Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 17 bajtów ,  5 lat temu
liczb zaokrąglonych tak nie wolno zapisać!, WP:SK, usunięcie zbędnych linków do dat
|grafika = Evstafiev-chechnya-palace-gunman.jpg
|opis = Pałac prezydencki w Groznym, styczeń 1995. Foto: [[Michaił Jewstafjew|Michaił Jewstafiew]]
|data = [[11 grudnia]] [[1994]] - [[31 sierpnia]] [[1996]]
|miejsce = [[Czeczenia]]
|wynik = niejednoznaczny; rozejm w Chasawjurcie odkładający kwestię statusu Czeczenii na 5 lat
|strona1 = {{Państwo|RUS}}
* [[Plik:Flag of Chechen Republic before 2004.svg|22px]] [[Czeczenia|Republika Czeczeńska]]
** <small>[[Rada Tymczasowa Czeczenii]]</small><ref name="muzaev">[http://www.igpi.ru/monitoring/1047645476/oct_97/chechen.html Чеченская Республика Ичкерия - общий обзор. Тимур Музаев].</ref>
** <small>Rząd Odrodzenia Narodowego</small><ref name="muzaev" />
|strona2 = [[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Czeczeńska Republika Iczkerii]]<br />[[Plik:Flag of Jihad.svg|border|22px]] Mudżahedini arabscy<br />[[Plik:UNSO-flag.svg|border|22px]] ochotnicy [[UNA-UNSO]]
|dowódca1 = {{flaga|RUS}} [[Borys Jelcyn]]<br />{{flaga|RUS}} [[Paweł Graczow]]<br />{{flaga|RUS}} [[Anatolij Kulikow]]<br />{{flaga|RUS}} [[Lew Rochlin]]<br />{{flaga|RUS}} [[Anatolij Kwasznin]]<br />{{flaga|RUS}} [[Aleksandr Lebied|Aleksandr Lebied́]]<br />{{flaga|RUS}} [[Giennadij Troszew]]<br />{{flaga|RUS}} [[Władimir Szamanow]]<br />{{flaga|RUS}} [[Konstantin Pulikowski]]<br />{{flaga|RUS}} [[Iwan Babiszew]]<br />{{flaga|RUS}} [[Nikołaj Skrypnik]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic before 2004.svg|22px]] [[Bisłan Gantamirow]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic before 2004.svg|22px]] [[Said-Magomied Kakijew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic before 2004.svg|22px]] [[Rusłan Łabazanow]]
|dowódca2 = [[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Dżochar Dudajew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Zelimchan Jandarbijew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Szamil Basajew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Asłan Maschadow]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Rusłan Giełajew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Turpał-Ali Atgerijew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Asłambek Abdułchadżijew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Sałman Radujew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Arbi Barajew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Chunkar-Pasza Israpiłow]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Achmied Zakajew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Chizir Chaczukajew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Sulim Jamadajew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Rusłan Chajchorojew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Bacha Arsanow]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Apti Batałow]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Rusłan Alichadżijew]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Achmad Kadyrow]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Ramzan Kadyrow]]<br />[[Plik:Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg|border|22px]] [[Asłanbiek Ismaiłow]]<br />[[Plik:Flag of Jihad.svg|border|22px]] [[Amir ibn al-Chattab]]<br />[[Plik:UNSO-flag.svg|border|22px]] [[Ołeksandr Muzyczko]]
|siły1 = 3800038 tys. (grudzień 1994; 7050070,5 tys. w szczytowym okresie wojny)
|siły2 = 3000030 tys. (grudzień 1994; 1500015 tys. regularnych żołnierzy i tyle samo bojowników; ponad 4000040 tys. w szczytowym okresie wojny)
|straty1 = 5552 żołnierzy (według oficjalnych danych rosyjskich)
|straty2 = 17391 regularnych żołnierzy i bojowników (według oficjalnych danych rosyjskich)
 
== Przyczyny i periodyzacja ==
I wojnę czeczeńską można podzielić na następujące etapy:
 
1) nasilenie się nastrojów [[Nacjonalizm|nacjonalistycznych]] i religijnych w wyniku kryzysu ekonomicznego i [[Rozpad ZSRR|rozpadu ZSRR]]; rewolucja czeczeńska, w trakcie której doszło do instytucjonalizacji czeczeńskiego ruchu niepodległościowego pod przywództwem generała [[Dżochar Dudajew|Dżochara Dudajewa]]; czystki etniczne na ludności niemuzułmańskiej i narodowości innej niż czeczeńska (1991); pierwsza fala uchodźców z Czeczenii, w większości przedstawicieli mniejszości etnicznych i religijnych
 
2) konflikt czeczeńsko-inguski i rozpad [[Czeczeńsko-Inguska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka|Czeczeno-Inguskiej Republiki]] (1990-1992); interwencja oddziałów czeczeńskich w [[Wojna w Abchazji 1992-1993|wojnie abchasko-gruzińskiej]] po stronie [[Abchazowie|Abchazów]] (1992-1993)
 
3) ogłoszenie niepodległości Czeczenii sprzeczne z obowiązującym prawem federalnym (prawo federalne przewidywało możliwość uzyskania niepodległości pogranicznych republik tylko w wyniku referendum - w Czeczenii takiego referendum nie przeprowadzono); okres praktycznej niepodległości Czeczenii (formalnie nadal pozostawała częścią Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radziekciej i później suwerennej Federacji Rosyjskiej). Po proklamacji suwerennej Federacji Rosyjskiej separatyści odrzucili propozycję podpisania układu federacyjnego (31.03.1992) nadal jednostronnie uznając niepodległość Czeczenii.
 
