Gryfów Śląski: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 1002 bajty ,  7 lat temu
→‎Historia: ważne daty
(→‎Historia: Lokacja)
(→‎Historia: ważne daty)
Miasto od swojej lokacji w XIII w. nosiło niemiecką nazwę ''Greiffenberg'' ("gryfia góra"), występującą w rozmaitych formach ortograficznych: ''Griphenberch'' (1297), ''Greifenberge'' (1353, 1447), ''Creffenberg'' (1376). Nawiązująca do niej polska nazwa ''Gryfów'' utworzona została w 1945 r.<ref>Rymut, Kazimierz: ''Nazwy miast Polski'', Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1980, s. 85.</ref>
== Historia ==
Nie zachowały się dokumenty precyzujące okoliczności powstania miasta. Władze Gryfowa przyjmują obecnie, że jego lokacji dokonał w 1242 książę śląski [[Bolesław II Rogatka|Bolesław Rogatka]], jednak część badaczy sądzi, że miasto założył w końcu XIII w. książę świdnicko-jaworski [[Bolko I Surowy|Bolko I]]<ref>Stoob H., Johanek P.: ''Deutsches Städtebuch. Band 1, Schlesisches Stätebuch'', Stuttgart 1995, s. 136.</ref>. OsadaPo zostałapodziale rozplanowanaksięstwa naśląskiego nieregularnymw kształcie1248 zbliżonymteren dodzisiejszego kołamiasta zwchodził muramibowiem obronnymi,początkowo prostopadłymiw ulicamiskład i[[Księstwo rynkiemlegnickie|księstwa wlegnickiego]] Bolesława Rogatki, by środkuok. 231274 sierpniastać 1354się książęczęścią świdnicko-jaworskiwydzielonego dla jego syna [[BolkoHenryk IIV MałyBrzuchaty|BolkoHenryka IIGrubego]] nadał[[Księstwo miastujaworskie|księstwa szeregjaworskiego]]. prawOd 1278 r. jego władcą został Bolko, któreod sporządzone1290 zostałyr. naprzyjmując podstawietytuł prawaksięcia świdnicko-jaworskiego, przy czym tereny dzisiejszego miasta zdążyły jeszcze wejść w skład krótkotrwałego księstwa lwóweckiego [[Bernard Zwinny|Bernarda Zwinnego]] (1281-1286).
 
Osada została rozplanowana na nieregularnym kształcie zbliżonym do koła z obwarowaniami, prostopadłymi ulicami i rynkiem w środku. 23 sierpnia 1354 książę świdnicko-jaworski [[Bolko II Mały|Bolko II]] nadał miastu szereg praw, które sporządzone zostały na podstawie prawa lwóweckiego. W 1368 Gryfów wraz z księstwem świdnicko-jaworskim przeszedł pod zwierzchność lenną króla Czech, by w 1392 wejść w skład bezpośrednio poddanych mu ziem dziedzicznych.
Gryfowa nie ominęły zniszczenia wojen husyckich, które nękały miasto w latach 1427-1431. [[XV wiek]] nie oszczędzał Gryfowa, a szereg klęsk które nękały miasto powodowały spadek liczby ludności do zaledwie 12 osób. Następne stulecie to okres dynamicznego rozwoju miasta, głownie dzięki rodzinie [[Schaffgotschowie|Schaffgotschów]] oraz produkcji i handlu płótnem lnianym<ref name="Pogórze Izerskie 2003">''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 264</ref>. Byli oni właścicielami Gryfowa i okolicznych miejscowości.
 
