Intelligenzaktion Litzmannstadt: Różnice pomiędzy wersjami

poprawa linków, drobne redakcyjne
(zmiana opisu zgodnie z sugestią z dyskusji)
(poprawa linków, drobne redakcyjne)
[[Plik:Pomnik w Lućmierz Lesie 3.jpg|300px|thumb|Pomnik w [[Lućmierz-Las|lasach lućmierskich]] upamiętniający ofiary Intelligenzaktion Litzmannstadt.]]
'''Intelligenzaktion Litzmannstadt''' (pol. Akcja Inteligencja - Litzmanstadt) – kryptonim akcji eksterminacyjnej przeprowadzonej przez Niemców w latach 1939-19401939–1940 w rejonie Łodzi w ramach tzw. [[Intelligenzaktion]]<ref>''Eksterminacja inteligencji Łodzi i okręgu łódzkiego 1939-1940.1939–1940'', Podpod. red. Antoniego Galińskiego i Sławomira[[Marek Abramowicza.Budziarek|Marka Budziarka]], Łódź 199_1992</ref>.
 
== Historia ==
Akcja ta wymierzona była w działaczy żydowskich partii lewicowych<ref>"Już w roku 1939 zginęło siedmiu działaczy [[Bund (partia)|Bundu]], między innymi Chaim Poznański i Aleksander Margolis"; Paweł Spodenkiewicz, ''Zaginiona dzielnica: Łódź żydowska - ludzie i miejsca.'', 2006Łódź 1998, ISBN 8390061910; Andrzej Kempa, Marek Szukalak., ''Żydzi dawnej Łodzi: słownik biograficzny Żydów łódzkich oraz z Łodzią związanych'', Tom 1, 20042001. ISBN 8387522473</ref>, przedstawicieli mieszczaństwa i inteligencji żydowskiej w [[Łódź|Łodzi]], zwłaszcza działaczy politycznych i społecznych<ref>"I tak wW przeddzień wcielenia Łodzi do Rzeszy, 10 listopada 1939 r. hitlerowcy wymordowali kilkunastoosobową grupę osób, składającą się z przedstawicieli inteligencji żydowskiej, zebranych w kawiarni "Astoria". w:„Astoria”; Mirosław Cygański., ''Z dziejów okupacji hitlerowskiej w Łodzi.'', Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1965., str. 53</ref>, oraz polską elitę intelektualną mieszkającą w regionie łódzkim – akcja miała na celu jej całkowitą eliminację i była pierwszym krokiem do [[germanizacja|germanizacji]] tego regionu Polski po [[kampania wrześniowa|klęsce wrześniowej]]. Wymordowano w niej około 500 urzędników, znanych w regionie działaczy społeczno-politycznych i gospodarczych, duchownych, nauczycieli<ref>"Na wielką skalę odbywały się aresztowania działaczy politycznych i społecznych, przedstawicieli inteligencji i duchowieństwa, Żydów oraz więźniów, zwolnionych przez władze polskie z chwilą wybuchu wojny" w:; Stanisław Nawrocki., ''Policja hitlerowska w tzw. Kraju Warty w latach 1939-1945.1939–1945'', [[Instytut Zachodni]], Poznań 1970</ref>.
 
W wyniku akcji przeprowadzonej między 9 a 11 listopada 1939 niemiecka policja aresztowała na podstawie specjalnych list proskrypcyjnych (tzw. "[[Sonderfahndungsbuch Polen]]"”) około 1.5001500 osób. Zatrzymanych umieszczono w kinie "Wolność"„Wolność” w [[Pabianice|Pabianicach]], w fabryce Arnolda Bayera w [[Ruda Pabianicka|Rudzie Pabianickiej]] oraz w [[Radogoszcz (obóz przejściowy)|obozie w fabryce włókienniczej Michała Glazera na Radogoszczu]], który w następnych dniach stał się głównym obozemmiejscem osadzenia więźniów tej akcji. Z czasem, do końca listopada 1939 r., przeniesiono do niego aresztantów z Pabianic i Rudy Pabianickiej po wstępnie dokonanej selekcji. Stąd zabierano ich do siedziby łódzkiego gestapo przy ul[[Aleja Karola Anstadta w Łodzi|al. K. Anstadta]], gdzie funkcjonował [[Sondergericht|sąd doraźny]]. W ciągu kilkuminutowej rozprawy zapadały w zasadzie tylko wyroki śmierci, które były natychmiast wykonywane zbiorowo w położnym kilka kilometrów na północny-zachód od Zgierza[[Zgierz]]a [[Lućmierz-Las|lesie lućmierskim]]. Pierwsza egzekucja ok. 40 osób odbyła się dzień później w [[Las Łagiewnicki w Łodzi|lesie łagiewnickim]] i rozstrzelano w niej głównie łódzkich nauczycieli. Kolejne egzekucje odbyły się w dniach 21–3021-30 XI 1939 r.listopada – między innymi też na poligonie [[Brus (osiedle w Łodzi)|Brus]] w Łodzi – i były kontynuowane do 1940<ref>"''Martyrologium łódzkie. Przewodnik po Radogoszczu i Miejscach Pamięci Narodowej"'', [[Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi]], Łódź 2005, ISBN 8390742225</ref>.
 
