Adi Śankara: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 33 bajty ,  6 lat temu
m
m ((Script) File renamed: File:Vidyasankara.JPGFile:Vidyashankara Temple at Shringeri.jpg File renaming criterion #6: Harmonize file names of a set of images (so that only one part of all names di...)
[[Plik:AdiShankara1.jpg|thumb|Adi Śankara – posąg w [[mandir]]ze w [[Mysore]]]]
 
'''Adi Śankara'''{{fakt|data=2013-12}} ([[pismo dewanagari|dewanagari]] आदि शङ्कर, czyli Pierwszy z Śankarów oraz आदि शंकराचार्य (Adi Śankar[[aćarja]]); także Śankara Bhagawatpad[[aćarja]] {{fakt|data=2013-12}} , czyli Nauczyciel u Stóp Boga; [[język malajalam|malajalam]] ആദി ശങ്കരന്; [[język angielski|ang.]] Adi Shankara) (daty urodzenia i śmierci niepewne, jednak większość naukowców jest zgodna co do tego, że żył prawdopodobnie w [[VIII wiek]]u) {{fakt|data=2013-12}} – [[Indie|indyjski]] mędrzec, myśliciel i reformator tradycji [[wedy]]jskiej oraz [[bramin|bramińskiej]], założyciel największej i najbardziej wpływowej szkoły [[filozofia indyjska|filozofii indyjskiej]] – [[Adwajtawedanta|adwajtawedanty]]<ref>Peter J. King ''Filozofowie. 100 największych myślicieli w dziejach świata'', wydanie polskie: Elipsa, 2006 ISBN 83-7265-092-6</ref>. Esencją nauczania Adi Śankary była jedność [[atman]]a i bezpostaciowego [[Brahman]]a. Śankarę uważano w [[smartyzm]]ie za częściowego [[awatara]] [[Śiwa|Śiwy]]. Słowo ''śankara'' w [[sanskryt|sanskrycie]] oznacza ''pokój czyniący''.
 
Adi Śankara podróżował po [[Indie|Indiach]], nauczając, propagując własny system filozoficzny oraz prowadząc dysputy z przedstawicielami innych szkół filozoficznych (''darśan''). Założył cztery klasztory (''mathy''), które odegrały ważną rolę w rozwoju i rozpowszechnieniu hinduizmu pobuddyjskiego i adwajtawedanty w Indiach oraz spadku popularności buddyzmu, był twórcą zakonu [[Daśanamisampradaja|daśanami]] oraz tradycji [[Śanmata]].
 
== Biografia ==
Śankara rozpoczął swą ''Dig-widźaję'' (podróż misjonarską) mającą na celu propagowanie adwajtawedanty i konkurowanie z filozofiami przedstawiającymi sprzeczne doktryny. Podróżował po całych Indiach – od Indii Południowych do [[Kaszmir (region)|Kaszmiru]] i [[Nepal]]u – nauczając o swej filozofii zwykłych ludzi oraz prowadząc dysputy z filozofami hinduistycznymi i buddyjskimi, mnichami i uczonymi.
 
Razem z [[język malajalam|malajalskim]] królem Sudhanwą Śankara przeszedł przez terytorium [[Tamilnadu|Tamil Nadu]], [[Andhra Pradesh]] i [[Widarbha|Widarbhy]] i rozpoczął podróż w kierunku [[Karnataka|Karnataki]], gdzie został zaatakowany przez bandę ekstremistów religijnych, pragnących go zabić. Królowi Sudhanwie udało się jednak ich pokonać. Podróżni bezpiecznie dotarli do [[Gokarna|Gokarny]], gdzie Śankara pokonał w debacie [[śiwaizm|śiwaickiego]] uczonego – Nilakantę.
 
Następnie pojechał do [[Kambhodża|Kambhodży]], odwiedził świątynie Girnar, Somnath i Prabhasa, gdzie objaśniał swój system filozoficzny. Później udał się do [[Dwarka|Dwaraki]]. W [[Avanti (królestwo)|Avanti]] pokonał w dyspucie filozoficznej przedstawiciela systemu filozoficznego – [[Bhedabheda]]. Wszyscy awantyjscy uczeni przyjęli jego nauki.
 
