Edward Gallaudet: Różnice pomiędzy wersjami

Usunięte 4 bajty ,  5 lat temu
int., dr. techn.
(int., dr. techn.)
|www =
}}
'''Edward Miner Gallaudet''' (ur. [[5 lutego]] [[1837]] w [[Hartford]], [[Connecticut]], zm. [[26 września]] [[1917]] tamże) – [[Amerykanie|amerykański]] [[pedagog]] ([[surdopedagogika]]), syn [[Thomas Hopkins Gallaudet|Thomasa Gallaudeta]] (twórcy ''Asylum for the Deaf and Dumb''), pionier edukacji [[Głuchoniemota|głuchoniemych]] w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], współzałożyciel pierwszej w USA uczelni z programem przygotowanym specjalnie dla osób [[głuchota|głuchych]] i [[Niedosłuch|niedosłyszących]] (''National Deaf -Mute College'', później [[Gallaudet University]]) oraz wieloletni [[rektor]] tej uczelni i propagator [[Kultura Głuchych|kultury głuchych]]{{odn|Sacks|2011|s=207–210}}.
 
== Życiorys ==
Był najmłodszym z ośmiorga dzieci Thomasa Hopkinsa Gallaudeta ([[pastor]]a w Hartford) i jego żony, Sophii Fowler. Sophia Gallaudet była osobą niesłyszącą. Rodzice Edwarda zamieszkali w roku 1811 w sąsiedztwie rodziny znanego lekarza–chirurga, Masona Cogswella, i jego żony, Mary. Dziewięcioletnia córka sąsiadów, Alice Cogswell, w wieku dwóch lat straciła słuch w następstwie [[Gorączka plamista|gorączki plamistej]] i wtórnego [[zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych|zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych]]. Brak słuchu stał się barierą uniemożliwiającą nawiązywanie kontaktów z rodzeństwem i innymi ludźmi (zob. [[osoba niedostosowana społecznie]]). Jej izolacja była prawdopodobnie związana z panującym wówczas przekonaniem, że głuchota jest nierozerwalnie związana z [[Niepełnosprawność intelektualna|niedorozwojem umysłowym]]. Przyjmowano, że bez wyrażania [[Myślenie|myśli]] poprzez [[Słowo|słowa]] nie jest możliwe kształtowanie [[Pojęcie|pojęć]] i myślenie. Thomas Gallaudet podjął próby nawiązania kontaktu z dziewczynką i nauczenia jej [[Komunikacja interpersonalna|komunikowania się]] z otoczeniem za pomocą obrazków i pisanych na piasku liter. Wraz z dr. Cogswellem rozpoczął starania o utworzenie szkoły dla niesłyszących dzieci z okolicy. W czasie 15-miesięcznego pobytu w Europie – finansowanego przez rodziny i przyjaciół{{r|Clerc}} – starał się poznać metody edukacji niesłyszących stosowane w [[Edynburg]]u (w ''Braidwood Academy'', założonej w roku 1760 przez [[Thomas Braidwood|Thomasa Braidwooda]]{{r|Braidwood}}) oraz w [[Londyn]]ie i [[Paryż]]u – w placówce kontynuującej działalność pierwszej publicznej szkoły dla niesłyszących dzieci, założonej w roku 1755 przez [[Charles-Michel de L'Épée|de l'Épéego]] (''Institut national des jeunes sourds''{{r|INJS}}){{odn|Sacks|2011|s=45-46}}.
 
Charles-Michel de l'Épée porównywał [[język migowy]] do „języka uniwersalnego”, o którym marzyli m.in. [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseeau]]<ref group=uwaga>Jean-Jacques Rousseau, ''O początkach nierówności między ludźmi'' i ''Esej o pochodzeniu języka'').</ref> i [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]], zrozumiałego dla wszystkich – takiego, który „nie byłby środkiem do przekazywana myśli i [[Emocja|uczuć]], lecz w pewien magiczny sposób sam byłby myślą i uczuciem” (Sacks, 2011){{odn|Sacks|2011|s=38}}. De l'Épée pisał o nim:
{{CytatD|'' Ów uniwersalny język, którego na próżno szukali … jest tutaj; tuż przed waszymi oczami, to język migowy… Pogardzacie nim, ponieważ go nie znacie a jednak jest on kluczem do wszystkich pozostałych języków.}}
Przytoczone cytaty dotyczą problemów, poruszanych w czasie gorącej polemiki na temat możliwości i celowości kształcenia głuchoniemych metodami specyficznymi dla tej grupy ludzi, bez werbalizacji. Rosła grupa osób przekonanych, że [[umysł]]owe procesy [[Spostrzeganie|postrzegania]] świata przez osoby niesłyszące zachodzą inaczej, niż w przypadku korzystania z narządu słuchu (zob. [[lingwistyka kognitywna]], [[antropolingwistyka]], [[psychologia poznawcza]]), w związku z czym konieczne jest stosowanie innych metod wyrazu w kontaktach interpersonalnych – przymuszanie głuchoniemych do opanowywania „języków mówionych” jest krzywdzącą [[Dyskryminacja (psychologia społeczna)|dyskryminacją]].
 
