Digvijaysinhji: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 64 bajty ,  6 lat temu
lit., poprawa linków
("w Indii" to się pisało 40 lat temu)
(lit., poprawa linków)
| quote = Digvijaysinhji
}}
Jam sahib '''Digvijaysinhji''' (जाम साहिब दिग्विजयसिंहजी [[transkrypcja (językoznawstwo)|trb.]] Dźam sahib Digwidźajsinhdźi<ref name = iwa>[http://www.polska-azja.pl/2010/09/01/krzysztof-iwanek-uhonorujmy-pamiec-jama-saheba-digvijayasinhaji/ Krzysztof Iwanek, Uhonorujmy pamięć jama saheba Digvijayasinhji]</ref>; ''Jam Shri Sir Digvijaysinhji Ranjitsinhji Sahib Bahadur'', [[transkrypcja (językoznawstwo)|trb.]] Dźam [[Śri (tytuł)|Śri]] Sir Digwidźajsinh [[Dźi (tytuł)|dźi]] Randźitsinhdźi [[Sahib]] Bahadur; ur. [[18 września]] [[1895]] w Sarodar, zm. [[3 lutego]] [[1966]] w [[BombajMumbaj|Bombaju]]u) – [[Arystokracja|arystokrata]] [[Indie|indyjski]], [[maharadża]] północno-zachodniego indyjskiego księstwa [[Nawanagar]], [[dyplomata]]. Znany w Polsce dzięki hojnej pomocy udzielonej dzieciom polskim w okresie [[II wojna światowa|II wojny światowej]].
 
=== Młodość i edukacja ===
O Polsce usłyszał po raz pierwszy w [[lata 20. XX wieku|latach 20.]], gdy mieszkając wraz ze stryjem w Szwajcarii, poznał bliżej sąsiada – [[Ignacy Jan Paderewski|Ignacego Paderewskiego]]. Osobowość mistrza, rozmowy i dyskusje na temat Polski, które miały tam miejsce, zrobiły na młodym księciu takie wrażenie, że do końca życia czynnie interesował się jej losami<ref>Wiesław Stypuła, ''W gościnie u "polskiego" maharadży (wspomnienia z pobytu w Osiedlu Dzieci Polskich w Indiach w latach 1942–1946)'', Warszawa 2000, s. 97</ref>. Jako jeden z dwóch hinduskich delegatów w gabinecie wojennym Wielkiej Brytanii poznał generała [[Władysław Sikorski|Władysława Sikorskiego]].
 
Kiedy 24 grudnia 1941 Stalin wydał zgodę, by z [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]] wyjechały osierocone polskie dzieci, polscy ochotnicy zaczęli ich szukać w [[Dom dziecka|sierocińcach]]. W [[Aszchabad]]zie, przy granicy z [[Iran]]em zorganizowano polski sierociniec, do którego trafiały dzieci z całego Związku Radzieckiego. Dużą rolę w jego utworzeniu odegrała słynna piosenkarka [[Hanka Ordonówna]] i jej mąż [[Michał Tyszkiewicz]]<ref name=autonazwa1>[http://blogbiszopa.pl/2010/01/polskie-dzieci-maharadzy/ Blog Biszopa. Polskie dzieci maharadży] [dostęp 22.01.2011]</ref> współpracujący z radcą Józefem Żmigrodzkim z ambasady polskiej w [[Samara|Kujbyszewie]]<ref>Praca zbiorowa. Leszek Beldowski i in., ''Polacy w Indiach. 1942–1948 w świetle dokumentów i wspomnień'', wyd. 2, Warszawa 2002, Wyd. Koło Polaków z Indii 1942–1948, s. 84</ref>. Dzieci z okolic [[Samarkanda|Samarkandy]] i [[Buchara|Buchary]] w [[Uzbekistan]]ie przewoził także wicekonsul z [[BombajMumbaj|Bombaju]]u, Tadeusz Lisiecki<ref>[http://stary.naszdziennik.pl/index.php?typ=my&dat=20080209&id=my32.txt Piotr Szubarczyk, Misja wicekonsula Lisieckiego] [[Nasz Dziennik]], Nr 34 (3051) z 9–10 lutego 2008</ref> wraz z kpt. Archie Webbem, przedstawicielem rządu indyjskiego<ref>[http://www.rzeczpospolita.pl/dodatki/plus_minus_000729/plus_minus_a_3.html Tomasz Gerlach (współpr. Stanisław Grzymski), "Sto lat poza ojczyzną" (m.in. wywiad z żoną E. Banasińskiego)] [[Rzeczpospolita (czasopismogazeta)|Rzeczpospolita]] 29.07.2000 nr 176</ref>.
 
