Gwiazdozbiór Herkulesa: Różnice pomiędzy wersjami

poprawa linków do przek., drobne redakcyjne, link zew.
(poprawa linków do przek., drobne redakcyjne, link zew.)
 
== Mity i legendy ==
[[Babilonia|Babilończycy]] uważali, że przedstawia [[Gilgamesz]]a – półboga, który pokonał siły chaosu na początku stworzenia. [[FenicjanieFenicja]]nie widzieli w nim [[Melkart]]a, boga oceanu. W okresie klasycznym przyjął miano [[Herakles|Herkulesa]], [[Heros (mitologia)|herosa]] [[mitologia rzymska|mitologii rzymskiej]]. Był synem [[Zeus]]a i śmiertelniczki, królowej [[Alkmena|Alkmene]], córki króla [[Mykeny|Myken]]{{r|kosmos}}. [[Hera]], zazdrosna żona Zeusa, domyśliła się, kto jest ojcem Herkulesa, widząc jego nadludzką siłę. Spowodowała, że Herkules oszalał na jakiś czas i w tym czasie pozabijał swoją rodzinę. Żeby odkupić winy wyrocznia delficka nałożyła na niego za te zbrodnie karę w postaci słynnych [[Dwanaście prac Heraklesa|dwunastu prac]]. Pierwsza polegała na zabiciu [[Lew nemejski|lwa nemejskiego]], potwora niewrażliwego na żadną broń. Herkules udusił lwa i zaczął nosić jego skórę. [[Gwiazdozbiór Lwa|Lew]], [[Gwiazdozbiór Smoka|Smok]], [[Gwiazdozbiór Hydry|Hydra]] i [[Gwiazdozbiór Raka|Rak]] reprezentują na niebie potwory, które pokonał Herkules. Podczas wykonywania dziesiątego zadania heros dotarł do zachodnich granic [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]], gdzie postawił [[Słupy Heraklesa|Słupy Herkulesa]] jako pomnik wyprawy do końca znanego świata{{r|Kosmos}}.<br> />Przedstawia się go ubranego w skórę lwa, wymachującego maczugą i odciętą głową [[Cerber]]a, klęczącego i trzymającego jedną stopę na głowie Smoka – z narzędziami i trofeami z niektórych jego prac{{r|Encyklopedia}}.
 
== Gwiazdy Herkulesa ==
W konstelacji nie ma jasnych gwiazd, ale jest tam charakterystyczna grupa: epsilon, zeta, eta i pi, zwanezwana Keystone (Zwornikiem). Łańcuch gwiazd prowadzą z każdego narożnika i oznaczają członki i głowę bohatera{{r|Kosmos}}.
* Najjaśniejszą gwiazdą jest leżąca na południu beta (β) Herculis znana również pod nazwą [[Korneforos]]. Na niebie wygląda jak gwiazda pojedyncza, ale w rzeczywistości jest to [[Gwiazda spektroskopowo podwójna|układ spektroskopowo podwójny]], oddalony od Ziemi o około 140 [[rok świetlny|lat świetlnych]]{{r|kosmos}}. Drugą pod względem jasności gwiazdą jest zeta Her, następnie delta i pi Her; α<sup>1</sup>Her jest dopiero piątą co do jasności gwiazdą{{r|kosmos}}.
* Najpiękniejszą [[Gwiazda podwójna|gwiazdą podwójną]] jest [[Ras Algethi|alfa (α) Herkulesa]], para złożona z gwiazd o barwie pomarańczowej i zielonej. Jest ona zwyczajowo nazywana Ras Algethi, co w języku [[język arabski|arabskim]] oznacza ''głowę klęczącego''. Tak wna dawnych mapach nieba przedstawiano postać Herkulesa. Jest to w istocie [[gwiazda wielokrotna|układ wielokrotny]] składający się z trzech gwiazd. Dominuje w nim [[czerwony olbrzym]] α<sup>1</sup>Her o promieniu około 400 razy większym od [[Słońce|Słońca]]. W odległości około 500 [[jednostka astronomiczna|au]] znajduje się para gwiazd α<sup>2</sup>Her, składająca się z [[Żółty olbrzym|żółtego olbrzyma]] i żółtobiałegożółto-białego [[karzeł (gwiazda)|karła]] {{r|kosmos}}.
* Inna piękna gwiazda podwójna Roro (ρ) Herkulesa, to para białych gwiazd o wielkościach 4,6 i 5,6.
* XIX-wieczni obserwatorzy, używając achromatycznych refraktorów, które przedstawiały fałszywe kolory nazwali 95 Herkulesa „zielonym jabłuszkiem i czerwoną wiśnią”. W 20-centymetrowym reflektorze widać barwę srebrną i złotą{{r|Kosmos}}.
* Gwiazda podwójna kappa (κ) Herculis ze składnikami piątej i szóstej wielkości, 100 Herculis z dwoma gwiazdami szóstej wielkości<ref name=Encyklopedia>{{cytuj książkę|autor=Praca zbiorowa|tytuł=Encyklopedia Wszechświata|wydawca=Wydawnictwo Naukowe PWN|miejsce=Warszawa|rok=2006|isbn=978-83-14848-5|strony=348}}</ref>.
 
