Otwórz menu główne

Zmiany

m
== Polska ==
=== [[Królestwo Galicji i Lodomerii|Królestwo Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim]] ===
[[Plik:Nowoatniec - mapa katastralna (1852).jpg|thumb|242px|[[mapa ewidencyjna|Mapa katastralna]] miasteczka [[Nowotaniec]] w [[Królestwo Galicji i Lodomerii|Galicji]], 1852]]
 
Po [[I rozbiór Polski|I rozbiorze Polski]], w [[1784]] roku, [[zabór austriacki|władze austriackie]] w ramach reformy administracyjnej państwa przeprowadziły wielką akcję klasyfikacji galicyjskich miejscowości. Zastosowany wówczas podział miał wyłącznie znaczenie statystyczne i nie niósł żadnych reperkusji politycznych. Zdecydowanie ważniejszy był natomiast fakt podziału miejscowości na trzy klasy. Do pierwszej z nich został zaliczony tylko [[Lwów]] (później także [[Kraków]]), do drugiej klasy tylko dawne polskie [[Miasto królewskie|miasta królewskie]] ([[język niemiecki|niem.]] ''Stadt'', [[łacina|łac.]] ''civitas''), do ostatniej klasy przydzielano miasta municypalne (''miasteczko'', [[język niemiecki|niem.]] ''Markt'', [[łacina|łac.]] ''oppidum''). Pozostałe miejscowości zaliczono do wsi. Fakt przydziału miasta do drugiej klasy odbywał się jednak pod warunkiem udowodnienia przez władze miejskie, że miejscowość jest rzeczywiście miastem królewskim. Tak więc w wyniku reformy administracyjnej oraz kolejnych, bardzo częstych zmian<ref name=karpiniec>J. Karpiniec: Ilość osad miejskich byłej Galicji i podział ich na miasta i miasteczka, w: Roczniki dziejów społeczno-gospodarczych Tom II (1932, s. 1-37), s. 29; 33).</ref> ''miasta prawne'' (czyli [[gmina miejska|gminy miejskie]]) na terenie Galicji należały do trzech kategorii:
[[Plik:Niemirów plac 10.07.2009 p.jpg|thumb|242px|Dawny rynek w [[Niemirów (województwo podlaskie)|Niemirowie]]]]
 
Inne zasady określania miejscowości o charakterze miejskim dotyczyły województw utworzonych z zachodnich części tzw. [[Kresy Wschodnie|Kresów Wschodnich]] ([[Województwo nowogródzkie (II Rzeczpospolita)|nowogródzkiego]], [[Województwo poleskie|poleskiego]], [[Województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)|wileńskiego]] i [[Województwo wołyńskie (II Rzeczpospolita)|wołyńskiego]] oraz 3 zachodnich powiatów byłej guberni grodzieńskiej, [[powiat białowieski|białowieskiego]], [[powiatPowiat grodzieński (II Rzeczpospolita)|grodzieńskiego]] i [[powiat wołkowyski|wołkowyskiego]], przyłączonych do [[Województwo białostockie (II Rzeczpospolita)|woj. białostockiego]] w 1921 roku na mocy [[traktat ryski (1921)|traktatu ryskiego]]<ref name=ryski>{{Dziennik Ustaw|rok=1921|numer=16|pozycja=93}}</ref>). Na obszarach tych pozornie utrzymany podział na miasta i miasteczka oparł się na zupełnie innych podstawach niż te, które obowiązywały pod prawem zaborczym, przez co miastami prawnymi mogły zostać dotychczasowe ''miasteczka'', a miasteczkami prawnymi dawne miasta<ref name=charakter />:
 
Sprawę charakteru prawnego miejscowości tych obszarach regulowały odrębne rozporządzenia [[Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich|Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich]]<ref name=skorowidzpoleski>Według publikacji: ''Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom VIII – Województwo Poleskie'', Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924.</ref>:
* Indywidualnym rozporządzeniem ''tymczasową'' ustawę miejską rozciągnięto także na [[Łohiszyn]] (10 marca 1920<ref>Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z dnia 10 marca 1920, Nr 23, poz. 563.</ref>), ostatecznie zniesioną w związku z korektami w 1934 roku<ref>Dz. U. z 1934 r. Nr 7, poz. 49.</ref>
 