Thomas Gallaudet wrócił do Hartford w roku 1816. Towarzyszył mu [[Laurent Clerc]]{{r|Clerc}}, [[Głuchoniemota|głuchoniemy]] instruktor ze szkoły paryskiej (asystent de l'Épéego), zatrudniony na stanowisko nauczyciela w planowanej lokalnej szkole dla głuchoniemych – pierwszej amerykańskiej szkole tego typu (w czasie podróży uczyli się wzajemnie swoich języków). W kwietniu 1817 roku w Hartford rozpoczął działalność ''Asylum for the Deaf and Dumb'' (Azyl dla głuchoniemych){{r|Asylum}}{{odn|Sachs|2011|s=45-46}}. Pierwszą uczennicą była Alice. Po roku mury szkoły wypełniali uczniowie w wieku od 10 do 51 lat{{r|Clerc}}.
 
W następnych latach Thomas Gallaudet i Laurent Clerc wytrwale rozwijali specyficzne metody edukacji głuchoniemych oraz amerykańską odmianę francuskiego języka migowego (''ASL'' – ''American Sign Language''){{odn|Sacks|2011|s=47}} i metodę kombinowaną, symultaniczną (zob. [[tłumaczenie ustne]]). Zyskali wielu entuzjastycznych naśladowców – otwierano liczne podobne szkoły z internatami, w których rozwijały się społeczności niesłyszących. Następował szybki rozwój ich specyficznej kultury{{odn|Sachs|2011|s=204-207}}.
|szerokość2 = 220
|alt2 = 2
|opis2 = ''ASL'' (''American Sign Language'')<ref group=uwaga>ASL nie przypomina BSL (języka brytyjskiego). Jest stosowany w Kanadzie i [[Meksyk]]u. (zob. też [[Polski Język Migowy]], [[System Językowo-Migowy]]).</ref>{{r|alfabet}}<br /> <small>'''Po lewej:'''</small> <br />Pomnik Thomasa Gallaudeta z&nbsp;Alice&nbsp;Cogswell{{odn|Sacks|2011|s=46}} pokazującą ''A''{{r|Tribute-Gallaudet}}<ref group=uwaga>Pomnik jest zlokalizowany w kampusie ''Gallaudet University'' w [[Waszyngton]]ie (rzeźbiarz: [[Daniel Chester French]], 1889).</ref><br /><small>'''Po prawej:'''</small><br />[[Laurent Clerc]], pionier edukacji niesłyszących w&nbsp;[[Stany Zjednoczone|USA]]{{odn|Sachs|2011|s=45-46}}
|grafika3 = LaurentClerc reduit2.jpg
|szerokość3 = 225
|opis3 =
}}
Edward Gallaudet urodził się po 20 latach od otwarcia ''Asylum for the Deaf and Dumb'' (1837). Jako syn Thomasa GallaudetGallaudeta i niesłyszącej matki od wczesnego dzieciństwa znał możliwości i psychiczne potrzeby ludzi niesłyszących{{odn|Sacks|2011|s=46}} oraz język migowy (był on jego pierwszym poznanym językiem). Stał się kontynuatorem misji swojego ojca i Laurenta Clerca{{odn|Sachs|2011|s=204-207}}.
 