4) formowanie się opozycji antydudajewowskiej i wybuch czeczeńskiej wojny domowej (1993-1994); pojawienie się wyraźnych wpływów arabskich w ruchu separatystycznym; pierwsza wyraźna fala uchodźców narodowości czeczeńskiej
 
== Przebieg ==
11 grudnia 1994 do republiki Czeczeni wkroczyły wojska rosyjskie, chcące przywrócić porządek konstytucyjny i zapobiec postępującym, nielegalnym z punktu widzenia prawa federalnego, działaniom separatystycznym na jej terenie. Pomimo początkowych niepowodzeń - jak podjęta na rozkaz ówczesnego ministra obrony Rosji [[Paweł Graczow|Pawła Graczowa]] [[Szturm Groznego (1994-1995)|próba zdobycia Groznego]] na Nowy Rok wyłącznie przez nieosłaniane jednostki pancerne – Rosjanie zajęli stolicę Czeczenii (luty [[1995]]). Dowódcą wojsk rosyjskich, które zdobyły Grozny był gen. [[Lew Rochlin]], który odmówił przyjęcia za zdobycie Groznego tytułu Bohatera Rosji, gdyż nie uznał za zaszczytne zwycięstwa odniesionego nad własnymi obywatelami.
 
Od tego momentu rozpoczęła się walka z oddziałami separatystów, którym udało się wycofać i przegrupować w górskich rejonach republiki. W walkach tych Rosjanie zaczęli ponosić istotne straty w ludziach. Problemem dla sił rosyjskich były zwłaszcza walki w miastach, do których dowódcy i żołnierze rosyjscy byli nieprzygotowani, jak też ataki terrorystyczne poza terytorium Czeczenii. W czerwcu [[1995]] r. [[Szamil Basajew]] przeprowadził atak terrorystyczny na szpital cywiliny w [[Budionnowsk]]u, a w styczniu [[1996]] r. akcję o takim samym charakterze na szpital w [[Kizlar]]ze przeprowadził inny dowódca separatystów – [[Salman Radujew]]. W grudniu [[1995]] roku separatyści odzyskali chwilowo kontrolę nad drugim co do wielkości mieście republiki [[Gudermes]]em, jednak po kilku dniach walk zostali zmuszeni do ustąpienia. [[21 kwietnia]] [[1996]] r. po namierzeniu jego telefonu satelitarnego i przeprowadzeniu rosyjskiego ataku rakietowego zginął [[Dżochar Dudajew]], a władzę po nim przejął [[Zelimchan Jandarbijew]]. Po zaskakującym dla wojsk rosyjskich letnim ataku bojowników w sierpniu [[1996]] r. separatystom udało się odbić [[Grozny]].
 
Przejście konfliktu w stan przewlekły, spektakularne akcje separatystów, a także okres wyborów prezydenta Rosji (czerwiec-lipiec [[1996]] r.) zaktywizowały działania polityczne, w których wielką rolę odegrał generał [[Aleksandr Lebied]] (Lebiedź), krótkotrwały sekretarz Rady Bezpieczeństwa Rosji – w ich wyniku [[31 sierpnia]] [[1996]] r. w [[Chasawjurt|Chasawjurcie]] podpisano [[Rozejm w Chasawjurcie|rozejm kończący pierwszą wojnę czeczeńską]]. Na jego mocy m.in. problem statusu republiki został odłożony na 5 lat.
 
== Straty wojenne ==
Według danych strony rosyjskiej, w wojnie zginęło 17391 żołnierzy i bojowników walczących po stronie separatystów oraz 5552 żołnierzy wojsk federalnych (poległych i zaginionych). Według separatystów w wojnie poległo ok. 30003 tys. żołnierzy i bojowników czeczeńskich oraz ponad 14 tys. Rosjan. Nie są znane dokładne straty ludności cywilnej. Szacunki wahają się od 30 tys. do 100 tys. cywili zabitych na terytorium Czeczenii oraz 161 cywili zabitych poza terytorium Czeczenii. Generalicja rosyjska szacuje straty w ludności cywilnej na ok. 50-80 tys. osób. Problemy z oszacowaniem strat wojennych wynikają z charakteru konfliktu, do którego doszło w trakcie trwania czeczeńskiej wojny domowej. Wielu cywili było w obawie o własne bezpieczeństwo uzbrojonych, a bojownicy bez trudu mogli maskować się wśród cywili. Część żołnierzy i bojowników w trakcie działań wojennych zmieniała strony konfliktu, co dodatkowo utrudniało ustalenie strat walczących ze sobą stron. Nieznana jest również dokładna liczba uchodźców wojennych (ok. 500 tys. osób).
 
== Zobacz też ==
 
== Linki zewnętrzne ==
* Marcin Dyś, [http://histmag.org/?id=3097 ''Military and strategic issues of the conflicts in Chechnya (1994-2008)''], "Histmag„Histmag.org"org”, 25 czerwca 2009.
 
{{Konflikty na obszarze byłego ZSRR}}