Ascetyzm: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 8 bajtów ,  5 lat temu
[[Plik:PICT0871.jpg|thumb|250px|Samobiczowanie w wykonaniu [[islam|muzułmanów]]]]
 
'''Ascetyzm''', '''asceza''' ({{greka|ἄσκησις}} ''askezis'' – pierwotnie "ćwiczenie, trening" )<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Ozorowski | imię = Edward | tytuł = Słownik podstawowych pojęć teologicznych | data = 2007 | wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego | miejsce = Warszawa | isbn = 978-83-7072-443-6 | strony =17 }} </ref> – praktykowanie dobrowolnego wyrzeczenia się pewnych dóbr, wartości i aktywności życiowych w celu osiągnięcia świętości, czystości i doskonałości [[duchowość|duchowej]] i zbawienia. Potocznie ascetyzm kojarzy się z ograniczeniem doświadczania przyjemności oraz zaspokajania [[potrzeba|potrzeb]] cielesnych, jak jedzenie czy [[sen]], a także z dyscypliną wewnętrzną. Ludzi praktykujących zewnętrzne formy ascezy nazywa się '''ascetami'''. Uznaje się, że ascetyzm rozwinął się wraz ze zróżnicowaniem pojmowania struktur świata i sił działających w świecie. Motywem podejmowania go jest przekonanie, że natura ludzka i świat są w relacji antagonistycznej, i że duch poprzez odpowiedni wysiłek ma przezwyciężyć dominację świata materialnego. W chrześcijaństwie współczesnym zasadniczo porzucono ascezę polegającą na samoudręczaniu się lub poniżaniu na rzecz tzw. ''ascezy wewnątrzświatowej''. Praktyki polegające na samoudręczeniu obecne są nadal w innych religiach<ref name=MAC>Por. {{Cytuj książkę | rozdział = asceza | autor r = Janusz T. Maciuszko | tytuł = Religia. Encyklopedia PWN | miejsce = Warszawa | rok = 2001| tom = 1 | strony = 353}}</ref>.
 
== Chrześcijaństwo ==
 
=== Świat jako motyw ascetyczny ===
Świat ukazany jest w listach zarówno [[Paweł z Tarsu|Pawła z Tarsu]] jak i [[Jan Ewangelista|Jana Ewangelisty]] jako środowisko nieprzyjazne Bogu i życiu duchowemu. Św. Paweł ukazywał dramat ludzi żyjących w świecie doczesnym. Ponieważ odwrócili się i zapomnieli o Bogu, "dlatego wydał ich Bóg poprzez pożądania ich serc na łup nieczystości" (Rz 1, 24), w konsekwencji świat pełen jest nieładu moralnego wypaczającego życie seksualne (por. Rz 1, 24-27), funkcjonowanie życia społecznego i ekonomicznego (por. Rz 1, 29-32), a nawet kultury. Ludzie kochający niemoralność panującą w świecie, czynią to świadomie. Mimo że "dobrze znają wyrok Boży, iż ci, którzy się takich czynów dopuszczają, winni są śmierci, nie tylko je popełniają, ale nadto chwalą tych, którzy to czynią" (Rz 1, 32). W świecie panuje zatem nie Bóg Stwórca, ale "bóg tego świata", czyli [[szatan]]. Dzieje się tak z powodu [[Grzech pierworodny|grzechu pierworodnego]] (Rz 5,12), ten który odwiódł od posłuszeństwa [[Adam i Ewa (postacie biblijne)|Adama i Ewę]], teraz sprzeciwia się dziełu naprawy świata przez Chrystusa: „bóg tego świata zaślepia umysły niewiernych, aby nie olśnił ich blask Ewangelii Chrystusa” (por. 2 Kor 4, 4). Konsekwencją życia zgodnie z duchem świata, jest to, że "gniew Boży ujawnia się z nieba na wszelką bezbożność i nieprawość tych ludzi, którzy przez nieprawość nakładają prawdzie pęta" (Rz 1, 18). Bóg jednak chce zbawić świat odnawiając go. Uczyni to w połączeniu z odnowieniem natury ludzkiej, czyniąc ludzi na nowo swoimi dziećmi, synami i córkami: "całe stworzenie aż dotąd jęczy i wzdycha, z upragnieniem oczekując objawienia się synów Bożych i wyzwolenia z niewoli zepsucia, by uczestniczyć w wolności i chwale dzieci Bożych" (por. Rz 8, 19-22), wolności, "ku której wyswobodził nas Chrystus" (Ga 5, 1). W [[1. List Jana|Pierwszym Liście św. Jana]] świat przedstawiony jako miejsce, które sprzyja pojawieniu się w ludziach potrójnej pożądliwości: pożądliwości oczu, pożądliwości ciała oraz pychy tego życia (por. 1 J 2, 15-16). Działają w nim także fałszywi [[Prorok|prorocy]] i [[Antychryst|przeciwników Chrystusa]], którzy zwodzą wiernych (por. 1 J 4, 1. 3). Chrześcijanie mogą zwyciężyć wpływy świata [[Wiara (chrześcijaństwo)|wiarą]] (por.1 J 5, 4): "Świat zaś przemija, a z nim jego pożądliwość; kto zaś wypełnia wolę Bożą, ten trwa na wieki" (1 J 2, 17)<ref>Por. P. Grelot, „Monde”, w: Dictionnaire de spiritualité ascétique et mystique. Doctrine et histoire, Paris 1979, Beauchesne, fascicules 68-69, s. 1628-1629, 1631</ref><ref> J. Mateos, J. Barreto, ''Vocabulario łeologico del Evangelio de Juan'', Madrid 1980, Ediciones Cristiandad, s. 211-215</ref><ref>Jan Paweł II, ''Mężczyzną i niewiastą stworzył ich'', Lublin: Wydawnictwo KUL, 2011, s.161-162, przypis 43.</ref>.
 