=== Od ''Kendall School'' do ''Gallaudet College'' ===
* 1892 – uzyskanie licencjatu z filozofii przez pierwszą niesłyszącą kobietę – Alto M. Lowman (1869–1912); powstanie tajnego stowarzyszenia studentek, kierowanego przez May Martin, pierwszą niesłyszącą amerykankę, która osiągnęła stopień magistra (1900), i Agathę Tiegel Hanson
* 1892 – rozpoczęcie wydawania uczelnianego czasopisma ''Buff and Blue''
* 1893{{r|About}} lub 1894{{r|fofweb.com}} – zmiana nazwy ''National Deaf-Mute College'' na ''Gallaudet College'', dla uhonorowania Wielebnego Thomasa Gallaudeta (od roku 1986 nosi nazwę ''Gallaudet University''){{r|About|fofweb.com}}.
 
== Kontrowersje Edward Miner Gallaudet – Alexander Graham Bell ==
}}
[[Plik:Handshape equiv2.png|thumb|200px|Znaki ASL [[SignWriting]] i&nbsp;odpowiednie układy dłoni]]
Mimo sukcesów ''National Deaf-Mute College'' i ''Gallaudet College'' oraz ich absolwentów, zgodne z koncepcjami de l'Épéego i Laurenta Clerca metody nauczania i wychowania nie zostały zaakceptowane powszechnie. Rozwój tej uczelni i podobnych szkół dla niesłyszących napotykał na opór ze strony wpływowych środowisk, skłaniających się do opinii [[Alexander Graham Bell|Alexandra Bella]]{{odn|Sacks|2011|s=208}}.
 
Graham Bell (ur. 1847), [[logopeda]] i wynalazca ([[telefon]], [[głośnik]], [[mikrofon]]) był przekonany, że nauczanie niesłyszących musi polegać na przymuszaniu ich do rezygnacji z korzystania z naturalnego języka migowego – nauczeniai do nauczenia się języka mówionego. Problemy niedosłyszących (m.in. matki, która żyła samotnie, nie chcąc przyznać się do głuchoty) próbował rozwiązać metodami technicznymi. Preferował nauczanie rozumienia mowy (języka ludzi słyszących) z użyciem wzmacniaczy [[dźwięk]]u oraz uczenie wzrokowego czytania z ust osoby mówiącej w określonym lokalnym języku. Aby przyspieszyć nabywanie tej umiejętności niesłyszącym dzieciom krępowano ręce. Przeciwdziałano kontaktowaniu się dzieci niesłyszących (w grupach obserwowano spontaniczne tworzenie się własnych języków migowych). Taki system edukacji nie sprzyjał ich umysłowemu i psychicznemu rozwojowi, jednak był dość powszechnie akceptowany – w czasie międzynarodowej konferencji w [[Mediolan]]ie (1880) uznano, że ustna metoda edukacji jest lepsza od korzystającej z języka migowego – systemu znaków przekazywanych rękami (w tym [[SignWriting]], analogiczny do współczesnego [[Polski Język Migowy|PJM]]). Sprzeciwiała się temu jedynie delegacja amerykańska {{r|Milan1880}}. Wbrew mediolańskiej deklaracji Edward Gallaudet zdecydował się utrzymać w swojej uczelni język ''sign'' obok innych metod. Uważa się obecnie, że ta decyzja miała fundamentalne znaczenie dla dalszego rozwoju edukacji niesłyszących{{r|Milan1880}}.
 
Kontrowersje między Bellem i Gallaudetem, które nie zostały dotychczas jednoznacznie rozstrzygnięte, przedstawił m.in. [[Oliver Sacks]] w swojej popularnonaukowej książce ''Seeing Voices: A Journey into the Land of the Deaf'' (wydanej w języku polskim w roku 2011 pt. ''Zobaczyć głos. Podróż do świata ciszy''). Sacks pisze w przedmowie: ''Nie zajmuję się zawodowo problemami ludzi niesłyszących i może dzięki temu moje podejście do nich jest w gruncie rzeczy dość obiektywne i pozbawione uprzedzeń; nie jestem zwolennikiem żadnych teorii, które dzięki tej książce mogłyby mi zapewnić lepszą pozycję w środowisku''{{odn|Saks|2011|s=13–16}}. Po takiej deklaracji opowiada się po stronie Edwarda Gallaudeta – sprzeciwiając się częstemu uznawaniu języka migowego za fragmentaryczny, ubogi, pantomimiczny…, pisze:
{{CytatD|''Nic bardziej fałszywego. Należy zrozumieć, że język migowy w niczym nie ustępuje mowie, pozwalając na szybkie przekazywanie zarówno treści bardzo konkretnych, jak i poezji – nadaje się do prowadzenia dyskursów filozoficznych oraz mówienia o miłości – co więcej, często przewyższa język mówiony pod względem łatwości, z jaką umożliwia wyrażanie owych treści.''|[[Oliver Sacks]], 1989{{odn|Sacks|1998|s=17–64, 207–210}}}}
 
