Otwórz menu główne

Zmiany

brak opisu edycji
|commons =
}}
{{dopracować|tekst brzmi jak propaganda, do tego brak źródeł, po za wyznaczeniem pierwszego rządu, który w żaden sposób nie mógł być demokratyczny!}}
 
'''Rewolucja libijska w 1969''' – zbrojne obalenie [[Królestwo Libii|Królestwa Libii]] i króla [[Idris I (Libia)|Idrisa I]] w roku [[1969]].
 
== Geneza ==
Odkrycie znaczących zasobów ropy naftowej w roku 1959 i postępujące za nim wysokie dochody pozwoliły królestwu na przekształcenie się z jednego z najbiedniejszych państw świata w kraj bogaty. Wzrost dochodów budżetowych wywołał zazdrość szerokich rzesz urzędników państwowych, pragnących mieć udział w wielkich przepływach finansowych kontrolowanych dotąd przez suwerena. Uzewnętrznienie się tego żywiołu naśladowało formę [[naseryzm]]u i innych form [[Panarabizm|nacjonalizmów arabskich]].
Kraj uzyskał niepodległość w 1951 roku. Idris I zaprowadził w Libii zaprowadził [[monarchia absolutna|monarchię absolutną]] i zakazał istnienia [[partia polityczna|partii politycznych]]<ref>Blundy & Lycett 1987, s. 38–39; Kawczynski 2011, s. 7–9, 14; Bruce St. John 2012, s. 108.</ref>.
 
Odkrycie znaczących zasobów ropy naftowej w roku 1959 i postępujące za nim wysokie dochody pozwoliły królestwu na przekształcenie się z jednego z najbiedniejszych państw świata w kraj bogaty. Wzrost dochodów budżetowych wywołał zazdrość szerokich rzesz urzędników państwowych, pragnących mieć udział w wielkich przepływach finansowych kontrolowanych dotąd przez suwerena. Uzewnętrznienie się tego żywiołu naśladowało formę [[naseryzm]]u i innych form [[Panarabizm|nacjonalizmów arabskich]], po porażce Egiptu w [[wojna sześciodniowa|wojnie sześciodniowej]] z [[Izrael]]em wybuchły protesty panarabistów skierowane przeciwko mocarstwom zachodnim i administracji monarchii (która postrzegana była przez wielu mieszkańców państwa jako proizraelska)<ref>Kawczynski 2011, s. 16–17.</ref>. W ostatnich latach dekady lat 60. rząd króla był coraz bardziej niepopularny. Scentralizowany system formalnie federalnej Libii pogłębiał tradycyjne podziały regionalne i plemienne<ref>Harris 1986, s. 14; Blundy & Lycett 1987, s. 52; Kawczynski 2011, s. 15–16.</ref>. W całej branży [[ropa naftowa|naftowej]] z której Libia czerpała większość dochodów powszechna była [[korupcja]]<ref>Blundy & Lycett 1987, s. 51; Kawczynski 2011, s. 136.</ref>.
1 września 1969, tzw. Wolny Ruch Oficerski, grupa około 70 młodych oficerów wojskowych, głównie ze służb komunikacyjnych, przejęła władzę i położyła kres libijskiej monarchii.
 
W ostatnim okresie rządów Idrisa w Bengazi i [[Trypolis]]ie wybuchły antyzachodnie zamieszki, a pracownicy naftowi rozpoczęli [[strajk]] solidarnościowy z Egiptem<ref>Kawczynski 2011, s. 16–17.</ref>. W 1969 roku, [[Stany Zjednoczone|amerykańska]] agencja [[Central Intelligence Agency|CIA]] spodziewała się że pewna część sił zbrojnych chce dokonać w Libii przewrotu. Mimo że CIA wiedziało o Ruchu Wolnych Oficerów to błędnie ignorowali grupę i skupili się na monitorowaniu rewolucyjnej grupy Czarnych Butów, założoną przez Abd al-Aziza asz-Szalahiego<ref>Blundy & Lycett 1987, s. 53; Kawczynski 2011, s. 19; Bruce St. John 2012, s. 139–140.</ref>. 4 sierpnia 1969 Idris [[abdykacja|abdykował]] na rzecz swojego bratanka [[Hasan as-Sanusi|Hasana as-Sanusiego]], który miał przejąć rządy w kraju 2 września 1969.
Przewrót rozpoczął się w [[Bengazi]] i trwał około dwóch godzin. Oddziały wojskowe szybko poparły siły rewolucjonistów i prędko uzyskały kontrolę nad [[Trypolis]]em i resztą kraju. {{fakt|Przyjęcie rewolucji, szczególnie ze strony młodych, wykształconych ludzi z dużych miast było entuzjastyczne. Nie zanotowano przypadków śmierci, rozbojów lub przemocy.|data=2013-07}}
 