Gryfowa nie ominęły zniszczenia wojen husyckich, które nękały miasto w latach 1427-1431. [[XVEpidemia wiek]]w nie1497 oszczędzałstraszliwie Gryfowa, a szereg klęsk które nękałyspustoszyła miasto, powodowały spadek liczbypozostawiając ludnościprzy dożyciu zaledwie 12 osób. Następne stulecie to okres dynamicznego rozwoju miasta, głownie dzięki rodzinie [[Schaffgotschowie|Schaffgotschów]] oraz produkcji i handlu płótnem lnianym<ref name="Pogórze Izerskie 2003">''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 264</ref>. Byli oni właścicielami Gryfowa i okolicznych miejscowości.
W 1524 mieszczanie gryfowscy wznieśli okazały [[ratusz]] – symbol bogactwa miasta, oraz dwa kramy sąsiadujące z nim: solny i mięsny. Od 1525 w mieście odbywały się nabożeństwa [[Luteranizm|ewangelickie]]. Pierwszym kaznodzieją protestanckim był od 1530 Jakub Steinbrecher<ref name="Pogórze Izerskie 2003" />. Wybudowano także winiarnię, a w 1542 podwyższono dzwonnicę. Pierwszy młyn powstał w 1544 z nakazu [[Hans Schaffgotsch|Hansa Schaffgotscha]], a wraz z bratem Krzysztofem za Bramą Jeleniogórską postawili [[szpital]]. Rok 1562 to zawieszenie dzwonu odlanego przez lwóweckich ludwisarzy, a w 1581 gryfowski ratusz zyskał jedno piętro więcej. W późniejszym okresie (1589) wybudowano pierwszą w mieście aptekę.
 
W 1524 mieszczanie gryfowscy wznieśli okazały [[ratusz]] – symbol bogactwa miasta, oraz dwa kramy sąsiadujące z nim: solny i mięsny. Od 1525 w mieście odbywały się nabożeństwa [[Luteranizm|ewangelickie]], a protestantyzm szybko zdobył popularność wśród mieszczan. Pierwszym kaznodzieją protestanckim był od 1530 Jakub Steinbrecher<ref name="Pogórze Izerskie 2003" />.
Po [[Wojna trzydziestoletnia|wojnie trzydziestoletniej]], w 1654, wszystkie kościoły zostały zwrócone katolikom, a ponieważ cesarz nie pozwolił na budowę świątyń protestanckich na swoich ziemiach, mieszkańcy miasta chodzili na nabożeństwa do [[kościół graniczny|kościoła granicznego]] w [[Wieża (województwo dolnośląskie)|Wieży Dolnej]], leżącej na obszarze [[Łużyce Górne|Łużyc Górnych]]<ref name="ReferenceA">''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 265</ref>. Kontakty handlowe, które zapoczątkował gryfowski burmistrz Hans Rother zapewniły na długi czas dobrobyt miastu dzięki wymianie handlowej m.in. z [[Holandia|Holandią]], [[Augsburg]]iem i [[Lipsk]]iem.
 
W 15241526 mieszczanietron gryfowscyczeski wznieślii okazaływładzę [[ratusz]]nad miastem symbolksięstwem bogactwaświdnicko-jaworskim miasta,przejęli orazHabsburgowie. dwaW kramytym sąsiadująceokresie z nim: solny i mięsny. Od 1525wybudowano w mieście odbywały się nabożeństwa [[Luteranizm|ewangelickie]]. Pierwszym kaznodzieją protestanckim był od 1530 Jakub Steinbrecher<ref name="Pogórze Izerskie 2003" />. Wybudowano także winiarnię, a w 1542 podwyższono dzwonnicę. Pierwszy młyn powstał w 1544 z nakazu [[Hans Schaffgotsch|Hansa Schaffgotscha]], a wraz z bratem Krzysztofem za Bramą Jeleniogórską postawili [[szpital]]. Rok 1562 to zawieszenie dzwonu odlanego przez lwóweckich ludwisarzy, a w 1581 gryfowski ratusz zyskał jedno piętro więcej. W późniejszym okresie (1589) wybudowano pierwszą w mieście aptekę.
Po zajęciu miasta przez [[Królestwo Prus|Prusy]], w 1742 powstała szkoła ewangelicka<ref name="ReferenceA" />. W czasie [[Wojna siedmioletnia|wojny siedmioletniej]], w 1757, miasto zostało złupione przez wojska austriackie<ref>''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 267</ref>. W 1764 gryfowskie zakłady uruchomiły produkcję [[adamaszek|adamaszku lnianego]] i [[tkanina|tkanin]]. Okres wojen napoleońskich i [[Wiosna Ludów|Wiosny Ludów]] nie wpłynął na osłabienie znaczenia gospodarczego miasta. Rok 1783 przyniósł bolesną stratę dla Gryfowa – spłonęło praktycznie całe miasto. Spłonęły [[słodownia]], [[browar]], budynki parafialne i ponad 120 kamienic miejskich.
 