[[Plik:ASL convention.jpg|thumb|200px|''ASL Convention'', [[Austin]], 2008]]
[[Plik:Council-member curtis pride.jpg|thumb|200px|[[Curtis Pride]] (ur. 1968), od dzieciństwa niesłyszący [[zapolowy]] [[Major League Baseball]], nauczyciel w [[Gallaudet University]]]]
Trwałą pamięć o dokonaniach Edwarda GallaudetGallaudeta gwarantuje rozwój ''Gallaudet University'', w którym opracowano modelowe metody nauczania i wychowania głuchoniemych na poziomie podstawowym (realizowany w ''Kendall Demonstration Elementary School'', 1970{{r|KDES}}), średnim – (''Model Secondary School for the Deaf'', 1969{{r|MSSD}}) i wyższym{{r|AcadRes}} (status uniwersytetu, ''Education of the Deaf Act'', 1986){{r|About}}. W roku 1988 społeczność ''Gallaudet University'' odniosła kolejne zwycięstwo w walce o równość praw osób posługujących się językiem migowym i mówionym – w wyniku spontanicznego strajku studentów.
Protest wybuchł, gdy w czasie wyborów nowego rektora (kandydowała jedna osoba słysząca i dwie niesłyszące) przewodnicząca komisji wyborczej wypowiedziała się: ''niesłyszący nie potrafią jeszcze funkcjonować w normalnym społeczeństwie''. Następnego dnia zorganizowano przemarsz ok. tysiąca studentów z kampusu do lokalu komisji, [[Biały Dom|Białego Domu]] i [[Kapitol]]u (z hasłem ''Ciągle mamy marzenia. Żądamy pomocy Kongresu''), a następnie rozpoczęto w kampusie [[strajk okupacyjny]]. Na transparentach pojawił się m.in. napis: ''Laurent Clerc domaga się głuchego rektora. Nie ma go tutaj, ale jest z nami duchem. Poprzyjcie nas.'' (obserwujący wydarzenia Oliver Sacks usłyszał pytanie jednego z dziennikarzy: ''Kim, u licha, jest Laurent Clerc?''). W wyniku siedmiodniowego strajku niesłyszącym rektorem uczelni (pierwszym po 124 latach jej funkcjonowania) został [[King Jordan]]{{r|Jordan}}, dotychczasowy dziekan ''School of Arts and Sciences''{{odn|Sacks|2011|s=189–238}}.
 
Pamięć o twórcach Uniwersytetu ''Gallaudet University'' utrwalają jego liczni absolwenci, osiągający swoje zróżnicowane cele w różnych dziedzinach życia. Jednym z nich jest np. [[Curtis Pride]] (ur. 1968), od dzieciństwa niesłyszący [[zapolowy]] [[Major League Baseball]], który po zakończeniu kariery sportowej został nauczycielem w ''Gallaudet University''. Otrzymuje on każdego roku setki listów od niedosłyszących lub głuchoniemych młodych ludzi i ich rodziców. Stara się odpowiadać na każdy z nich oraz organizuje liczne spotkania, na których popularyzuje problem i gromadzi niezbędne fundusze na rzecz dzieci niepełnosprawnych. Wśród wielu nagród i wyróżnień, które otrzymał, znajduje się tytuł „Role Model of the Year”, nadany przez ''Alexander Graham Bell Association''{{r|PrideBio}}.
 
== Życie rodzinne ==
 
== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | odn = tak |nazwisko = Sacks | imię = Oliver | tytuł = Zobaczyć głos. Podróż do świata ciszy (''Seeing Voices. A Journey into the World of the Deaf'' 1989) | wydawca = Zysk i S-ka | miejsce = Poznań | data = 1998 | isbn = 978-83-7506-739-2 | inni = przeł. A. Małaczyński}}
 
== Linki zewnętrzne ==
32 594

edycje