Książę: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 210 bajtów ,  6 lat temu
m
drobne redakcyjne, poprawa linków
(ort.)
m (drobne redakcyjne, poprawa linków)
{{PrzekierowanieInne znaczenia|przekierowanie=księżna|inne przekierowania=[[Księżna (film)|film ofabularny tympt. tytule„Księżna”]]}}
{{Inne znaczenia|tytułu władzy|[[Książę (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
[[Plik:Princely Hat.svg|thumb|250px|right|<center>Mitra książęca]]
{{wikisłownik|książę}}
'''Książę''' – tytuł przysługujący:
* monarchom suwerennych państw ([[księstwo]]), np. książę Monako
* przedstawicielom arystokracji, parom (tytuł arystokratyczny), wywodzący się najczęściej z powyższych dwóch kategorii.
* członkom rodziny suwerennego monarchy (np. w formię ''książę krwi'')
Polskiemu słowu '''książę''' odpowiada w innych językach kilka różnych znaczeń. Z pewnym uproszczeniem można wydzielić dwie podstawowe grupy książąt funkcjonujące w językach europejskich, wywodzące się od dwóch [[Łacina|łacińskich]] słów '''princeps''' i '''dux'''. W języku polskim nie ma jednak rozróżnienia pomiędzy tymi tytułami.
 
=== Etymologia polska ===
Jego źródłosłów związany jest ze staropolskim słowem ''ksiądz'' (wcześniej przedhistoryczne ''kniądz''), [[język rosyjski|staroruskim]] ''[[kniaź]]'', [[język czeski|czeskim]] ''knieze'' czy południowosłowiańskim ''knez''. Książę różnił się od króla tym, że nie był koronowany. Książę może władać lub być właścicielem księstwa. Na terenie pogańskiej [[Słowiańszczyzna|Słowiańszczyzny]] wyraz ''książę'' oznaczał po prostu władcę terytorialnego lub plemiennego, bez jakiegokolwiek odniesienia do godności chrześcijańskich książąt (princepsów, duksów), [[król]]ów (reksów) i [[cesarz]]y ([[Cezar (tytuł)|cezarów]], [[imperator]]ów).
 
== Princeps ==
* [[język niemiecki|niem.]] – '''''Fürst''''' oraz późniejsze '''''Prinz''''', formy żeńskie: ''Fürstin'' i ''Prinzessin''
 
[[Plik:Bismarcks Wappen .gif|thumb|150px|herb księcia (Fürst) von Bismarck]]
=== Zastosowanie ===
* władców niepodległych państw, nie będących królestwami – np. książęta (prince) [[Monako]] lub [[Liechtenstein]]u. {{fakt|Tytułem princeps określano także niekoronowanych władców [[Polska|Polski]], np. [[Mieszko I|Mieszka I]].|data=2013-10}}
** Tytuł księcia, dawniej niezależnych księstw, później wchodzących w skład większych monarchii. Posiadają różny status: od ziem odrębnych terytorialnie i posiadających niekiedy pewną samodzielność aż do zwykłych godności tytularnych, będących faktycznie zwykłymi tytułami arystokratycznymi (patrz poniżej). W formie tej współcześnie bywa też stosowany jako tytuł następcy tronu np. [[książę Walii]], [[książę Asturii]] lub książę [[Orania|Oranii]], związany w tym przypadku z feudalną władzą terytorialną.
* członków rodzin królewskich lub cesarskich, jako tytuł honorowy, bez odniesienia do feudalnej władzy terytorialnej. Stosowane tu bywają ściślejsze rozróżnienia pokrewieństwa z suwerenem – np. '''[[Książę Krwi Królewskiej]]''' lub '''[[Książę krwi]]'''. Tytuł używany także przez niekoronowanych mężów królowych - '''[[książę małżonek]]'''.
* wielkich panów feudalnych, podległych bezpośrednio cesarzowi lub królowi.
** W [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Świętym Cesarstwie Rzymskim]] do kategorii tej zaliczali się [[Książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego|książęta Rzeszy]] (''Reichsfürsten''), będący bezpośrednimi wasalami cesarza. Tytuł przysługiwał: [[Elektorzy Rzeszy|książętom elektorom]] (''Kurfürsten'', mający prawo wyboru [[cesarzŚwięty Cesarz Rzymski|cesarza]]a), książętom (''Herzog''), a także hrabiom ([[graf (tytuł szlachecki)|margrabiom]], [[landgraf]]om i [[Palatyn (tytuł)|palatynom]]) oraz wolnym baronom (''Freiherren''). Tytuł Fürst przysługiwał też [[arcybiskup]]om, [[biskup]]om i niektórym [[opat]]om. Na Śląsku [[biskupi wrocławscy|biskupowi wrocławskiemu]] przysługiwał tytuł [[Księstwo Nyskie|księcia Nysy]] (Fürst von Neisse).
* tytuł arystokratyczny, zazwyczaj niższy rangą od księcia – diuka ([[diukjęzyk niemiecki|niem.]]a ([[''Herzog]]'', [[dukejęzyk angielski|ang.]] ''duke''), bez faktycznej feudalnej władzy terytorialnej, czysto honorowy, nadawany od XVI w., m.in. w [[Niemcy|Niemczech]] (np. Fürst von Bismarck), [[Francja|Francji]] (Prince de Polignac), [[Rosja|Rosji]] (książę Potiomkin) czy w [[Polska|Polsce]], tuż przed rozbiorami (książę Poniński).
** W [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] kurtuazyjny tytuł księcia stosowany jest w szczególnie oficjalnych sytuacjach także wobec [[markiz]]ów i [[earl]]ów (''Most Noble and Puissant Prince'').
** Do tej kategorii książąt należy też zaliczyć potomków lokalnych dynastii panujących w księstwach włączonych do [[Rosja|Rosji]] i [[Wielkie Księstwo Litewskie|Wielkiego Księstwa Litewskiego]]. Należy do niej większość kniaziowskich rodzin dawnej [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczypospolitej Obojga Narodów]].
 
=== Tytuły pochodne ===
 
== Zobacz też ==
{{wikisłownik|książę}}
'''Inne tytuły równe księciu'''
* [[kardynał]] - ''książę Kościoła''
2571

edycji