Otwórz menu główne

Zmiany

Dodane 2 bajty, 5 lat temu
drobne redakcyjne
 
== Mennice w średniowieczu ==
[[Plik:Mittelalterliche Werkstatt.jpg|thumb|rihtright|300px| ]]
Typowa [[średniowiecze|średniowieczna]] mennica była zespołem paru budynków, zwykle osadzonym w miejscu dobrze chronionym ze względu na ilość przetrzymywanego tam [[kruszce|kruszcu]]. W budynkach trzymano narzędzia służące do przetopu kruszcu, formowania krążków (względnie „płacideł” innego kształtu) czy obrabiania ich. W zależności od swej wielkości mennica mogła posiadać jeden lub więcej tzw. warsztatów menniczych, z których każdy był samowystarczalny w procesie produkcji monet.
 
*Płynny stop formowano w sztabki, które następnie rozklepywano w celu uzyskania blachy odpowiedniej grubości.
*Z blachy wycinano nożycami małe prostokąciki, klepane następnie młotkiem, aż się zaokrągliły, bądź też wycinano regularne krążki za pomocą przebijaka.
*[[Prawo chełmińskie]] w artukuleartykule 22 reguluje zasady bicia monety: denarów bitych z dobrego i czystego srebra i dlatego krążki oczyszczano z brudu, a następnie bielono grzejąc je w ogniu oraz poddawano działaniu soli i kwasu winnego. Celem tych zabiegów było maksymalne usunięcie miedzi z powierzchni krążka, co podnosiło walory zewnętrzne monety, wyglądającej, jak gdyby wykonano ją z lepszego srebra. W efekcie tych zabiegów na powierzchni krążka pozostawała usunięta warstewka miedzi, a więc gąbczasta i łatwo ścierająca się po pewnym czasie używania monety.
*Tak przygotowane krążki sprawdzano pod względem ciężaru, a jeśli się on zgadzał - przystępowano do bicia.
 
==== Bicie monet ====
W starożytności i w całym średniowieczu, a także w czasach nowożytnych stosowano ręczną technikę bicia monet za pomocą pary stempli menniczych.
*Stemple wykonywano z żelaza, którego powierzchnię rozhartowywano w celu łatwiejszego naniesienia wzoru. W starożytności stemple grawerowano, uzyskując głęboki relief. Wymagało to wielu godzin pracy. W średniowieczu stosowano, zwłaszcza dla [[denar]]ów, szybszą technikę puncowania, tzn. wybijania [[punca]]mi na powierzchni stempla kreseczek, kółeczek, trójkącików układających się w rysunki i litery. Jeden stempel można było w ten sposób sporządzić w 15 minut (bardziej złożony stempel awersu - w 30 minut). Do wytłaczania na krążkach stempli używano nieruchomego, osadzonego w pniu drzewa stempla dolnego ([[awers]]u) i ruchomego, trzymanego w ręku s!emplastempla górnego ([[rewers]]u), w który uderzano z góry młotem. Stempel górny, narażony na bezpośrednie ciosy młota, szybciej się niszczył, toteż do 1 stempla dolnego dorabiano 3 - 43–4 górne.
 
Średniowieczne cienkie monety o płaskim reliefie mogła bić jedna osoba trzymająca w lewej dłoni stempel górny, a w prawej młot. Głębszy relief wymagał kilku uderzeń młotem. Parą stempli można było wybić do 10 000 monet.
 
 
Zjawisko to obserwować można od połowy XII w. w [[Szwabia|Szwabii]], [[Frankonia|Frankonii]], [[Turyngia|Turyngii]], [[Brandenburgia|Brandenburgii]], [[Meklemburgia|Meklemburgii]], [[Skandynawia|Skandynawii]], w [[Czechy|Czechach]], a także na [[Pomorze|Pomorzu]], na [[Śląsk]]u i w innych dzielnicach [[Polska|Polski]].
 
==== Mechanizacja prac ====
W XVI i XVII w. do mennic europejskich zaczęła wkraczać mechanizacja. Po objęciu władzy [[Stefan Batory]] zaraz przystąpił do otwarcia mennic. Potwierdziwszy przedewszystkiem na lat 30 przewilej braciom Goeblom przez [[Zygmunt August|Zygmunta Augusta]] nadany na wyłączne używanie "wynalezionej przez nicbnich mennicznej prasy" listem z dnia [[24 kwietnia]] [[1578]] oddał zarząd koronnej mennicy [[Rafał Leszczyński|Rafałowi Leszczyńskiemu]] staroście radziejowskiemu, "upoważniając go do jej urządzenia tam, gdzie mu to najdogodniej wydawać się będzie" a wkrótce potem pozwolił wspomnionym wyzej braciom Goeblom otworzyć podobną mennicę w [[Gdańsk]]u, która pod kontrolą Leszczyńskiego miała zostać. Jednocześnie przypisał rodzaj monety w jednem i drugiem miejscu bitej monety, oznaczył jej stopę, a skarbowi swemu pewną opłatę od każdej wyrobionej grzywny srebra tytułem zysku.
 