[[FilePlik:Axentowicz_The_AnchoriteAxentowicz The Anchorite.jpg|thumb|250px|"Anachoreta". Obraz [[Teodor Axentowicz|Teodora Axentowicza]].]]
Odpowiedzią na taki stan świata był ascetyzm typu pustelniczego ([[Anachoretyzm|anachoretycznego]]), a także [[cenobityzm|cenobitycznego]], czyli życie samotne ale w skupiskach, w których mnichów łączy wspólnota organizacyjna i majątkowa. We współczesnym chrześcijaństwie, w wyniku kryzysu [[Historia nowożytna|nowożytnego]] i [[Modernizm katolicki|modernistycznego]] życia monastycznego, głosi się przede wszystkim tzw. ''ascezę wewnątrzświatową'', urzeczywistnianą w codziennym życiu bez separacji od świata, ale w ścisłym związku z zabieganiem o zbawienie. Zasadniczo porzucono ascezę polegającą na samoudręczaniu się lub poniżaniu, choć nurt ten obecny jest nadal w innych religiach<ref name=MAC/>.
 
Asceza kształtowała się trochę odmiennie zarówno na chrześcijańskim Wschodzie, jak i Zachodzie. Jednym z przykładów ascetów wschodnich był XIX w. mnich i [[Starzec_mnichStarzec mnich|starzec]] [[Serafin z Sarowa]]. Asceza mistyczna to przygotowanie się do doświadczenia [[Mistycyzm|mistycznego]].
 
Według [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]], asceza chrześcijańska jest uwewnętrznieniem praktyk pokutnych [[judaizm]]u, o których mówił [[Jezus Chrystus|Jezus]] w Kazaniu na górze: post, modlitwa i jałmużna (por. [[Ewangelia Mateusza|Mt]] 6,2-6.16-18). Jest ona według papieża systematyczną pracą nad sobą, aby umacniać postawę postrzegania siebie w prawdzie wewnętrznej, odrzucając pozory i fałsz. Ta praca jest wysiłkiem wewnętrznym, "aby nie dać się porwać i popychać przez różne prądy ''zewnętrzne'', tak aby pozostawać zawsze sobą i zachować godność swojego człowieczeństwa". Wysiłek ascetyczny zmierza ku poznaniu wnętrza swojego serca, aby wypełnić słowa Jezusa: "wejdź do izdebki i zamknij drzwi". Jednak człowiek skupiający się w swoim wnętrzu nie powinien zatrzymać się na byciu ze sobą samym. Zamknięcie się w swym wnętrzu, ma być bowiem "jednocześnie najgłębszym otwarciem serca ludzkiego". Chodzi o osiągnięcie skupienia, które przywraca prostotę myśli, woli i serca, dzięki czemu można spotkać się w swoim wewnętrznym "ja" z Bogiem. Gdyż, zgodnie z [[Wiara (chrześcijaństwo)|wiarą chrześcijańską]], "Bóg pragnie udzielać się duszy tak usposobionej. Pragnie obdarzyć ją prawdą i miłością, które w Nim mają prawdziwe źródło"<ref>Por. Jan Paweł II, Homilia w Środę popielcową 16.02.1994 r. cytat za {{Cytuj książkę | tytuł = Jan Paweł II naucza o walce duchowej| inni = Marek Czekański (opracowanie) | wydawca = Wydawnictwo "M" | miejsce = Kraków | rok= 2011| isbn = 978-83-7595-316-9| strony = 108-109}}</ref>.
Asceza była powszechna od samego początku [[chrześcijaństwo|chrześcijaństwa]], rozwinięta została w okresie [[patrystyka|patrystycznym]]. Jej korzenie, choć zbieżne do pewnego stopnia z [[pogląd]]ami i teoriami [[stoicyzm|filozofii stoików]], sięgają mądrości Krzyża (por. 1 Kor 2). Jej elementy zostały przejęte przez [[Mistyka chrześcijańska|mistykę]] i [[estetyka chrześcijańska|estetykę chrześcijańską]], która zakładała wyciszenie i oczyszczenie doznań zmysłowych (tzw. "noc ciemna zmysłów") na rzecz [[Kontemplacja (katolicyzm)|kontemplacji]], i zjednoczenia z [[Bóg|Bogiem]]. Asceza stała się elementem życia wielu [[zakon]]ów, zarówno [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]] jak i [[Prawosławie|Kościołów obrządków wschodnich]].
 