Obozy uchodźców polskich w Indiach, w tym także obozy dla polskich sierot, były organizowane przez Delegaturę Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej [[Trzeci rząd Władysława Sikorskiego|Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie]] pod kierownictwem Wiktora Styburskiego, Delegata w okresie 29 maja – 30 października 1943 oraz Kiry Banasińskiej, zastępcy Delegata<ref>Op. cit., Praca zbiorowa. Leszek Beldowski i in., ''Polacy w Indiach...'', s. 44-48</ref>. W 1942 w obecnym stanie Gudźarat, w [[Balachadi]] koło Jamnagaru, niedaleko letniej rezydencji maharadży, powstał ''Polish Children Camp''. Dokumentację techniczną opracował J.O. Jagus, główny inżynier Jama Saheba Digvijayasinhaji, a budowniczym był jego sekretarz wojskowy mjr Geoffrey Clarke<ref>Op. cit., Wiesław Stypuła, W gościnie... s. 93</ref>.
Przewieziono tu także dzieci z obozu przejściowego (do którego trafiła także Ordonówna) w Bandrze na przedmieściach Bombaju, a który zorganizował [[Konsul (stosunki dyplomatyczne i konsularne)|konsul]] [[Eugeniusz Banasiński]], przy współudziale żony Kiry Banasińskiej, kierownika placówki [[Polski Czerwony Krzyż|Polskiego Czerwonego Krzyża]] w Indiach<ref name=autonazwa2>[http://www.konarski.emil.tnp.pl/kg/Azja.htm Wiesław Stypuła, Ośrodki przejściowe i tranzytowe w Indiach]</ref> oraz z obozu w [[Kweta|Kwecie]].
 
Osiedle to od początku było przeznaczone dla polskich dzieci, którym udało się wydostać z terenu [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]] razem z [[Polskie Siły Zbrojne w ZSRR (1941-1942)|armią Andersa]]. Maharadża, oprócz osobistego wkładu finansowego i własnej pracy, nakłonił także Izbę Książąt Indyjskich, aby przyjęła na siebie dobrowolne zobowiązanie utrzymania pięciuset polskich dzieci do końca II wojny światowej<ref>Op. cit., Wiesław Stypuła, ''W gościnie...'' s. 97</ref>. W Delhi został powołany Komitet Pomocy Dzieciom Polskim, na który składały się dobrowolne ofiary osób prywatnych oraz kwoty indywidualne zadeklarowane przez kilkudziesięciu maharadżów, którzy zobowiązali się do utrzymywania do końca wojny określonych ilości dzieci. Otworzono także rachunek bankowy pod nazwą „The Polish Children's Account”, na którym zdeponowano wyjściową dotację w wysokości 50 tysięcy rupii. Znaczną sumę w wysokości 8500 rupii zebrał Indyjski Czerwony Krzyż. W skład tego Komitetu wchodzili między innymi: katolicki [[Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Indiach|arcybiskup Bombaju]] [[Thomas d'Esterre Roberts|Thomas Roberts]]<ref>[http://www.rzeczpospolita.pl/dodatki/plus_minus_000729/plus_minus_a_3.html Tomasz Gerlach (współpr. Stanisław Grzymski), "Sto lat poza ojczyzną"] [[Rzeczpospolita (czasopismogazeta)|Rzeczpospolita]] 29.07.2000 nr 176</ref>, przedstawiciele Izby Książąt Indyjskich, przedstawiciel rządu indyjskiego w randze wiceministra kpt. Archibald Webb, a ze strony polskiej konsul Eugeniusz Banasiński<ref>[http://www.przeglad.australink.pl/artykuly/matwiejczyk.php Lidia Mikołajewska, ''Polski Hindus'' (Karol Matwiejczyk)], Przegląd Australijski, wrzesień 2008</ref>.
 