PoW 1654, po przywróceniu władzy Habsburgów po [[Wojna trzydziestoletnia|wojnie trzydziestoletniej]], w 1654, wszystkie kościoły protestanckie zostały zwróconezamknięte bądź przekazane katolikom, a ponieważ cesarzwskutek nie pozwolił nazakazu budowę świątyń protestanckich namieszkańcy swoichmiasta ziemiach,zmuszeni mieszkańcyzostali miastado chodziliuczęszczania na nabożeństwa do [[kościół graniczny|kościoła granicznego]] w [[Wieża (województwo dolnośląskie)|Wieży Dolnej]], leżącejpołożonej po drugiej stronie Kwisy, już na obszarze [[Łużyce Górne|Łużyc Górnych]]<ref name="ReferenceA">''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 265</ref>. Kontakty handlowe, które zapoczątkował gryfowski burmistrz Hans Rother zapewniły na długi czas dobrobyt miastu dzięki wymianie handlowej m.in. z [[Holandia|Holandią]], [[Augsburg]]iem i [[Lipsk]]iem.
 
Po zajęciu miastaŚląska przez [[Królestwo Prus|Prusy]], w 1742 wprowadzona została w mieście tolerancja religijna; powstała szkoła ewangelicka<ref name="ReferenceA" />. W czasie [[Wojna siedmioletnia|wojny siedmioletniej]], w 1757, miasto zostało złupione przez wojska austriackie<ref>''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 267</ref>. W 1764 gryfowskie zakłady uruchomiły produkcję [[adamaszek|adamaszku lnianego]] i [[tkanina|tkanin]]. Okres wojen napoleońskich i [[Wiosna Ludów|Wiosny Ludów]] nie wpłynął na osłabienie znaczenia gospodarczego miasta. Rok 1783 przyniósł bolesnąpożar stratęcałego dla Gryfowa – spłonęło praktycznie całe miastomiasta. Spłonęły [[słodownia]], [[browar]], budynki parafialne i ponad 120 kamienic miejskich.
 
Miasto rozwinęło się gospodarczo dzięki uruchomieniu połączeń kolejowych z Jelenią Górą i [[Zgorzelec|Zgorzelcem]] (1865, zelektryfikowana 1922), Lubomierzem i Lwówkiem Śląskim (1884), [[Mirsk]]iem i [[Jindřichovice pod Smrkem (stacja kolejowa)|Jindřichovicami]] w Czechach (1885) oraz [[Świeradów-Zdrój|Świeradowem-Zdrojem]] (1909)<ref>''[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]'', t. 2 (A-Ł) ''Pogórze Izerskie'', red. [[Marek Staffa]], Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2003, ISBN 83-85773-60-6 (A-Ł), s. 269</ref>. Gryfów Śląski w 1927 posiadał najnowszą centralę telefoniczną firmy [[Siemens AG|Siemens]]. Miejska Kasa Oszczędności w Gryfowie w latach 1919-1924 emitowała banknoty i monety gryfowskie. W 1929 pożar strawił wieżę ratuszową, która została odbudowana jako konstrukcja [[żelbet|żelbetowa]].