. W latach 70. XX w. zlikwidowano linię kolejową do Lwówka Śląskiego, a w latach 90. do Świeradowa-Zdroju.
 
Gryfowa nie ominęły zniszczenia wojen husyckich, które nękały miasto w latach 1427-1431. [[XV wiek]] nie oszczędzał Gryfowa, a szereg klęsk które nękały miasto powodowały spadek liczby ludności do zaledwie 12 osób. Następne stulecie to okres dynamicznego rozwoju miasta, głownie dzięki rodzinie [[Schaffgotschowie|Schaffgotschów]] oraz produkcji i handlu płótnem lnianym<ref name="Pogórze Izerskie 2003">''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 264</ref>. Byli oni właścicielami Gryfowa i okolicznych miejscowości.
 
W 1524 mieszczanie gryfowscy wznieśli okazały [[ratusz]] – symbol bogactwa miasta, oraz dwa kramy sąsiadujące z nim: solny i mięsny. Od 1525 w mieście odbywały się nabożeństwa [[Luteranizm|ewangelickie]]. Pierwszym kaznodzieją protestanckim był od 1530 Jakub Steinbrecher<ref name="Pogórze Izerskie 2003" />. Wybudowano także winiarnię, a w 1542 podwyższono dzwonnicę. Pierwszy młyn powstał w 1544 z nakazu [[Hans Schaffgotsch|Hansa Schaffgotscha]], a wraz z bratem Krzysztofem za Bramą Jeleniogórską postawili [[szpital]]. Rok 1562 to zawieszenie dzwonu odlanego przez lwóweckich ludwisarzy, a w 1581 gryfowski ratusz zyskał jedno piętro więcej. W późniejszym okresie (1589) wybudowano pierwszą w mieście aptekę.
 
Po [[Wojna trzydziestoletnia|wojnie trzydziestoletniej]], w 1654, wszystkie kościoły zostały zwrócone katolikom, a ponieważ cesarz nie pozwolił na budowę świątyń protestanckich na swoich ziemiach, mieszkańcy miasta chodzili na nabożeństwa do [[kościół graniczny|kościoła granicznego]] w [[Wieża (województwo dolnośląskie)|Wieży Dolnej]], leżącej na obszarze [[Łużyce Górne|Łużyc Górnych]]<ref name="ReferenceA">''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 265</ref>. Kontakty handlowe, które zapoczątkował gryfowski burmistrz Hans Rother zapewniły na długi czas dobrobyt miastu dzięki wymianie handlowej m.in. z [[Holandia|Holandią]], [[Augsburg]]iem i [[Lipsk]]iem.
 
Po zajęciu miasta przez [[Królestwo Prus|Prusy]], w 1742 powstała szkoła ewangelicka<ref name="ReferenceA" />. W czasie [[Wojna siedmioletnia|wojny siedmioletniej]], w 1757, miasto zostało złupione przez wojska austriackie<ref>''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 267</ref>. W 1764 gryfowskie zakłady uruchomiły produkcję [[adamaszek|adamaszku lnianego]] i [[tkanina|tkanin]]. Okres wojen napoleońskich i [[Wiosna Ludów|Wiosny Ludów]] nie wpłynął na osłabienie znaczenia gospodarczego miasta. Rok 1783 przyniósł bolesną stratę dla Gryfowa – spłonęło praktycznie całe miasto. Spłonęły [[słodownia]], [[browar]], budynki parafialne i ponad 120 kamienic miejskich.
 
Ożywienie miasta spowodowało doprowadzenie kolei i uruchomienie połączeń kolejowych z Jelenią Górą i [[Zgorzelec|Zgorzelcem]] (1865), Lwówkiem Śląskim (1884), [[Mirsk]]iem (1885) i [[Świeradów-Zdrój|Świeradowem-Zdrojem]] (1909)<ref>''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 269</ref>. Gryfów Śląski w 1927 posiadał najnowszą centralę telefoniczną firmy [[Siemens AG|Siemens]]. Miejska Kasa Oszczędności w Gryfowie w latach 1919-1924 emitowała banknoty i monety gryfowskie. W 1929 pożar strawił wieżę ratuszową, która została odbudowana jako konstrukcja [[żelbet]]ową.
 
W latach 1945-54 siedziba [[gmina Ubocze|gminy Ubocze]]. [[Podział administracyjny Polski 1975-1998|W latach 1975-1998]] miasto administracyjnie należało do [[województwo jeleniogórskie|woj. jeleniogórskiego]]. W latach 70. XX w. zlikwidowano linię kolejową do Lwówka Śląskiego, a w latach 90. do Świeradowa-Zdroju.
W latach 1945-54 siedziba [[gmina Ubocze|gminy Ubocze]].
 
== Zabytki ==
* dom, ul. Wojska Polskiego 60, z 1706 r., XIX w.
inne zabytki:
* pomnik ku czciupamiętniający 63. Rosjan, ustawiony dla upamiętnienia żołnierzy rosyjskich, poległych w walkach o miasto w czasie wojny z wojskami francuskimi w roku 1813. Pomnik znajduje; siępołożony na cmentarzu komunalnym
* fontanna miejska, ustawiona na gryfowskim rynku w 1908 r. z okazji uruchomienia wodociągów miejskich w 1905 r. Fontanna została ufundowana w roku 1908 w postaci kolumny z 4 gryfami u podstawy oraz blankami murów w zwieńczeniu, oraza także wykonanymi z brązowymi:brązu herbem miasta oraz rzeźbami nimfy morskiej Nereidy i Neptuna.; Przyprzy kolumnie figury uczniów, również z brązu.
* ruiny zamku [[zamek Gryf|Gryf]] oraz kaplica Leopolda, w niedalekiej [[Proszówka|Proszówce]].
 
== Demografia ==