Ponadto – niezależnie od swego zaangażowania w budowę osiedla – przez cały okres jego funkcjonowania wspierał dodatkowymi ofiarami pieniężnymi skromną kasę ośrodka<ref>[http://www.polska-azja.pl/2011/10/26/blow-horn-iwony-szelezinskiej-wspomnienia-o-dobrodzieju-i-wojnie/ Blow Horn Iwony Szelezińskiej, ''Wspomnienia. O dobrodzieju i wojnie, Nasz polski maharadża.'' We wspomnieniach Wiesława Stypuły]</ref>. Powiedział dzieciom:
* Krzyż Komandorski [[Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej|Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej]] (pośmiertnie 23 grudnia 2011)
 
Nadanie tego ostatniego odznaczenieodznaczenia poprzedzone było akcją społeczną podjętą z inicjatywy Krzysztofa Iwanka, eksperta [[Centrum Studiów Polska-Azja]]<ref>[http://www.petycje.pl/petycja/5733/uhonorujmy_pamiec_indyjskiego_maharadzy.html Uhonorujmy pamięć indyjskiego maharadży, www.petycje.pl] [dostęp 24.01.2012]</ref><ref>[http://www.dsh.waw.pl/pl/4_800 "Tułacze dzieci" w Indiach w latach 1942-1948. Uhonorowanie pamięci jama saheba Digvijaya Sinhaji – Dom Spotkań z Historią] [dostęp 24.01.2012]</ref> <ref name = odzn>[http://www.polska-azja.pl/2012/02/01/maharadza-odznaczony-nadanie-imienia-skwerowi-na-dobrej-drodze/ Maharadża odznaczony, nadanie imienia skwerowi na dobrej drodze!] [dostęp 06.02.2012]</ref>.
 
Komisja ds. Nazewnictwa Miejskiego Miasta Stołecznego Warszawy pozytywnie zaopiniowała propozycję nazwania imieniem maharadży – "Dobrego Maharadży" – jednego z warszawskich skwerów<ref>[http://warszawa.gazeta.pl/warszawa/1,34889,8371806,Skwer_dla_maharadzy__Potrafisz_wymowic_jego_nazwe_.html Jarosław Kopeć ''Skwer dla maharadży. Potrafisz wymówić jego nazwę?'' – Gazeta.pl]</ref><ref>[http://www.tvnwarszawa.pl/archiwum/28415,1681535,0,1,maharadza_w_warszawie,wiadomosc.html Joanna Smolińska ''Maharadża w Warszawie'' – TVN Warszawa]</ref><ref name = odzn/>.
# Praca zbiorowa. Leszek Bełdowski i in. (Chemilowska J., Glazer T., Kleszko W., Pniewska D., Siedlecki J.K.), ''Polacy w Indiach. 1942–1948 w świetle dokumentów i wspomnień'', ISBN 0-9538928-1-6, wyd. 2, Warszawa 2002, Wyd. Koło Polaków z Indii, 758 s., w tym rozdział: W. Stypuła ''Osiedle dzieci w Balachadi k/Jamnagaru'' s. 82-145
# Praca zbiorowa. Leszek Bełdowski i in., ''Poles in India 1942-1948: Second World War Story'', ISBN 978-0-9538928-2-2, Wyd. Association of Poles in India 1942–1948, 2008, 500 s., [http://www.newasiabooks.org/publication/poles-india-1942-1948-second-world-war-story Omówienie] {{lang|en}}
# [http://www.rzeczpospolita.pl/dodatki/plus_minus_000729/plus_minus_a_3.html Tomasz Gerlach (współpr. Stanisław Grzymski), "Sto lat poza ojczyzną"] [[Rzeczpospolita (czasopismogazeta)|Rzeczpospolita]] 29.07.2000 nr 176
# [http://www.przeglad.australink.pl/artykuly/matwiejczyk.php Lidia Mikołajewska, ''Polski Hindus'' (Karol Matwiejczyk)], Przegląd Australijski, wrzesień 2008
# [http://archiwum.polityka.pl/art/tysiac-dzieci-maharadzy,369252.html Agnieszka Niezgoda, "Tysiąc dzieci maharadży"], Polityka, nr 22 (2300) z dnia 2001-06-02; s. 100-104
30 924

edycje