Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 168 bajtów, 5 lat temu
usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK, drobne redakcyjne
|DVU =
|inni =
|wybory_ostatnie = [[27 września]] [[2009]]
|wybory_nastepne = wrzesień [[2014]]
|glosy_bundesrat = 4
|dlugi_kraju = 19,8 miliardów
 
== Historia ==
Na początku [[X wiek]]uwieku plemiona [[Germanie|germańskie]] zaczęły przemieszczać się na wschód i zdobywać tereny pomiędzy [[Łaba|Łabą]] i [[Odra|Odrą]], zamieszkane dotąd przez [[Słowianie połabscy|Słowian połabskich]]. Dzisiejsi [[Serbołużyczanie]] i [[Pomorzanie]] są potomkami pierwotnych mieszkańców tych ziem.
 
W [[948]] król [[Otton I Wielki]] ustanowił niemiecką kontrolę nad w większości słowiańskimi mieszkańcami tych ziem i ustanowił biskupstwa w [[Havelberg]]u (ówczesna nazwa ''Hobolin'') i [[Brandenburg an der Havel|Brandenburgu]]. Jednak po śmierci Ottona I ([[973]]), wybucha w [[983]] wielkie powstanie Słowian. Niemcy tracą wtedy znaczną część zdobytych terenów i zmuszeni są wycofać się na zachód od Łaby.
 
W [[1134]], po przeprowadzeniu skutecznej akcji przeciwko Słowianom, [[Marchia Północna|Marchię Północną]] otrzymuje od cesarza [[Lotar III|Lotara III]] [[Albrecht Niedźwiedź]].
 
Kontrola Albrechta nad tym terytorium przez dziesięciolecia była tylko nominalna, ale zaangażował się on w wiele wypraw przeciwko Słowianom połabskim. Dzięki temu, a także dzięki wysiłkom dyplomatycznym jego władza stała się w połowie stulecia bardziej rzeczywista. W [[1150]] formalnie odziedziczył on Brandenburgię po ostatnim władcy połabskim, Przybysławie, a w [[1157]] została ostateczne utworzona [[Marchia Brandenburska]]. Albert i jego następcy z dynastii [[Dynastia askańska|Askańczyków]] uczynili dużo dla [[chrystianizacja|chrystianizacji]] i rozwoju gospodarczego tych ziem, jednak wiązało się to z systematyczną polityką ucisku słowiańskiej ludności i wynaradawianiem jej. W tym czasie doszło w [[Polska|Polsce]] do [[Polska w okresie rozbicia dzielnicowego|rozbicia dzielnicowego]] i granica Wielkich Niemiec przesunęła się tak bardzo na wschód, że Brandenburgia stała się terenem granicznym między państwami Niemców i Słowian.
 
W [[1320]] wygasła brandenburska linia Askańczyków, stąd od [[1323]] do [[1373]] Brandenburgią władali przedstawiciele dynastii [[Wittelsbachowie|Wittelsbachów]], znani bardziej jako władcy [[Bawaria|Bawarii]]. Po okresie rządów [[Luksemburgowie|Luksemburgów]], kiedy to w 1376 r. dzięki staraniom cesarza rzymskiego i króla czeskiego Karola IV Luksemburga Margrabiostwo Brandenburgii stało się częścią Korony Królestwa Czech (władcy czescy uzyskali dzięki temu drugi głos elektorski), w [[1415]], marchia zostaje podarowana (ściślej - oddana w zastaw z prawem wykupu, który nigdy nie nastąpił) przez króla rzymskiego i węgierskiego oraz namiestnika Królestwa Czeskiego Zygmunta luksemburskiego dynastii [[Hohenzollernowie|Hohenzollernów]], którzy rządzą nią aż do końca [[I wojna światowa|pierwszejI wojny światowej]]. Dodatkowo, od [[1356]] do końca istnienia Cesarstwa w [[1806]], margrabiowie Brandenburgii są również elektorami [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]].
 
Brandenburgia była jednym ze stanów niemieckich, który w [[XVI wiek]]uwieku ([[1539]]) przyjął [[protestantyzm|wyznanie reformowane]]. W następnym stuleciu nastąpił rozwój terytorialny kraju - w [[1618]] nastąpiło połączenie jej terenów z [[Księstwo Pruskie|Księstwem Prus]] w [[Prusy Wschodnie|Prusach Wschodnich]], a w [[1614]] przyłączenie terenów położonych wzdłuż [[Ren]]u. Powstałe w rezultacie państwo było niespójne i trudne do obrony, co dało się we znaki podczas [[wojna trzydziestoletnia|wojny trzydziestoletniej]].
 
Pomimo zniszczeń wojennych, dzięki utalentowanym władcom Brandenburgia zdołała wyrosnąć na znaczącą potęgę militarną [[Europa|Europy]]. Pierwszym z tych władców był [[Fryderyk Wilhelm I (Wielki Elektor)|Fryderyk Wilhelm]] , zwany "Wielkim„Wielkim Elektorem"Elektorem”, który doprowadził do odbudowy i zjednoczenia kraju. Przeniósł on stolicę z [[Brandenburg an der Havel|Brandenburga]] do [[Poczdam]]u.
 