== Przebieg przewrotu ==
Wolny Ruch Oficerski, który wziął odpowiedzialność za rewolucję, wyłonił dwunastoosobowy dyrektoriat, który nazwał siebie Radą Dowódczą Rewolucji (RCC). Owo ciało wyznaczyło pierwszy rząd republikańskiej Libii, proklamowany 1 września<ref>[https://docs.google.com/fileview?id=0B7-KFQOKhAl1ZjAxNzkwMWItMGJhMS00NTg1LTk4NjgtOTRhZmIzYmQ4ZTI0&hl=en "Pierwszy dekret Rewolucji"] {{lang|ar}}, 1 września 1969, w [http://emerglobal.com/lex EMERglobal Lex]. Dostęp 31 marca 2010.</ref>. RCC ogłosiła, że Libia będzie wolnym, suwerennym państwem pod nazwą '''Libijska Republika Arabska''', postępującą "drogą wolności, jedności i sprawiedliwości społecznej, gwarantując prawa równości swoim obywatelom i otwierając im drzwi do godnej pracy".
1 września 1969, tzw. Wolny Ruch Oficerski, grupa około 70 młodych oficerów wojskowych, głównie ze służb komunikacyjnych, przejęła władzę i położyła kres libijskiej monarchii. Puczyści wykorzystali to że król wyjechał za granicę aby spędzić lato w [[Turcja|Turcji]] i [[Grecja|Grecji]]. Puczyści zamach przygotowali pod nazwą "Operacji Jeruzalem"<ref>Kawczynski 2011, s. 18.</ref>.
 
Przewrót rozpoczął się w [[Bengazi]] i trwał około dwóch godzin. Oddziały wojskowe szybko poparły siły rewolucjonistów i prędko uzyskały kontrolę nad [[Trypolis]]em i resztą kraju. Tego samego dnia wojskowi zajęli lotniska, magazyny policyjne, stacje radiowe i biura rządowe w dwóch największych miastach. Al-Kadafi osobiście przejął kontrolę nad barakami Berka w Bengazi a [[Omar Meheisha]] zajął baraki w Trypolisie i baterie przeciwlotnicze. [[Khweldi Hameidi]] aresztował księcia [[Hasan as-Sanusi|Hasana as-Sanusi]] i zmusił go do zrzeczenia się roszczeń do tronu<ref>Harris 1986, s. 14; Blundy & Lycett 1987, s. 57–59; Kawczynski 2011, s. 18.</ref>. Puczyści nie dokonując przewrotu nie napotkali poważnego oporu a wobec zwolenników monarchy użyli jedynie niewielkiej siły<ref>Kawczynski 2011, s. 18.</ref>.
RCC zapewniła obcych dyplomatów w Libii, iż zmiany rewolucyjne nie były sterowane zza granicy. [[Stany Zjednoczone]] uznały nowy rząd już 6 września.
 
Ze względu na bezkrwawy charakter zamach stanu, został początkowo określony jako "biała rewolucja" a później został przemianowany na "rewolucję 1 września" (ze względu na dzień w którym pucz miał miejsce)<ref>Bruce St John 2012, s. 134.</ref>.
Następca tronu, [[Hasan as-Senussi|książę Hasan]], w zamian za własne bezpieczeństwo zrzekł się prawa do tronu, ale został uwięziony. Król Idris, przebywający w czasie zamachu stanu na leczeniu za granicą, zmarł w roku 1983 w [[Egipt|Egipcie]].
 
