Gustav Radbruch: Różnice pomiędzy wersjami

Dodane 2 bajty ,  6 lat temu
usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK
m (uproszczenie wywołania szablonu {{Kontrola autorytatywna}})
(usunięcie zbędnych linków do dat, WP:SK)
[[Plik:RadbruchGustav.jpg|thumb|200px|thumb|Gustav Radbruch]][[Plik:Radbruch Rechtsphilosophie.png|thumb|200px|thumb|Tytułowa strona "Rechtsphilosophie"„Rechtsphilosophie” autorstwa Gustava Radbrucha z 1932 r.]]
'''Gustav Radbruch''' (ur. [[21 listopada]] [[1878]] w [[Lubeka|Lubece]], zm. [[23 listopada]] [[1949]] w [[Heidelberg]]u) – niemiecki filozof i profesor prawa, przedstawiciel [[neokantyzm|neokantowskiej]] [[szkoła badeńska|szkoły badeńskiej]]. Minister sprawiedliwości Rzeszy w drugim gabinecie kanclerza [[Joseph Wirth|Josepha Wirtha]] ( październik [[1921]] - listopad [[1922]]) i dwu gabinetach [[Gustav Stresemann|Gustava Stresemanna]] ( sierpień - listopad [[1923]])
 
Przeszedł do historii głównie dzięki tzw. [[formuła Radbrucha|formule Radbrucha]] (''lex iniustissima non est lex'', czyli ''prawo krańcowo niesprawiedliwe nie jest prawem''), zgodnie z którą przepisy prawa pozytywnego (stanowionego) (''lex''), które są "rażąco„rażąco, w najwyższym stopniu sprzeczne"sprzeczne” z prawem naturalnym (''ius''), mogą i powinny być w procesie stosowania prawa traktowane tak, jakby w ogóle nie obowiązywały.
 
O formule Radbrucha należy mówić w odpowiednim kontekście historycznym. Przed [[II wojna światowa|II wojną światową]] w zachodniej [[filozofia prawa|filozofii prawa]] dominował skrajny, ortodoksyjny [[pozytywizm prawniczy]] zakładający, że każda norma prawna, wydana przez odpowiedni organ państwowy w odpowiedniej formie i w odpowiedni sposób jest częścią systemu prawa i jest normą bezwzględnie obowiązującą.
 
Test dla pozytywizmu prawniczego przyniosła praktyka [[III Rzesza|III Rzeszy]], której instytucje stanowiły prawo zgodnie z pozytywistycznymi kryteriami legalności, ale z pogwałceniem podstawowych zasad [[etyka|etycznych]] (por. [[Ustawy Norymberskie]]). Orzeczenia [[Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze|Trybunału Norymberskiego]] musiały się zatem odwoływać nie do niemieckiego prawa stanowionego (''lex''), ale do "prawa„prawa naturalnego"naturalnego” (''ius'') i moralnych ocen sędziów.
 
Radbruch pisał:
 
{{CytatD|Pozytywizm utożsamiający ustawę z prawem jest współwinny udziału niemieckiej nauki prawa w tworzeniu stanu prawnego lat narodowego socjalizmu|''Ustawa i prawo''<ref>{{cytuj stronę |url=http://www.iusetlex.pl/pdf/magazyn/ustawa_i_prawo.pdf |tytuł=Ustawa i prawo |autor=Gusdtaw Radbruch |data=1990}}</ref> }}
 
Wtedy zastosowano formułę Radbrucha pozwalająca rozpoznać i wyeliminować ''ustawowe bezprawie'' (''Unrecht''). Formułę Radbrucha zaczął wykorzystywać Federalny Trybunał Konstytucyjny najpierw w odniesieniu do prawa Niemiec nazistowskich, a w latach 90. także prawa [[Niemiecka Republika Demokratyczna|NRD]] (w szczególności słynnego [[strzelcy na murze|przypadku strzelców na murze]]). Koncepcje Radbrucha przesunęły tym samym niemiecką doktrynę prawa od coraz bardziej niepopularnego pozytywizmu prawnego ku [[prawo natury|koncepcjom prawnonaturalnym]].
 
W [[III Rzeczpospolita|III Rzeczypospolitej]] [[Trybunał Konstytucyjny]] nie odwołał się do formuły Radbrucha. Opowiedziano się za pozytywistyczną koncepcją prawa, co spowodowało nieuchylenie systemu prawa uchwalonego w okresie [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRLu]], mimo że było ono w wielu przypadkach niemoralne i niehumanitarne. W Polsce przyjęto koncepcję Harta – skazanie, ale na mocy przepisów wprowadzonych później, ex tunc.
 
== Zobacz też ==
{{przypisy}}
 
==Patrz także==
* [[formuła Radbrucha]]
 
{{przypisy}}
 
== Bibliografia ==
{{wikiquoteWikicytaty|dopełniacz=z Gustava Radbrucha}}
* Gustaw Radbruch, ''Wstęp do prawoznawstwa'', Trzaska, Evert & Michalski, Warszawa 1924.
* Gustaw Radbruch, ''Zarys filozofji prawa'', Księgarnia Powszechna, Warszawa-Kraków, 1938.