W latach czterdziestych XVII w. [[Szwed]]zi zainstalowali w mennicy inflanckiej dwie prasy walcowe, które wytłaczały na paskach metalu, przeciskających się przez parę walców, stemple wyryte ośmiokrotnie na obwodzie walców. O tempie produkcji walcowej świadczy fakt, iż w ciągu 1 minuty ośmiostemplowe walce obracały się 10 razy wybijając 80 monet.
=== 1764-1916 ===
[[Plik:Zlote krakowskie.jpg|200px|right|thumb|Monety [[Wolne Miasto Kraków|Wolnego Miasta Krakowa]]: awers 5-groszówki i rewers [[Złotówka krakowska|złotówki krakowskiej]] wybite w mennicy cesarskiej w Wiedniu]]
Po latach wojen na tron polski [[6 września]] [[1764]] wybrany został [[Stanisław August Poniatowski]], którego koronacja miała miejsce [[5 listopada]] 1764 roku. W momencie objęcia tronu przez Poniatowskiego w [[I Rzeczpospolita|Rzeczypospolitej]] panował chaos monetarny od czasu wojen szwedzkich. Skomplikowane stosunki pieniężne powodowały upadek gospodarczy kraju i zanik handlu, co powodowało odpływ dobrej monety za granicę. Dodatkowo kraj zalewany był fałszywą monetą srebrną i złotą [[królestwo Prus|króla pruskiego]] [[Fryderyk II Wielki|Fryderyka Wielkiego]]. [[Sejm elekcyjny]] zobowiązał króla do uruchomienia nowej mennicy i bicia dobrej monety na mocy ''[[pacta conventa]]'' art. 45. W ten sposób powstała Mennica Warszawska, której spadkobierczynią jest dzisiejsza Mennica Polska. Dokonano reformy monetarnej, za podstawę przyjęto grzywnę kolońską (233 g) i przyjęto nowy polski system monetarny związany z niemieckim, jednak bez uwzględnienia pruskich stosunków monetarnych. Bicie złotych monet przyjęto wgwedług wzorców holenderskich.
 
Monety polskie bite za panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego dzieli się na:
Dodatkowo planowano także bicie monet litewskich w Mennicy Grodzieńskiej oraz koronnych w Mennicy Elbląskiej, lecz nie zostały one zrealizowane. Mennice te były zamykane w miarę kurczenia się obszaru Rzeczypospolitej i kolejnych rozbiorów.
 
Mennica Gdańska działała ponownie w latach 1808-1812 po zajęciu przez wojska napoleońskie, czemu sprzyjał rozwój handlu w mieście stanowiącym bazę dla wojska. Ponownie zamknięta przez władze pruskie w 1813. W latach 1810-1815 działała także Mennica Warszawska bijąca monety [[Księstwo Warszawskie|Księstwa Warszawskiego]], zamknięta po utworzeniu [[Królestwo Kongresowe|Królestwa Kongresowego]]. W [[1813]] w [[twierdza Zamość|twierdzy Zamość]] oblężonej przez wojska rosyjskie gen. dywizji [[Maurycy Hauke]] polecił bić monety dla opłacenia zaległego żołdu, jednak wszystkie stemple i urządzenia mennicze zostały zniszczone przed poddaniem twierdzy. [[Złotówka krakowska|Swoją monetę]] biło też [[Wolne Miasto Kraków]] w [[1835]] w mennicy cesarskiej w Wiedniu, posługujące się monetą Królestwa Kongresowego pomimo prawa bicia monety na mocy ustaleń [[Kongres wiedeński|Kongresu wiedeńskiego]]. W latach 1815-1835 w Królestwie Kongresowym bito monety w Mennicy Warszawskiej zgodnie z konstytucyjnym do tego prawem, wgwedług nowego systemu monetarnego, w okresie [[powstanie listopadowe|powstania listopadowego]] monety bito na tych samych wzorach z usunięciem carskiego orła, dodatkowo partia monet powstała w Mennicy Petersburskiej. Mennica Warszawska działała w czasach zaborów, ale jej znaczenie stopniowo malało.
 
Kolejne monety były bite przez zaborców:
93 637

edycji