Wolny Ruch Oficerski, który wziął odpowiedzialność za rewolucję, wyłonił dwunastoosobowy dyrektoriat, który nazwał siebie Radą Dowódczą Rewolucji (RCC). Owo ciało wyznaczyło pierwszy rząd republikańskiej Libii, proklamowany 1 września<ref>[https://docs.google.com/fileview?id=0B7-KFQOKhAl1ZjAxNzkwMWItMGJhMS00NTg1LTk4NjgtOTRhZmIzYmQ4ZTI0&hl=en "Pierwszy dekret Rewolucji"] {{lang|ar}}, 1 września 1969, w [http://emerglobal.com/lex EMERglobal Lex]. Dostęp 31 marca 2010.</ref>. RCC ogłosiła, że Libia będzie wolnym, suwerennym państwem pod nazwą '''Libijska Republika Arabska''', postępującą "drogą wolności, jedności i sprawiedliwości społecznej, gwarantując prawa równości swoim obywatelom i otwierając im drzwi do godnej pracy".
7 września 1969 RCC oświadczyła o wyznaczeniu rządu nowej republiki. Wyszkolony w Stanach Zjednoczonych technik [[Mahmud Sulayman al-Maghribi]], od roku 1967 więziony za swoją działalność polityczną został premierem. Przewodniczył ośmioosobowej Radzie Ministrów, spośród których sześciu członków było cywilami, a dwaj - '''Adam Said Hawwaz''' oraz '''Musa Ahmad''' – oficerami. W rządzie nie było członków RCC. Kolejnego dnia RCC postanowiła awansować kapitana Kadafi do stopnia pułkownika i mianować go głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Libii.
 
RCC zapewniła obcych dyplomatów w Libii, iż zmiany rewolucyjne nie były sterowane zza granicy. [[Stany Zjednoczone Ameryki]] uznały nowy rząd już 6 września.
RCC w ostatnich miesiącach 1969 podjęła wiele reform wewnętrznych, proklamowała neutralność w konfrontacji supermocarstw i opór przeciwko wszystkim formom kolonializmu oraz imperializmu. Podkreśliła także libijskie zaangażowanie w sprawę [[Palestyna|Palestyny]]. Zniesiono ustanowione przez króla instytucje parlamentarne i podtrzymano obowiązujący od 1952 roku zakaz działania partii politycznych. System wybrany przez RCC nie został otwarcie nazwany komunizmem - został określony jako arabska interpretacja socjalizmu, łącząca zasady [[islam]]u z reformami socjalnymi, ekonomicznymi i politycznymi. Libia w ciągu jednej nocy przeszła z obozu tradycjonalistycznych państw arabskich do krajów uznających prawo narodów do samostanowienia.
 
== Skutki zamachu ==
7 września 1969 RCC oświadczyła o wyznaczeniu rządu nowej republiki. Wyszkolony w Stanach Zjednoczonych technik [[Mahmud Sulayman al-Maghribi]], od roku 1967 więziony za swoją działalność polityczną został premierem. Przewodniczył ośmioosobowej Radzie Ministrów, spośród których sześciu członków było cywilami, a dwaj - '''Adam Said Hawwaz''' oraz '''Musa Ahmad''' – oficerami. W rządzie nie było członków RCC. Kolejnego dnia RCC postanowiła awansować kapitana Kadafi do stopnia pułkownika i mianować go głównodowodzącym Siłami Zbrojnymi Libii.
 
RCC w ostatnich miesiącach 1969 podjęła wiele reform wewnętrznych, proklamowała neutralność w konfrontacji supermocarstw i opór przeciwko wszystkim formom kolonializmu oraz imperializmu. Podkreśliła także libijskie zaangażowanie w sprawę [[Palestyna|Palestyny]]. Zniesiono ustanowione przez króla instytucje parlamentarne i podtrzymano obowiązujący od 1952 roku zakaz działania partii politycznych. System wybrany przez RCC nie został otwarcie nazwany komunizmem - został określony jako arabska interpretacja socjalizmu, łącząca zasady [[islam]]u z reformami socjalnymi, ekonomicznymi i politycznymi. Libia w ciągu jednej nocy przeszła z obozu tradycjonalistycznych państw arabskich do krajów uznających prawo narodów do samostanowienia.
 
Następca tronu, [[Hasan as-Senussi|książę Hasan]], w zamian za własne bezpieczeństwo zrzekł się prawa do tronu, ale został uwięziony. Król Idris, przebywający w czasie zamachu stanu na leczeniu za granicą, zmarł w roku 1983 w [[Egipt|Egipcie]].
 
{{Przypisy}}
 
== Bibliografia ==
*Kawczynski, Daniel (2011). Seeking Gaddafi: Libya, the West and the Arab Spring. Biteback. ISBN 978-1-84954-148-0.
*Bruce St. John, Ronald (2012). Libya: From Colony to Revolution (revised edition). Oxford: Oneworld. ISBN 978-1-85168-919-4.
*Blundy, David; Lycett, Andrew (1987). Qaddafi and the Libyan Revolution. Boston and Toronto: Little Brown & Co. ISBN 978-0-316-10042-7.
 
[[Kategoria:Historia Libii]]
Anonimowy użytkownik