Turbacz: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 13 bajtów ,  5 lat temu
m
m (poprawa linków)
'''Turbacz''' – najwyższy szczyt [[Gorce|Gorców]], znajdujący się w centralnym punkcie pasma i tworzący potężny [[rozróg]]<ref name=Kondracki>{{Cytuj książkę |nazwisko=Kondracki |imię=Jerzy |tytuł=Geografia regionalna Polski |wydawca=Wyd. Naukowe PWN |miejsce=Warszawa |rok= 1998| |isbn=83-01-12479-2}}</ref>. Według większości źródeł ma wysokość 1310 m (np.<ref name=Compass>{{Cytuj książkę |tytuł=Gorce. Mapa turystyczna 1:50&nbsp;000 |rok=2007 |wydawca=Compass |miejsce=Kraków |isbn= 978-83-89165-39-8}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url= http://www.gorczanskipark.pl/page,art,id,11,kategoria,Przyroda_nieozywiona.html |tytuł=Strona Gorczańskiego Parku Narodowego|data dostępu = 2012-06-28}}</ref>), ale niektóre podają 1314 m<ref>{{Cytuj stronę |url= http://www.stat.gov.pl/gus/5840_737_PLK_HTML.htm|tytuł= Mały Rocznik Statystyczny Polski 2008, s. 27|data dostępu = 2012-06-28}}</ref>. Zbudowany jest z [[flisz karpacki|fliszu karpackiego]].
 
==== Topografia ====
Z Turbacza odbiega siedem górskich grzbietów<ref name=Compass/>:
* [[Pasmo Gorca]] we wschodnim kierunku. Od pasma tego na [[Kiczora (Gorce)|Kiczorze]] odgałęzia się boczny grzbiet, który poprzez [[Przełęcz Knurowska|Przełęcz Knurowską]] przechodzi w długie [[Pasmo Lubania]]
Sam wierzchołek Turbacza znajduje się poza [[Gorczański Park Narodowy|Gorczańskim Parkiem Narodowym]], którego granica przebiega nieco po zachodniej, oraz po północnej stronie szczytu<ref name=Compass/>.
 
==== Historia ====
Góra już w XIX w. była celem turystycznych wypraw. [[Seweryn Goszczyński]] tak opisuje ją w swoim "Dzienniku Podróży do Tatrów": ''Widok z Turbacza na wszystkie strony przecudny, obszarem, który zajmuje i bogactwem rozmaitości. Nie miałem jeszcze w swym życiu podobnego widoku''<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko=Nyka |imię=Józef |autor link=Józef Nyka |tytuł=W Gorcach |rok=1968 |wydawca=Wyd. Interpress |miejsce=Warszawa}}</ref>.
 
Stoki Turbacza były w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] i po jej zakończeniu świadkiem wielu [[Partyzantka|walk partyzanckich]]. Tutaj swoje kryjówki miały oddziały, a schronisko było ważnym miejscem kontaktowym i azylem dla ukrywających się patriotów. Najbardziej znana jest, związana ściśle z Turbaczem, postać [[Józef Kuraś|Józefa Kurasia]], ps. ''Orzeł'', a potem ps. ''Ogień'', legendarnego partyzanta i dowódcy walczącego najpierw przeciwko Niemcom, a potem [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radzieckim]] [[Komunizm|komunistom]]<ref name=Gorce/>.
 
==== Turystyka ====
Położone pod szczytem, na wysokości 1283 m schronisko [[Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze|PTTK]] na Turbaczu to okazały kamienny budynek o dwóch prostopadłych skrzydłach z arkadowym wejściem i strzelistym dachem z mansardami, krytym gontem (ponad 100 miejsc noclegowych), otwarty w [[1958]] roku (projekt: Anna Górska)<ref name=Gorce/>. W pobliżu schroniska znajduje się przekaźnik RTV i telefonii komórkowej. Sam szczyt Turbacza znajduje się 5 minut drogi od schroniska. Jest on mało popularny turystycznie w odróżnieniu od schroniska PTTK<ref name=karpinski>{{Cytuj stronę |url= http://www.marcinkarpinski.pl/korona.php?szczyt=turbacz|tytuł=Okolice Rabki-Zdrój|data dostępu = 2012-07-14}}</ref>.
 
Góra zaliczana jest do [[Korona Gór Polski|Korony Gór Polski]].
 
==== Nazwa ====
W gwarach góralskich nazwa Turbacza jest określana jako: ''Turbac'', ''Trubac'', bądź ''Turboc''<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Maciejczak | imię = Władysław | autor link = | nazwisko2 = Kobylińska | imię2 = Józefa | autor link2 = Józefa Kobylińska | tytuł = Słownik gwary zagórzańskiej | rok = 1994 | isbn =}} </ref>.
 