Po śmierci Fryderyka Wilhelma w [[1688]], władzę po nim przejął syn, również Fryderyk. W [[1701]] r. przyjął on tytuł króla Prus jako [[Fryderyk I Pruski|Fryderyk I]]. Odtąd Brandenburgia staje się formalnie częścią królestwa Prus, jako [[Brandenburgia (prowincja)|prowincja Brandenburgia]] (dotychczasowy teren Prus stał się prowincją [[Prusy Wschodnie]]. Brandenburgia składała się z dwóch rejencji: poczdamskiej i frankfurckiej (Berlin stanowił wydzielony obszar Prus i nie był częścią Brandenburgii).
 
Po [[1945]] roku tereny Brandenburgii zmniejszyły się o obszary położone na wschód od Odry, tzw. [[Nowa Marchia]] ''(Neumark)'', (m.in. [[Gorzów Wielkopolski]], [[Słubice]] i [[Kostrzyn nad Odrą]]), które jako [[Ziemia lubuska|ziemię lubuską]] przyłączono do Polski. W latach [[1947]]-[[1952]] istniał niezależny kraj związkowy Brandenburgia jako część okupacyjnej strefy sowieckiej, a później [[Niemiecka Republika Demokratyczna|NRD]]. Został on zlikwidowany w wyniku reformy administracyjnej centralizującej władzę w NRD na wzór sowiecki. W 1990 kraj związkowy Brandenburgia wskrzeszono - jego stolicą stał się jednak nie [[Berlin]], a [[Poczdam]].
 
Obecny kraj związkowy Brandenburgia powstał po ponownym połączeniu się Niemiec w [[1990]]. W [[1995]] władze Berlina i Brandenburgii postanowiły połączyć oba kraje związkowe (powstałby kraj związkowy Berlin-Brandenburgia), ale ten pomysł został odrzucony w referendum w [[1996]] r. (głosami mieszkańców Brandenburgii). Obecnie prowadzone są ponowne negocjacje nad połączeniem obu krajów związkowych (zwolennikiem tego jest m.in. [[Klaus Wowereit]], obecny burmistrz Berlina). Jako uzasadnienie podkreśla się głównie argumenty finansowe oraz tradycje historyczne. Pojawiły się nawet pomysły by zjednoczony kraj związkowy nazwać Prusami.
 
== Podział administracyjny ==
 
Administracyjnie Brandenburgia dzieli się na czternaście [[powiat]]ów i cztery miasta na prawach powiatu.
 
=== Powiaty ziemskie i ich siedziby ===
# [[Powiat Barnim]], [[Eberswalde]]
=== Miasta na prawach powiatu ===
# [[Brandenburg an der Havel|Branibór nad Hawelą]] (niem. ''Brandenburg an der Havel'')
# [[Chociebuż]] (niem. ''Cottbus'', dolnołuż. ''Chóśebuz'')
# [[Frankfurt nad Odrą]] (niem. ''Frankfurt an der Oder'')
# [[Poczdam]] (niem. ''Potsdam'')
 
 
=== Okręgi turystyczne ===
Dla potrzeb ruchu turystycznego Brandenburgię podzielono na 13 "okręgów„okręgów turystycznych"turystycznych”. Podział ten nie pokrywa się z podziałem administracyjnym kraju związkowego.
 
* '''okręg Poczdam'''
** zespół pałacowo-parkowy [[Sanssouci]]
** [[Babelsberg (miasteczko filmowe)|miasteczko filmowe Babelsberg]]
* '''okręg Havelland'''
** stare miasto w [[Brandenburg an der Havel|Brandenburgu]]
** twierdza i zamek w [[Senftenberg]]u
* '''okręg Elbe-Elster-Land'''
 
== Współpraca ==
* {{Flaga|POL}} [[województwo lubuskie]]<ref>{{Cytuj stronę |tytuł=Fala kulminacyjna zbliża się do woj. lubuskiego |url=http://www.wprost.pl/ar/196229/Fala-kulminacyjna-zbliza-sie-do-woj-lubuskiego|opublikowany=wprost.pl}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |tytuł=Inne formy współpracy |url=http://lubuskie.pl/menu-strony/wspolpraca-zagraniczna-2/inne-formy-wspolpracy|opublikowany=lubuskie.pl}}</ref>
W ramach [[Partnerstwo-Odra|Partnerstwa-Odra]] Brandenburgia razem z landami [[Berlin]], [[Meklemburgia-Pomorze Przednie]] i [[Saksonia]] współpracuje z zachodnimi województwami Polski: [[Województwo dolnośląskie|dolnośląskim]], [[Województwo lubuskie|lubuskim]], [[Województwo wielkopolskie|wielkopolskim]] i [[Województwo zachodniopomorskie|zachodniopomorskim]].<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.brandenburgia.pl/events/Informacje%20prasowe/pierwsze-spotkanie-na-szczycie-odnosnie-partnerstwa-odry | tytuł = Pierwsze spotkanie na szczycie odnośnie Partnerstwa Odry | data dostępu = 2013-06-05 | autor = | nazwisko = | imię = | autor link = | data = 2008-11-02 | rok = | miesiąc = | format = | praca = | opublikowany = Land Brandenburg | oznaczenie = | strony = | język = pl | id = | cytat = }}</ref><ref>{{cytuj stronę | url = http://www.partnerstwo-odra.eu/was_ist_die_oderpartnerschaft.php | tytuł = Czym jest Partnerstwo-Odra? | data dostępu = 2013-06-05 | autor = | nazwisko = | imię = | autor link = | data = | rok = | miesiąc = | format = | praca = | opublikowany = Partnerstwo-Odra/Oder-Partnerschaft | oznaczenie = | strony = | język = pl | język2 = de | id = | cytat = }}</ref>
 