Następnie w miejscowości [[Bahlika]] Śankara pokonał w debacie na temat filozofii [[dżinizmDźinizm|dźinistów]] i odniósł zwycięstwa w dyskusjach z kilkoma innymi filozofami i ascetami w północnym [[Kaszmir (region)|Kaszmirze]], [[Darada|Daradzie]] i w licznych rejonach pustynnych. Potem Śankara przebył góry i dotarł do Kaszmiru. W rejonie [[Kamarupa]] spotkał także [[tantra|tantryka]] – Nawaguptę.
 
=== Wstąpienie do Sarwadźnapity ===
Komentarze Śankary do [[Upaniszady|Upaniszad]], [[Bhagawadgita|Bhagawadgity]] i [[Brahmasutry|Brahmasutr]] są jego najważniejszymi i niewątpliwie jego własnymi dziełami. Mimo iż stosował tradycyjne metody komentowania Brahmasutr, istnieje wiele argumentów przemawiających za tym, że adwajtawedanta jest esencją nauk Upaniszad. Śankara nauczał, że mokszę można uzyskać tylko poprzez bezpośrednie poznanie Brahmana.
 
Doktryna Śankary nie zyskała akceptacji u kolejnych filozofów z nurtu wedanty, głosili oni odmienne tezy. Nie została zaaprobowana również przez południowoindyjskich śiwaitów ze szkoły [[Śajwasiddhanta|śaiwasiddhanta]]<ref> {{cytuj książkę
|nazwisko= Szyszko-Bohusz|imię= Andrzej|autor link=Andrzej Szyszko-Bohusz |inni= |tytuł= Hinduizm, buddyzm, islam
|url= |wydanie= 1|wydawca= [[Zakład Narodowy im. Ossolińskich|Ossolineum]]|miejsce= Wrocław|rok= 1990
== Wpływ na historię ==
Mimo iż Śankara żył tylko ok. trzydzieści lat, miał bardzo duży wpływ na Indie i hinduizm.
W Indiach czasów Śankary hinduizm zaczął słabnąć, a popularność zaczęły zdobywać [[buddyzm]] i [[Dżinizm|dźinizm]]. Wyznawcy hinduizmu podzielili się na liczne odłamy, które się ze sobą kłóciły. Dodatkowo wielu przedstawicieli filozofii [[sankhja]] było [[ateizm|ateistami]] – nie wierzyli w Boga jako zjednoczoną istotę. Istniały też szkoły takie jak np. [[Ćarwaka (filozof)|Ćarwaka]], które negowały autorytet [[Wedy|Wed]].
 
=== Smartyzm ===
=== Daśanami ===
[[Plik:Vidyashankara Temple at Shringeri.jpg|thumb|250px|Świątynia w ''mathcie'' w Śringeri]]
Śankara założył [[Daśanamisampradaja|daśanami]], zakonną hinduistyczną organizację [[swami]]ch o dziesięciu nurtach.
Założył cztery ''[[mathy]]'' ( klasztory stołeczne, siedziby kolejnych śankaraćarjów ) mające na celu propagowanie jego nauk . Znajdują się one w [[Śringeri]] ([[Karnataka]] na południu Indii), w [[Dwarka|Dwarace]] ([[Gudźarat|Gujarat]], zachodnie Indie), w [[Puri]] ([[Orisa]], wschodnie Indie) oraz w [[Dźjotirmath]] ([[Uttarakhand]], północne Indie). Według tradycji hinduistycznej Śankara postawił na czele każdej z tych math czterech swoich uczniów – odpowiednio: [[Sureśwaraćarja|Sureśwaraćarję]], [[Hastamalakaćarja|Hastamalakaćarję]], [[Padmapaćarja|Padmpaćarję]] i [[Totakaćarja|Totakaćarję]]. Wszyscy kolejni naczelnicy tych ''math'' są uczniami w sukcesji tych właśnie osób. Każdy z nich nosi tytuł ''[[Śankaraćarja (tytuł)|Śankaraćarja]]'' (po założycielu math – Śankarze).
 
|strona=33-37|rozdział=Atmabodha
|seria= Polska Akademia Nauk. Komitet Nauk Orientalistycznych |isbn= 83-01-08657-2|cytat= |data dostępu =}}
* [[Powszechna Encyklopedia Filozofii]] , t. 9, s. 329
 
== Linki zewnętrzne ==