Rewolucja irlandzka: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 443 bajty ,  6 lat temu
uzupełnienia
(uzupełnienia)
|miejsce = Irlandia
|wynik = klęska powstańców
|przyczyna = walka o niepodległość
|terytorium = [[Irlandia]]
|strona1 = [[Stowarzyszenie Zjednoczonych Irlandczyków]]<br />{{państwo|Francja|1792}}
|dowódca2 = wicehrabia Castlereagh, generał Lake
|siły1 = 50 000 powstańców, 1100 regularnych żołnierzy francuskich
|siły2 = 25 000 członków armii terytorialnej (Yeomanry), 40 000 milicji, 30 000 brytyjskich wojsk regularnych, 1000 [[Armia najemna Hesji-Kassel|Hesów]]
|straty1 = 15 000-30 000 powstańców i cywilów
|straty2 = 2000 żołnierzy, 1000 cywilów
 
== Tło historyczne ==
Wyznająca w większości katolicyzm ludność [[Irlandia|Irlandii]] w wielu dziedzinach życia spychana była na margines na skutek wprowadzonego ustawodawstwa karnego (Penal Laws). Katolicy w Irlandii nie posiadali prawa skargi na urzędy państwowe ani też prawa wstępowania do armii, nie mogli też głosować w wyborach, jak również posiadać jakiejkolwiek broni. Prawa te wymierzone były również w protestantów, którzy opowiadali się przeciwko państwowemu ''[[Kościół Irlandii|Kościołowi Irlandzkiemu]]'' (regionalnemu odpowiednikowi [[Kościół Anglii|Kościoła Anglikańskiego]]). Korzystając z przywilejów Anglicy starali się umocnić swoją władzę w całym kraju.
 
Społeczeństwo irlandzkie, przede wszystkim najbardziej wykształcone warstwy wyznawało [[Francja|francuskie]] idee agitacyjne bądź też skupiało uwagę na amerykańskiej wojnie niepodległościowej, dzięki czemu w kraju coraz częściej do głosu dochodzić zaczęły hasła liberalne. Francuskie poparcie dla [[Stany Zjednoczone|Amerykanów]] w wojnie niepodległościowej zmusiło Koronę brytyjską do wysłania na kontynent amerykański licznych kontyngentów wojskowych. Chcąc równocześnie zabezpieczyć swoje posiadłości w Irlandii przed atakiem z zewnątrz, w roku [[1778]] rząd brytyjski powołał obronę cywilną tzw. ''Irish Volunteers'' (Irlandzkich Ochotników).
 
== Obrona cywilna (Irish Volunteers) ==
Do obrony cywilnej należeli zarówno protestanci jak i katolicy. Członkowie grupy otrzymali od Anglików broń, co było sprzeczne z ustawodawstwem karnym (Penal Law). Irish Volunteers szybko stało się ważnym czynnikiem politycznym w Irlandii, liczącym w roku [[1779]] około 100 000 członków. Organizacja stała się na tyle potężna, że wymogła na Koronie Brytyjskiej wprowadzenie wolnego handlu pomiędzy Irlandią a Anglią, a tym samym przywrócenie sprzedaży towarów irlandzkich.
 
W roku 1782 doszło do kolejnej próby sił pomiędzy ''Irish Volunteers'' a Koroną, zakończonego przyznaniem miejscowemu Parlamentowi większych pełnomocnictw. W roku [[1783]] po zakończeniu wojny w Ameryce Północnej, [[Anglia|Anglicy]] uznali obronę cywilną jakoza zbędną, jednak dopiero w roku [[1793]] w rok po wybuchu wojny z Francją organizacja została prawnie zakazana i rozwiązana. Część członków ''Irish Volunteers'' była zwolennikami rewolucji francuskiej. Ludzie ci po rozwiązaniu obrony cywilnej wstąpili do nowo powstałej ''Society of United Irishmen'' (Towarzystwa Zjednoczonych Irlandczyków).
 
== Society of United Irishmen ==
Organizacja była zrzeszeniem Irlandczyków niezadowolonych z sytuacji w kraju i przesiąkniętych ideami rewolucji francuskiej. Organizacja ta została założona w roku [[1791]] w celu rozwiązania problemów zwykłych Irlandczyków, problemu równouprawnienia pomiędzy katolikami i protestantami a także poprawy stosunków pomiędzy państwem irlandzkim a Koroną Brytyjską. Wraz z wybuchem wojny przeciwko Francji w roku [[1793]], ''Society of United Irishmen'' stało się organizacją zakazaną. Członkowie grupy zeszli wówczas do podziemia, organizując tajemne spotkania. Równocześnie doszło do sojuszu z grupą politycznych przeciwników, z którą ustalono za główny cel polityczną i religijną wolność kraju. W tym celu organizacja nawiązała kontakt z rządem francuskim. W następstwie doszło do wybuchu niewielkich powstań, zdławionych jednak szybko przez Anglików i pomagającą im lokalną milicję. Przywódcy ''United IrishemIrishmen'' zdawali sobie sprawę z faktu, że sukces odnieść mogą jedynie z pomocą poważnej siły militarnej, w związku z czym usilnie prosili o wsparcie rząd francuski.
 