Jedna z gwiazd konstelacji, [[Tautau Herculis]], była gwiazdą północnego [[Biegun północnyniebieski|bieguna północnego nieba]] około 7400 r. [[Przed naszą erą|p.n.e.]]
 
== Wybrane obiekty ==
W jego obszarze znajdują się dwie [[gromada kulista|gromady kuliste]] z [[Katalog Messiera|katalogu Messiera]]:
* [[Gromada Herkulesa]] (NGC 6205) (lub M13), zwana często Wielką Gromadą Kulistą Herkulesa, – widoczna gołym okiem jako nieostra gwiazda. [[Teleskop]] o średnicy 100&nbsp;mm zaczyna rozdzielać co jaśniejsze gwiazdy, jednak ich całkowitą liczbę szacuje się na 100&nbsp;000. Dwa nierozdzielone łańcuchy gwiazd wyglądają jak światełka podobne do czółek . Większy teleskop rozdziela już jądro M13, a 20-centymetrowy pokazuje sześć łańcuchów gwiazd, przy czym niektóre z nich mają w tle bledszą poświatę nierozdzielonych gwiazd. W jądrze znajdują się trzy połączone ciemne pasma zwane Śmigłem{{r|Kosmos}}. Odkryta w 1754 roku przez [[Edmund Halley|Edmunda Halleya]], jest największą i najjaśniejszą gromadą kulistą północnej półkuli nieba. Jest oddalona od nas o 25&nbsp;100 [[Rok świetlny|lat świetlnych]].
* Na północ-północny wschód od M13 można zobaczyć małą galaktykę [[NGC 6207]] 12. wielkości, wyglądającą jak soczewka.
* W odległości 26 700 lat świetlnych znajduje się druga gromada z katalogu Messiera – [[Messier 92|M92]] (NGC 6341). Znana jest od XVIII wieku, kiedy została odkryta przez niemieckiego astronoma [[Johann Elert Bode|Johanna Bodego]]. Jest to jedna z najstarszych gromad w [[GalaktykaDroga Mleczna|Galaktyce]]<ref name=kosmos>{{cytuj książkę|nazwisko=Złoczewski|imię=Kamil|tytuł=Kosmos. Przewodnik obserwatora.|wydawca=Amermedia Sp. z o.o.|miejsce=Poznań|rok=2013|tom=66|isbn=978-83-252-1919-2|strony=23}}</ref>. W 20-centymetrowym teleskopie wyraźna gromada kulista. Najjaśniejsze gwiazdy [[Halo galaktyczne|halo]] powodują, że ogólny kształt gromady jest podobny do wydłużonego prostokąta. Wewnątrz prostokąta halo i jądro są okrągłe. Jest tam 35 wyraźnych jasnych gwiazd i drugie tyle bladych, coraz mniej widocznych. Mgła w tle jest też upstrzona światełkami. Jasność rośnie do granicy jądra o średnicy 40″ łuku, po czym jest mniej więcej stała. W 40-centymetrowym teleskopie widać około dwustu gwiazd, które maskują prostokątny kształt{{r|Kosmos}}.
* Grupę gromad kulistych uzupełnia trzecia, najmniejsza i najsłabiej świecąca gromada [[NGC 6229]], o jasności 9,4 {{magnitudo}} i średnicy 4,5′ łuku.
* [[NGC 6210]] to [[mgławica planetarna]] wielkości 8,8<sup>m</sup>. Można ją dostrzec jako dysk leżący na linii łączącej deltę i betę Herkulesa. W 6-centymetrowym refraktorze i 20-centymetrowym teleskopie widać „niebieską mgłę” o średnicy zaledwie 14” łuku. W wyjątkowo przejrzystą noc można spróbować dostrzec jej gwiazdę centralną, o jasności 12,7<sup>m</sup>.
 
== Uwaga ==
W granicach gwiazdozbioru usytuowany jest [[Aspekt (astronomia)|aspekt]], czyli punkt, w kierunku którego porusza się [[Słońce]] względem najbliższych gwiazd. Zjawisko to odkrył w 1742 roku [[James Bradley]], zaś położenie aspektu jako pierwszy wyznaczył w 1783 [[William Herschel]]. Analiza tysięcy gwiazd z otoczenia Słońca pozwoliła w XX wieku dokładnie określić współrzędne aspektu, co umiejscawia go w pobliżu gwiazdy ν Herculis. Słońce podąża w kierunku aspektu, wraz z całym [[Układ Słoneczny|Układem Słonecznym]], z prędkością około 20km20 km/s, czyli 4,2 [[jednostka astronomiczna|au]] na rok.
 
== Zobacz też ==
 
== Bibliografia ==
#* Przemysław Rudź, ''Niebo'', Wydawnictwo Carta Blanca, Warszawa 2008, ISBN 978-83-60887-76-9
#* Jan Desselberger, Jacek Szczepanik, ''Tablice astronomiczne'', Wydawnictwo Park, Bielsko-Biała 2002, ISBN 83-7266-156-1
 
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.constellation-guide.com/constellation-list/hercules-constellation/ Gwiazdozbiór Herkulesa] w serwisie Constellation Guide {{lang|en}}
 
{{gwiazdozbiory}}