Marsz (muzyka): Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 2 bajty ,  6 lat temu
drobne redakcyjne, WP:SK
m (Bot: Przenoszę linki interwiki (1) do Wikidata, są teraz dostępne do edycji na d:q211025)
(drobne redakcyjne, WP:SK)
'''Marsz''' - [[forma muzyczna]] o dominującym znaczeniu [[Rytm (muzyka)|rytmu]], znajdująca się na pograniczu [[Muzyka taneczna|muzyki tanecznej]]
 
Marsz występuje jako samodzielny [[utwór muzyczny]] lub jako część [[Forma cykliczna|utworu cyklicznego]] np. [[symfonia|symfonii]], [[sonata|sonaty]] lub [[serenada|serenady]], a także jako fragment [[oratorium]], [[Opera|opery]], [[balet]]u lub muzyki do sztuki teatralnej, [[film]]u itp. Najczęściej komponowany był w [[Metrum (muzyka)|metrum]] parzystym. Marsz jako forma muzyczna wykształcił się w XVII wieku, jednak niektóre pochodzące jeszcze z XVI wieku [[Intrada|intrady]] mogą zostać uznane za prototyp marszu.
Cechy charakterystyczne dla marszu to: prosta melodyka, częstokroć oparta na motywach trójdźwiękowych, niekiedy inspirowanych "[[fanfara|fanfarową]]" melodyką, ostry kontur rytmiczny, [[akcent (muzyka)|akcentowanie]] mocnej części [[takt (muzyka)|taktu]], czasem imitowanie formuł rytmicznych typowych dla instrumentów [[perkusja|perkusyjnych]].
 
== Rys historyczny ==
Marsz rozumiany jako tzw. muzyka wojskowa, czyli utwór użytkowy, przeznaczony dla wykonania podczas parady wojska, bądź jako muzyka wspomagająca przemarsze wojsk, znany był już w starożytnym Rzymie. W ikonografii starożytnej zachowały się przedstawienia zespołów muzyków wojskowych grających na [[bucina]]ch. Wraz z rozwojem instrumentów w [[średniowiecze|średniowieczu]] i w okresie [[renesans]]u zaczęto stosować w oddziałach wojskowych specjalnie szkolonych muzyków wykonujących proste kompozycje wspomagające kroki maszerującego wojska. Te pierwotne marsze były nierzadko improwizowane, niektóre wykonywane były przez [[trąbka|trąbki]], [[szałamaja|szałamaje]], cynki i [[Serpent (instrument muzyczny)|serpentyz]] towarzyszeniem [[Bęben (muzyka)|bębnów]]. W XIV wieku w zespołach wojskowych pojawiły się [[Kotły (instrument muzyczny)|kotły]] i od tej pory stały się nieodzownym instrumentem przy wykonywaniu muzyki marszowej.
 
W XVII wieku wraz z rozwojem form scenicznych oraz rozkwitem barokowego instrumentarium marsz stał się jedną z form muzycznych w muzyce artystycznej. Utrzymywano na dworach specjalne zespoły dla wykonywania muzyki wojskowej na wolnym powietrzu np. w Polsce królowie od czasów [[Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]] utrzymywali tzw. [[kapela janczarska|kapelę janczarską]] grającą muzykę wojskową na instrumentach tureckich, natomiast we Francji [[Ludwik XIV|Ludwika XIV]] utrzymywano na dworze królewskim zespół [[La Grande Ecurie]], który wykonywał marsze podczas parad kawalerii.
W XVII wieku wykształcił się typ marsza jako utworu o określonej budowie i właśnie wtenczas stał się popularny jako samodzielna kompozycja. W późniejszym okresie (XVIII/XIX wiek) usamodzielnił się jako forma w pełni artystyczna, wchodząc w skład [[suita|suity]], a później [[sonata|sonaty]] i [[symfonia|symfonii]]. Marsz jako forma muzyki artystycznej wszedł również do oper i baletów pełniąc w nich funkcję choreotechniczną, a później stał się nieodzownym elementem XIX-wiecznej grand-opera.
 
W okresie [[Muzyka romantyczna|Romantyzmu]] rozróżniano już wiele gatunków marszów: marsz wojskowy ([[Johann Strauss (ojciec)|Johanna Straussa]] - ''[[Marsz Radetzky'ego]]''), marsz żałobny ([[Fryderyk Chopin|Fryderyka Chopina]] ''Marcia funebre'' z Sonaty b-moll), marsz weselny (np. [[Felix Mendelssohn-Bartholdy|Felixa Mendelssohna]] ''Marsz weselny'' z muzyki do sztuki Szekspira ''[[Sen nocy letniej]]''), marsz charakterystyczny, np. ''Marsz Ołowianych Żołnierzyków'' z baletu "[[Dziadek do orzechów]]" [[Piotr Czajkowski|Piotra Czajkowskiego]]). W tym czasie upowszechnił się w muzyce europejskiej trzyczęściowy marsz z kontrastującym triem jako odcinkiem środkowym.
 
== Formy marsza ==
* [[Marc-Antoine Charpentier]] [[Preludium (muzyka)|Preludium]] do [[Te Deum]]
Marsz w formie ronda klasycznego:
* [[Wolfgang Amadeusz Mozart]] - ''[[Media:Mozart-Marsz turecki-(Romuald Greiss).ogg|Rondo alla turca]]'' tzw. "Marsz turecki" z Sonaty fortepianowej A-dur, KV 331
Marsz trzyczęściowy z triem:
* [[Ludwig van Beethoven]] - Marsz żałobny z III Symfonii Es-dur, op. 55 ''Eroica''
* [[Edward Elgar]] - Cykl marszów orkiestrowych ''Pomp and Circumstance'': Marsz nr 1 D-dur, Op.39
 
== Źródła/Bibliografia ==
* ''Mała encyklopedia muzyki'', Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981, ISBN 83-01-00958-6
 
115 191

edycji