== Niepowodzenie rebelii 1796 r. ==
Napięta sytuacja w kraju sprawiła że, przywódca ''Society of United Irishmen'' [[Theobald Wolfe Tone]] powrócił ze swojego amerykańskiego azylu do Francji, gdzie prosił tamtejszy rząd o wsparcie w walce przeciwko Brytyjczykom. W odpowiedzi na to Francuzi wysłał do Irlandii liczące 15 000 żołnierzy siły pod dowództwem Lazare Hoche. Na skutek fatalnej pogody i licznych uszkodzeń okrętów, flota francuska zawróciła jednak do portu, nie osiągając terytorium irlandzkiego. Tym samym powstanie skazane zostało na niepowodzenie.
Liczebność sił francuskich biorących udział w akcji uświadomiła Anglikom powagę sytuacji w Irlandii, zmuszając rząd brytyjski do podjęcia radykalnych środków przeciwko tamtejszej ludności. Następstwem tej decyzji było powołanie prawa wojennego w kraju. Doszło też do ataków na katolików i ich protestanckich sprzymierzeńców. W celu zapewnienia sobie wpływów ludności katolickiej rząd brytyjski starał się przeciągnąć na swoją stronę episkopat irlandzki. Już w roku [[1793]] katolikom pod pewnymi ograniczeniami zezwolono na udział w wyborach a także zapisywanie się na Uniwersytet. W roku [[1796]] rząd brytyjski założył dla Kościoła Katolickiego w Irlandii Maynooth College w którym kształcić mogli się katolicy. Większość z nich wykształcenie uzyskała za granicą, przeważnie we Francji. Działania te sprawiły że episkopat zagroził ekskomuniką wszystkim popierającym idee organizacji ''Society of United Irishmen''.
 
== Rebelia 1798 r. ==
Nacisk rządu brytyjskiego przynosił pierwsze rezultaty. Dzięki informatorom przebywającym w szeregach powstańczych, czy też w wyniku zdrady ze strony cywilów, kadra dowódcza powstańców została zdziesiątkowana. Doprowadziło to wkrótce do sporów ideologicznych wewnątrz samego ruchu. Powtarzające się aresztowania i wyroki śmierci osłabiły poważnie umiarkowane skrzydło ''Society of United Irishmen''. Grupa ta odwlekała wybuch powstania do chwili otrzymania pomocy od Francuzów. Skrzydło militarne naciskało jednakże na szybkie działania, starając się wykorzystać niezadowolenie wśród ludności cywilnej i panującą w kraju biedę. Termin wybuchu rebelii zaplanowano w końcu na dzień [[23 maja]].
 
W wyniku zdrady i dzięki informatorom Anglicy uzyskali informacje o przygotowywanej rebelii, dzięki czemu wcześniej zajęli wszystkie strategiczne punkty w [[Dublin]]ie, zapobiegając zdobyciu stolicy przez powstańców. Pomimo takiego nieoczekiwanego obrotu sprawy, rebeliantom udało się zająć przedmieścia Dublina. Powstanie szybko rozprzestrzeniało się na kolejne miejscowości. Anglicy zamierzając zdusić w zarodku rebelię, nakazali lojalnym siłom irlandzkim aresztować lub zabić każdego podejrzanego o udział w powstaniu. W odpowiedzi na to gniew rebeliantów skierował się przeciwko protestantom. W ten sposób w krótkim czasie rebelia przemieniła się w wojnę domową. Po kilku dniach Anglikom udało się w końcu rozbić powstańców zorganizowanych w mniejszych oddziałach. Dłużej walki toczono jedynie w County Wexford, gdzie powstańcy bronili się dzielnie do końca czerwca. Dnia [[21 czerwca]] [[1798]] r. w wyniku [[bitwa pod Vinegar Hill|bitwy pod Vinegar Hill]], po wkroczeniu do regionu około 20 000 żołnierzy brytyjskich powstanie upadło. Nielicznym oddziałom udało się wydostać z miasta, a następnie toczyć niewielkie walki z Brytyjczykami do dnia [[14 lipca]] [[1798]] r.
 
== Następstwa ==
Po upadku powstania poszczególni członkowie ''Society of United Irishmen'' zeszli do podziemia, kontynuując walkę z Brytyjczykami. Większość poddała się w roku [[1800]] po ogłoszeniu [[Akt Unii z 1800|Aktu Unii]], który w roku 1801 doprowadził do związku [[Królestwo Wielkiej Brytanii|Królestwa Wielkiej Brytanii]] z [[Królestwo Irlandii|Królestwem Irlandii]], zwanego [[Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii|Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii]].
 
Nowo nabyte prawa i przywileje Irlandczyków dla wielu Irlandczyków były dowodem na sukces powstania 1798 r. Rebelia doprowadziła też do rozłamu pomiędzy katolikami a protestantami, którzy w początkowej fazie powstania walczyli wspólnie z Anglikami. Upadek powstania pogłębił jednak konflikt religijny pomiędzy obiema grupami, trwający do czasów obecnych.
* [[Bitwa pod Ballinamuck]] [[8 września]] [[1798]]
* [[Bitwa pod Killala]] [[1798]]
* [[Bitwa pod Tory Island]] [[12 października]] [[1798]]
 
== Literatura ==
* Ranelagh John: A short history of Ireland, Cambridge 1983, ISBN 0-521-24685-7
* Rüdebusch Eckhardt: Irland im Zeitalter der Revolution, Frankfurt am Main 1989, ISBN 3-631-42233-4
* Stanisław Grzybowski: Historia Irlandii, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1998, wydanie 2 popr. i uzup. ISBN 83-04-04408-0
 
[[Kategoria:Wojny w historii Irlandii]]
15 899

edycji