Według Władysława Maciejczaka nazwa etnicznie odnosiła się niegdyś jedynie do [[Hala Turbacz|Hali Turbacz]] i została błędnie przeniesiona na szczyt, a prawidłowa nazwa ludowa brzmiała: "Kluczki" (odnotowana w księgach austriackich). Nazwa ta do dziś odnosi się do lasu znajdującego się po południowej stronie Gorców. Bywa także używana przez starszych Zagórzan odnosząc się do samego szczytu. Do końca XIX w. były używane takie nazwy jak: ''Niedźwiedź'', ''Niedźwica'', ''Niedźwiedzica''<ref name=Słownik1>{{cytuj stronę| url = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/699| tytuł = Słownik geograficzny królestwa polskiego i innych krajów słowiańskich: tomII, ss699| data dostępu = 29 Lipiec 2012| autor = | język = pl}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/728| tytuł = Słownik geograficzny królestwa polskiego i innych krajów słowiańskich: tomV, ss728| data dostępu = 29 Lipiec 2012| autor = | język = pl}}</ref>. Powstały one na skutek błędu kartografów na mapie Galicji z 1790 roku. Kartografowie błędnie oznaczyli miejscowość: [[Niedźwiedź (powiat limanowski)|Niedźwiedź]] na miejscu Turbacza<ref name=karpinski>{{Cytuj stronę |url= http://www.marcinkarpinski.pl/korona.php?szczyt=turbacz|tytuł=Okolice Rabki-Zdrój|data dostępu = 2012-07-14}}</ref>. Pod nazwą Niedźwiedź oraz innymi szczyt figurował jeszcze w [[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego|Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego]]. Przy definicji szczytu w tym słowniku wspomina się także o lesie Kluczka i odrębnym ramieniu górskim o nazwie Turbacz ([[Wierchowa]])<ref>{{Cytuj stronę |url= http://dir.icm.edu.pl/pl/?find_in=fulltext&volume_id=2&find_text=Nied%C5%BAwiedzica+1311&search_volume=all&x=29&y=10|tytuł=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich|data dostępu = 2012-07-17}}</ref>. Przypuszcza się że nazwa Turbacz ma korzenie [[język wołoski|wołoskie]]. Jedna z teorii mówi że pochodzi od [[język rumuński|rumuńskich]] słów: ''turba'' – "darń, torf". Istnieje też teoria według której pierwotnie określenie dotyczyło [[Turbacz (dopływ Koninki)|Potoku Turbacz]] i jest nazwą dokładnie wschodniorumuńską nawiązującą do słowa ''turbat'' – "wściekły", "szalony", "zmącony", "mętny"<ref name=Maciejczak>{{Cytuj książkę |nazwisko= Maciejczak|imię= Władysław|tytuł= Regionalny przewodnik monograficzny. Mszana Dolna: 2000|wydawca= |miejsce= Mszana Dolna|rok= 2000| strony = |isbn= 83-913887-0-0}}</ref>. Wysunięte zostały także przypuszczenia że nazwa może pochodzić od gry na [[trombita|trembitach]], według tej teorii słowa góralskie zaczynający się na: ''tr'' byłyby pierwotną wersją<ref name=karpinski>{{Cytuj stronę |url= http://www.marcinkarpinski.pl/korona.php?szczyt=turbacz|tytuł=Okolice Rabki-Zdrój|data dostępu = 2012-07-14}}</ref><ref>W Beskidach istnieje wiele nazw pochodzenia wołoskiego, upowszechniły się one po przybyciu Wołochów w XIV, XV wieku</ref>.
 
==== Szlaki turystyki pieszej ====
Obok schroniska duży węzeł szlaków turystycznych<ref name=Compass/>:
: {{szlak|czerwony}} – czerwony [[Główny Szlak Beskidzki]] przez wierzchołek Turbacza, [[Obidowiec]], [[Stare Wierchy]], [[Jaworzyna Ponicka|Jaworzynę Ponicką]] i [[Maciejowa (Gorce)|Maciejową]] do [[Rabka-Zdrój|Rabki-Zdroju]]
: {{szlak|żółty}} – żółty przez [[Bukowina Miejska|Bukowinę Miejską]] do Kowańca w Nowym Targu
 
==== Zobacz też ====
* [[Gorczański Park Narodowy]]
* [[Czoło Turbacza]]
{{Przypisy|stopień= ===}}
 
{{Duża grafika|Panorama z Turbacza na północną stronę.JPG|1000px|Panorama ze schroniska na Turbaczu na północna stronę}}
2 812 730

edycji