Wojskowe sądy rejonowe (PRL): Różnice pomiędzy wersjami

m
drobne techniczne
m (drobne redakcyjne, int., lit.)
m (drobne techniczne)
[[FilePlik:POL Warsaw WSR Koszykowa2.jpg|thumb|250px|Budynek WSR w Warszawie, gdzie zostało skazanych najwięcej osób w Polsce]]
'''Wojskowe Sądy Rejonowe (WSR)''' – sądy utworzone na podstawie Dekretu [[Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego|PKWN]] z [[23 września]] [[1944]] oraz rozkazu organizacyjnego nr 023/org Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego i Ministra Obrony Narodowej [[Marszałek (stopień wojskowy)|marsz.]] [[Michał Rola-Żymierski|Michała Żymierskiego]] z 20 stycznia 1946 (podpisali go też zastępca naczelnego dowódcy gen. [[Marian Spychalski]] oraz szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. [[Władysław Korczyc]]).
 
Powołano 14 rejonowych prokuratur i sądów wojskowych w: [[Białystok|Białymstoku]], [[Bydgoszcz|Bydgoszczy]]y, [[Gdańsk|Gdańsku]]u, [[Katowice|Katowicach]], [[Kielce|Kielcach]] (początkowo z siedzibą w [[Radom|Radomiu]]iu), [[Kraków|Krakowie]], [[Koszalin|Koszalinie]]ie (z siedzibą w [[Szczecin|Szczecinie]]ie; przekształcony w maju 1946 w WSR w Szczecinie, w Koszalinie utworzono zaś wydział zamiejscowy tego sądu), [[Lublin|Lublinie]]ie, [[Łódź|Łodzi]], [[Olsztyn|Olsztynie]]ie, [[Poznań|Poznaniu]], [[Rzeszów|Rzeszowie]], [[Warszawa|Warszawie]] i [[Wrocław|Wrocławiu]]iu. W 1950, ze względu na zmiany w administracyjnym podziale kraju utworzono trzy dodatkowe WSR: w [[Opole|Opolu]], [[Zielona Góra|Zielonej Górze]] i ponownie Koszalinie.
 
Część historyków prawa uważa, że Wojskowe Sądy Rejonowe powołane zostały de facto w sposób bezprawny, gdyż dekret „Prawo o ustroju sądów wojskowych” z [[29 września]] [[1936]], na które powołano się tworząc WSR, przewidywał co prawda istnienie organów sądowniczych o takiej nazwie, lecz miały one zupełnie inny charakter i inne kompetencje.
 
=== Pierwsi szefowie Wojskowych Sądów Rejonowych ===
[[FilePlik:WSR szczecin.JPG|250px|thumb|right250px|W tym budynku znajdował się WSR w Szczecinie]]
* WSR w Białymstoku – kpt. Włodzimierz Ostapowicz
* WSR w Bydgoszczy – kpt. Stanisław Stasica
 
== Skazani ==
[[FilePlik:POL Warsaw WSR Koszykowa1.jpg|thumb|250px|Tablica pamiątkowa na budynku WSR w Warszawie, ul. Koszykowa 82]]
WSR upoważnione zostały do rozpatrywania spraw karnych nie tylko przeciwko żołnierzom i funkcjonariuszom [[Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego|Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego]], [[Wojska Ochrony Pogranicza|Wojsk Ochrony Pogranicza]] (od [[1949]]) i funkcjonariuszom [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego|Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego]] czy [[Milicja Obywatelska|Milicji Obywatelskiej]], ale także osobom cywilnym oskarżonym o tzw. "zbrodnie stanu". Najczęściej byli to prawdziwi lub wyimaginowani przeciwnicy systemu komunistycznego, żołnierze różnych formacji polskiego podziemia niepodległościowego i partyzanci [[Ukraińska Powstańcza Armia|Ukraińskiej Powstańczej Armii]].
WSR uważane są z jeden z najbardziej represyjnych organów sądowniczych w stalinowskiej Polsce. Oskarżonym wymierzano niejednokrotnie na kary wieloletniego więzienia lub karę śmierci. Z dotychczasowych badań wynika, że WSR wydały ok. 3500 wyroków śmierci (ponad 1300 wykonano). Większość z nich zapadła z powodów politycznych.
 
=== Skazani na karę śmierci ===
* WSR w Białymstoku 273 orzeczonych, 146 wykonanych (53,48%)
* WSR w Bydgoszczy 127 orzeczonych, 38 wykonanych (29,92%)
* WSR w Szczecinie 96 orzeczonych, 43 wykonanych (44,79%)
* WSR w Warszawie 878 orzeczonych, 328 wykonanych (37,36%)
* WSR we Wrocławiu 309 orzeczonych, 136 wykonanych (44,01 %)
* WSR w Zielonej Górze 15 orzeczonych, 5 wykonanych (33,33%)
 
 
Od kilku lat [[Instytut Pamięci Narodowej]] publikuje wykazy osób skazanych przez WSR na karę śmierci z powodów politycznych:
 
== Zobacz też ==
* [http://www1.ipn.gov.pl/portal/pl/import/1/ Lista skazanych przez WSR w latach 1946-1955 na oficjalnej stronie IPN]
 
== Bibliografia ==
* B. Łukaszewicz, Wojskowy Sąd Rejonowy w Olsztynie 1946–1955. Szkice do monografii, Olsztyn 2000.
* F. Musiał, Polityka czy sprawiedliwość? Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie (1946–1955), Kraków 2005.
* K. Szwagrzyk, Prawnicy czasu bezprawia. Sędziowie i prokuratorzy wojskowi w Polsce 1944-1956, Kraków–Wrocław 2005.
* M. Zaborski, Ustrój sądów wojskowych w Polsce w latach 1944–1955, Lublin 2005.
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Ptaszyński | imię=Radosław | autor link= | inni= | tytuł= Sędziowie Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie i ich wyroki | data=2008 | wydawca= Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu | miejsce=Szczecin | isbn=978-83-61336-20-4 | strony=}}
 
[[Kategoria:Polska Rzeczpospolita Ludowa]]
[[Kategoria:Sądy rejonowe w Polsce]]