Szczególnym przykładem życia ascetycznego byli mnisi egipscy począwszy od początku IV w. Ich asceza przybierała różnorodne formy, opisane w tzw. [[Apoftegmaty|apoftegmatach]] [[Ojcowie Pustynipustyni|Ojców Pustyni]]<ref name="nazwa_1">''[[Apoftegmaty Ojców Pustyni]]''. Opracowanie i wybór ks. M. Starowieyski. Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa 1986 Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy 33, zeszyt 1 s. 292, zeszyt 2 s. 278.</ref>. Czasem, szczególnie w klasztorach wywodzących się od [[Pachomiusz]]a, obowiązywały tam przepisy precyzyjnie regulujące życia mnicha. Główny jednak nurt ascetyczny, koncentrujący się wokół trzech kolonii mnichów [[Wadi an-Natrun|Sketis]], [[Cele egipskie|Cel]] i [[Wadi an-Natrun|Nitrii]], za podstawową regułę ascetyczną uznawał mądrość duchową [[Starzec mnich|starca]], ojca duchowego, który wprowadzał swoich uczniów w życie modlitwy i umartwienia<ref name="nazwa_2">Ewa Wipszycka, ''Egipt - Ojczyzna mnichów'', w: ''Apoftegmaty Ojców Pustyni'', Warszawa 1986, z.1 s. 17-47.</ref>.
W historii ascezy srodkami stosowanymi w ascezie były posty, [[abstynencja seksualna]], czasem u mnichów: brak higieny (nie mycie się); [[włosiennica]]. Były też pojedyncze przypadki poddawania się, dla zachowania specyficznie rozumianej czystości, kastracji (jak np. [[Sekstus Empiryk]] czy [[Orygenes]]). Zostało to zdecydowanie potępiona przez [[Kościół (teologia)|Kościół]]. [[Synod]] w Aleksandrii w roku [[213]] skazał z tego powodu Orygenesa na zesłanie<ref name="nazwa_3">Orygenes, w: Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa, oprac.J. M. Szymusiak SJ, M. Starowieyski, Poznań 1971, s. 302</ref>. Sam Orygenes uznał ten czyn po latach jako naiwną, zbyt zewnętrzną interpretację słów Jezusa z [[Ewangelia Mateusza|Ewangelii św. Mateusza]] o uczynieniu siebie ''bezżennym'' dla królestwa (dosł. eunuchem, por. Mt 19,12). Słowa sprzeciwu wobec literalnego, nieduchowego, "według ciała" (por. 2 Kor 5,16) rozumienia słów Jezusa, brzmią jak przestroga wypływająca z własnego bolesnego doświadczenia<ref>Orygenes komentując Mt 19,12 pisze o doświadczeniu osób trzecich, wśród których jednak mógł być on sam: ''/Człowiek ten/ zamiast wznieść się do ducha przeczytanych słów, pozostał przy ich literze. Otóż niektórzy moi poprzednicy nie zawahali się w swoich pismach dostarczyć pobudek do tego, że pewni ludzie dla królestwa niebieskiego odważyli się doświadczyć trzeciej, jako podobnej do dwóch pierwszych, niezdolności do małżeństwa. My, którzyśmy kiedyś rozumieli Chrystusa, Słowo Boże, według ciała i według litery, lecz teraz już nie rozumiemy Go w ten sposób (por.2 Kor 5, 16), nie uznajemy za właściwą interpretacji tych, którzy rzekomo dla królestwa niebieskiego zadali sobie trzecią niezdolność do małżeństwa. I nie traciłbym dłużej czasu na zbijanie poglądu tego, kto i trzecią niezdolność na podobieństwo do dwóch pierwszych chce pojmować cieleśnie, gdybym nie widział takich, co się na to odważyli i nie spotkał tych, którzy do takiego czynu potrafią skłonić co gorętszą duszę wierzącą, lecz nie bardzo słuchającą rozumu''. Dalej Orygenes cytuje [[Sekstus Empiryk|Sekstusa Empiryka]] /''Sentencje'', 13 i 273/ oraz [[Filon z Aleksandrii|Filona aleksandryjskiego]] /''Quod Deterius Potiori Insidiari Soleat'' (''O tym, że gorszy zazwyczaj robi zasadzki na silniejszego''), 176/ i pisze: ''Lecz nie należy im wierzyć, bo nie zrozumieli myśli Pism Świętych traktujących o tym zagadnieniu. Jeśli bowiem wśród owoców ducha obok miłości, radości, cierpliwości oraz innych cnót wyliczone zostało także opanowanie (por. Ga 5, 22), to raczej powinno ono wydawać owoce i raczej należy zachować dane od Boga męskie ciało, niż odważać się na coś innego. (...) Niech więc ten, co zamierza odważyć się na tego rodzaju czyn, pomyśli, co musi wycierpieć od tych, którzy go będą łajać''. (''Komentarz do Ewangelii według św. Mateusza'', ŹMT 10, Kraków: WAM, 1998, s. 232-233). Podobną figurę retoryczną pisania o osobach trzecich, gdy chce opowiedzieć o swoim przeżyciu, stosuje św. Paweł w [[2. List do Koryntian|2 Kor]] 12, 2.</ref>.
 