== Ochrona przyrody ==
W Brandenburgii duże znaczenie przywiązuje się do ochrony przyrody. W [[2002]] r. utworzono 15 stref ochrony przyrody: jeden [[park narodowy]], trzy [[rezerwat biosfery|rezerwaty biosfery]] i jedenaście [[obszar chronionego krajobrazu|obszarów chronionego krajobrazu]]. Pod względem wielkości powierzchni chronionej Brandenburgia jest trzecim krajem związkowym w Niemczech.
 
Strefy ochrony przyrody w Brandenburgii:
* Obszar chronionego krajobrazu Barnim ''(Naturpark Barnim)'', 750 km²
* Obszar chronionego krajobrazu Dahme-Heideseen, 594 km²
* Obszar chronionego krajobrazu Hoher-Fläming, 827 km²
* Obszar chronionego krajobrazu Märkische Schweiz, 204 km²
* Obszar chronionego krajobrazu Niederlausitzer Heidelandschaft, 490 km²
* Obszar chronionego krajobrazu Westhavelland, 1 315 km²
* Obszar chronionego krajobrazu Stechlin-Ruppiner Land, 1 080 km²
 
== Współpraca ==
* {{Flaga|POL}} [[województwo lubuskie]]<ref>{{Cytuj stronę |tytuł=Fala kulminacyjna zbliża się do woj. lubuskiego |url=http://www.wprost.pl/ar/196229/Fala-kulminacyjna-zbliza-sie-do-woj-lubuskiego|opublikowany=wprost.pl}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |tytuł=Inne formy współpracy |url=http://lubuskie.pl/menu-strony/wspolpraca-zagraniczna-2/inne-formy-wspolpracy|opublikowany=lubuskie.pl}}</ref>
W ramach [[Partnerstwo-Odra|Partnerstwa-Odra]] Brandenburgia razem z landami [[Berlin]], [[Meklemburgia-Pomorze Przednie]] i [[Saksonia]] współpracuje z zachodnimi województwami Polski: [[Województwo dolnośląskie|dolnośląskim]], [[Województwo lubuskie|lubuskim]], [[Województwo wielkopolskie|wielkopolskim]] i [[Województwo zachodniopomorskie|zachodniopomorskim]].<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.brandenburgia.pl/events/Informacje%20prasowe/pierwsze-spotkanie-na-szczycie-odnosnie-partnerstwa-odry | tytuł = Pierwsze spotkanie na szczycie odnośnie Partnerstwa Odry | data dostępu = 2013-06-05 | autor = | nazwisko = | imię = | autor link = | data = 2008-11-02 | rok = | miesiąc = | format = | praca = | opublikowany = Land Brandenburg | oznaczenie = | strony = | język = pl | id = | cytat = }}</ref><ref>{{cytuj stronę | url = http://www.partnerstwo-odra.eu/was_ist_die_oderpartnerschaft.php | tytuł = Czym jest Partnerstwo-Odra? | data dostępu = 2013-06-05 | autor = | nazwisko = | imię = | autor link = | data = | rok = | miesiąc = | format = | praca = | opublikowany = Partnerstwo-Odra/Oder-Partnerschaft | oznaczenie = | strony = | język = pl | język2 = de | id = | cytat = }}</ref>.
 
== Zobacz też ==
* [[Brandenburg (ujednoznacznienie)|Brandenburg]]
* [[władcy Brandenburgii]]
 
{{Przypisy}}
 
=== Linki zewnętrzne ===
* [http://www.brandenburgia.pl/ oficjalna strona Brandenburgii (pl)]
* [http://www.filmpark.de Babelsberg - miasteczko filmowe]
* [http://www.ag-historische-stadtkerne.de historyczne zabytki Brandenburgii]
* [http://www.geschichtsmanufaktur-potsdam.de krajobraz historyczny Brandenburgia (de)]
* [http://www.reiseland-brandenburg.de reiseland.brandenburg.de]
* {{SgKP|I|349|Brandenburg}}
 
{{Brandenburgia}}
{{Niemcy}}
{{Fortyfikacje Brandenburgii}}
{{Okręgi wyborcze Brandenburgii do Bundestagu}}
{{Wybory w Brandenburgii}}
{{Fortyfikacje Brandenburgii}}
 
[[Kategoria:Brandenburgia|* ]]
{{Przypisy}}
 
[[Kategoria:Brandenburgia|*]]
[[Kategoria:Kraje Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]
 
51 346

edycji