Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 9 bajtów ,  5 lat temu
m
'''Burak zwyczajny''' (''Beta vulgaris'' [[Karol Linneusz|L.]]) – [[Gatunek (biologia)|gatunek]] w różnych systemach klasyfikacyjnych zaliczany do rodziny [[komosowate|komosowatych]] lub [[szarłatowate|szarłatowatych]]. Wszystkie znane odmiany buraka pochodzą od buraka dzikiego, który rośnie do dzisiaj na [[Bliski Wschód|Bliskim Wschodzie]], między wybrzeżami Morza Śródziemnego i Czarnego, w okolicach Morza Kaspijskiego i w Indiach. W Polsce pospolita [[Rośliny uprawne|roślina uprawna]].
 
=== Morfologia i biologia ===
; Rozwój: [[roślina jednoroczna|Roślina roczna]] lub [[roślina dwuletnia|dwuletnia]].
; Pokrój: Roślina prawie naga, często czerwona przebarwiona.
; [[Korzeń]]: [[Bulwa korzeniowa|Spichrzowy]].
 
=== Zastosowanie ===
* [[Rośliny uprawne|Roślina uprawna]]: Od kiedy to tylko było możliwe, próbowano uszlachetnić buraka, tak by w zależności od potrzeby wytwarzał większy korzeń lub większe liście. Obecnie jest uprawiany na wszystkich kontynentach i w wielu odmianach. Po raz pierwszy o buraku wspomina jeden z dokumentów pochodzących z [[Babilonia|Babilonii]]. W roku 722 p.n.e. uprawiano go w ogrodach króla Meodaka-baladana, pod nazwą ''selqu''. Około 400 p.n.e. uprawiano buraki w Grecji, a 200 lat później dotarły one na tereny republiki rzymskiej. W czasach [[Karol Wielki|Karola Wielkiego]] i przez resztę średniowiecza uprawiany był burak ćwikłowy jako warzywo liściaste we Francji i Italii, a w Niemczech od XII wieku. W XV wieku odmiana czerwona buraka zawędrowała do Włoch. W [[1583]] opisano po raz pierwszy w sposób naukowy kilka uprawianych wtedy odmian. W [[1747]] [[Andreas Sigismund Marggraf]] odkrył w burakach [[sacharoza|sacharozę]]. W [[1753]] [[Karol Linneusz]] opisał wszystkie gatunki i podgatunki buraków oraz nadał im nazwy łacińskie, obowiązujące do dziś. W [[1801]] [[Franz Karl Achard]] rozpoczął produkcję [[cukier buraczany|cukru buraczanego]] na Śląsku. Od [[1830]] rozpoczęto hodowlę buraków według cech zewnętrznych takich jak wielkość korzenia i forma. Olbrzymi wpływ na produkcję buraków miała teoria mineralnego odżywiania roślin, którą ogłosił [[Justus von Liebig]] (1803-1873). W [[1924]] r. Austriak Waldecker rozpoczął pierwsze doświadczenia z [[otoczkowanie nasion|otoczkowaniem nasion]] buraka. W latach 30. XX w. w ZSRR wyhodowano po raz pierwszy pojedyncze jednonasienne rośliny buraków (prace Marii G. Bordonos)<ref name="bord">{{Cytuj stronę | url = http://selekcija.ru/saxarnaya-svekla-dostizheniya-selekcii.html | tytuł = Сахарная свекла – Достижения селекции | data = 2011 | opublikowany = Селекция полевых культур | język = ru | data dostępu = 2013-10-06}}</ref>.
* [[Warzywa|Warzywo]] uprawiane w celach spożywczych.
[[Plik:Ropa Euromaus 2.jpg|thumb|widthpx|Ładowarko-czyszczarka pobiera buraki z pryzmy, oczyszcza je i ładuje na pojazd]]
 
=== Zmienność ===
* Botanicy wyróżniają 3 podgatunki<ref name=grin>{{Cytuj stronę |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxgenform.pl?language=en |tytuł=Germplasm Resources Information Network (GRIN)|data dostępu = 2011-03-15}}</ref>:
** ''Beta vulgaris'' L. subsp. ''adanensis'' (Pamukç. ex Aellen) Ford-Lloyd & J. T. Williams
Nie są to jednak w sensie botanicznym [[odmiana (biologia)|odmiany]], lecz grupy [[kultywar]]ów, stąd też wszystkie dawniej używane nazwy łacińskie zostały uznane za [[synonim (taksonomia)|synonimy]] ''Beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris''<ref name=grin/><ref name=TPL>{{Cytuj stronę |url= http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=beta |tytuł= The Plant List ''Beta'' |data dostępu = 20011-03-30}}</ref>.
 
=== Choroby ===
* [[Zgorzel liści sercowych i sucha zgnilizna korzeni buraka]] – choroba wywołana niedoborem [[bor]]u.
 
{{Przypisy|stopień= ===}}
 
{{wikisłownik|burak}}
2 655 676

edycji