{{Cytat|Nie ulega żadnej wątpliwości, że rozumne i wolne kierowanie popędami wymaga ascezy, ażeby znaki miłości, właściwe dla życia małżeńskiego, zgodne były z etycznym porządkiem, co konieczne jest zwłaszcza dla zachowania okresowej wstrzemięźliwości. Jednakże to opanowanie, w którym przejawia się czystość małżeńska, nie tylko nie przynosi szkody miłości małżeńskiej, lecz wyposaża ją w nowe ludzkie wartości. Wymaga ono wprawdzie stałego wysiłku, ale dzięki jego dobroczynnemu wpływowi małżonkowie rozwijają w sposób pełny swoją osobowość, wzbogacając się o wartości duchowe. Opanowanie to przynosi życiu rodzinnemu obfite owoce w postaci harmonii i pokoju oraz pomaga w przezwyciężaniu innych jeszcze trudności, sprzyja trosce o współmałżonka i budzi dla niego szacunek, pomaga także małżonkom wyzbyć się egoizmu, sprzeciwiającego się prawdziwej miłości oraz wzmacnia w nich poczucie odpowiedzialności. A wreszcie dzięki opanowaniu siebie rodzice uzyskują głębszy i skuteczniejszy wpływ wychowawczy na potomstwo; wtedy dzieci i młodzież dorastając właściwie oceniają prawdziwe, ludzkie wartości i spokojnie oraz prawidłowo rozwijają swoje duchowe i fizyczne siły (''Humanae vitae'', 21).}}
 
Przypomniał o tym [[Jan Paweł II]] w katechezach "Mężczyzną i niewiastą stworzył ich", wskazując, że istotnym elementem ascezy jest – wsparty [[Charyzmaty|charyzmatycznącharyzmaty]]czną obecnością [[Duch Święty|Ducha Świętego]], zwłaszcza darem pobożności i czci – "wysiłek woli", czyli "owoc ducha ludzkiego przejawiający się w wyborze dobra"<ref>Jan Paweł II, ''Mężczyzną i niewiastą stworzył ich'', Lublin: Wydawnictwo KUL, 2011, s.165.</ref>. Umożliwia ona wypełnienie słów Chrystusa na temat jedności i nierozerwalności małżeństwa (por. Mt 19,3-9), "jak też te /słowa/ z Kazania na górze, które stawiają wymagania [[Czystość (chrześcijaństwo)|czystości]] serca i przezwyciężania pożądliwości ciała" (por. Mt 5,28)<ref>Jan Paweł II, ''Mężczyzną i niewiastą stworzył ich'', s. 187.</ref>.
 
=== Przykładowi święci asceci chrześcijańscy ===
[[Kategoria:Mistyka chrześcijańska]]
 
{{linkLink FA|de}}
2382

edycje