== Ofiary akcji ==
W regionalnej akcji Intelligenzaktion w regionie łódzkim zginęli m.in.:
* [[Aleksy Rżewski]] - były prezydent Łodzi,
 
* [[TomaszEdward WasilewskiDudkiewicz]] - senator RP i prezes Zarządu Oddziału (Grodzkiego [[Związek Nauczycielstwa Polskiego|ZNPZwiązku Nauczycielstwa Polskiego]] (ZNP),
* [[Aleksy Rżewski]] - były prezydent Łodzi,
* [[EdwardTomasz DudkiewiczWasilewski]] -– senator RP i prezes Zarządu Oddziału Grodzkiego ([[Związek Nauczycielstwa Polskiego|Związku Nauczycielstwa PolskiegoZNP]] (ZNP),
* [[Feliks Wołoszczuk]] – inspektor szkolny,
* [[Tomasz Wasilewski]] - senator RP i prezes Oddziału ([[Związek Nauczycielstwa Polskiego|ZNP]]),
* [[FeliksJan WołoszczukGertner]] - inspektornauczyciel szkolny,z Łodzi.
* [[Jan Ring]] - dyrektor Kolei Elektrycznych i prezes Oddziału Łódzkiego [[Polski Związek Zachodni|Związku Obrony Kresów Zachodnich]],
* [[Jan Gertner]] - nauczyciel z Łodzi.
* Wacław Lambrecht - urzędnik Zarządu Miejskiego,
* [[Jan Ring]] - dyrektor Kolei Elektrycznych i prezes Oddziału Łódzkiego [[Polski Związek Zachodni|Związku Obrony Kresów Zachodnich]],
* [[Czesław Kowalski]] - sekretarz grodzki [[Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem|BBWR]],
* Wacław Lambrecht - urzędnik Zarządu Miejskiego,
* [[Władysław Łuczakowski]] - członek [[Stronnictwo Ludowe|Stronnictwa Ludowego]].
* [[Czesław Kowalski]] - sekretarz grodzki [[Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem|BBWR]],
* [[Karol Hiller]] - artysta malarz, prezes [[Klub Demokratyczny|Klubu Demokratycznego]] w Łodzi,
* [[Władysław Łuczakowski]] - członek [[Stronnictwo Ludowe|Stronnictwa Ludowego]].
* [[Aleksander Margolis]] - lekarz, działacz [[Bund (partia)|Bundu]],
* [[Karol Hiller]] - artysta malarz, prezes [[Klub Demokratyczny|Klubu Demokratycznego]] w Łodzi,
* [[Stefan Kulczyński]] - prezes Polskiego Związku Zawodowego Dziewiarzy,
* [[Aleksander Margolis]] - lekarz, działacz [[Bund (partia)|Bundu]],
* [[Piotr Wierzbicki|Władysław Wierzbicki]] - harcmistrz RP,
* [[Stefan Kulczyński]] - prezes Polskiego Związku Zawodowego Dziewiarzy,
* Zygmunt Kłys - działacz społeczny z Pabianic
* [[Piotr Wierzbicki|Władysław Wierzbicki]] - harcmistrz RP,
* Zygmunt Kłys - działacz społeczny z Pabianic
* [[Józef Ab]] – właściciel i dyrektor szkoły w Łodzi, działacz oświatowy,
* [[Mieczysław Hertz]] - łódzki fabrykant, historyk, działacz społeczny
* [[Aron Luboszycki]] – łódzki nauczyciel, pedagog, poeta, prozaik, krytyk literacki pochodzenia żydowskiego,
* [[Chaim Lajb Poznański]] – żydowski nauczyciel i działacz oświatowy oraz polityczny i społeczny w Łodzi,
17 847

edycji