* Ponadto ''Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich'' (1919) zalicza do miast ''według stanu faktycznego'' także [[Mozyrz]] w [[powiat mozyrski|powiecie mozyrskim]] (6796 mieszk.), [[Stokliszki]] w [[powiat trocki|powiecie trockim]] (1637 mieszk.) i [[Soleczniki]] w [[powiat wilejski|powiecie wilejskim]] (4516 mieszk.)<ref name=zczw>Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919.</ref>. Wszystkie odłączono od ZCZW w 1920 roku (Mozyrz do [[Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka|Rosyjskiej FSRR]], Stokliszki do [[Pierwsza Republika Litewska (1918-1940)|Litwy Kowieńskiej]] a Soleczniki do [[Litwa Środkowa|Litwy Środkowej]], po czym te ostatnie powróciły do Polski w 1922 i odtąd nie były już zaliczane do miast)
 
Status prawny pozostałych miejscowości o charakterze miejskim unormowało rozporządzenie Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich z 16 sierpnia 1919<ref>Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z dnia 16 sierpnia 1919, Nr 13, poz. 112.</ref>:
* Za '''miasteczka''' uznano wszelkie miejscowości o charakterze miasteczkowym z liczbą mieszkańców '''od 2.000 do 4.000 mieszkańców'''. Miasteczka tworzą oddzielne [[gmina miejska|gminy miejskie]] i otrzymują miasteczkową ustawę samorządową
** w myśl prawa tego za miasteczka sensu stricto uznano 17 miejscowości (w nawiasach liczba mieszkańców)<ref name=charakter />: [[Bereza (miasto)|Berezę Kartuską]] (3526), [[Bereźne]] (2494), [[Dąbrowica (miasto)|Dąbrowicę]] (2694), [[Horodno]] (2597; status odebrany w 1927), [[Indura|Indurę]] (2323), [[Kamieniec (Białoruś)|Kamieniec Litewski]] (2348), [[Kosów Poleski|Kossów]] (2433), [[Luboml]] (3328), [[Radoszkowicze]] (2459), [[Ratno (Ukraina)|Ratno]] (2410), [[Rożyszcze]], (3263), [[Skidel]] (2907), [[Stołpce]] (2956; status zniesiony i reaktywowany w 1926), [[Szereszów]] (3310; status odebrany w 1934), [[Świsłocz (obwód grodzieński)|Świsłocz]] (2935), [[Uściług]] (3728) i [[Wysokie (Białoruś)|Wysokie Litewskie]] (2100)
** <small>na terenach administrowanych przez ZCZW, do grupy tej kwalifikowały także [[Berezyna (miasto)|Berezyna]] (2589), [[Kapatkiewiczy|Kopatkiewicze]] (2007), [[Lubań (obwód miński)|Lubań]] (2211), [[Łohojsk]] (1972), [[Osipowicze]] (3685), [[Puchowicze]] (2434), [[Siemieżewo]] (2439), [[Skryhałów]] (2059), [[Śmiłowicze|Smiłowicze]] (3009), [[Smolewicze]] (3846) i [[Starobin]] (2455), które w 1920 odpadły do Rosji, oraz [[Niemież]] (2941), która w 1920 odpadła do Litwy Kowieńskiej; nie wiadomo czy ustrój miejski został zaimplementowany<ref name=zczw /></small>
 
* Wszelkie inne miejscowości, to jest miejscowości '''poniżej 2.000 mieszkańców''' (łącznie z dawnymi statutowymi miastami i miasteczkami), o ile nie rozciągnięto na nie specjalnych rozporządzeń (patrz wyżej) zostają włączone do [[gmina wiejska|gmin wiejskich]]: W myśl prawa tego dotychczasowy status miasteczek utraciły:
** w woj. białostockim (''27 miasteczek'')<ref>Według Skorowidza miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom V – Województwo Białostockie'', Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924.</ref>:<br />[[Brzostowica Wielka]], [[Gródek (powiat białostocki)|Gródek]], [[Izabelin (Białoruś)|Izabelin]], [[Jałówka (gmina Michałowo)|Jałówka]], [[Janów (województwo podlaskie)|Janów]], [[Jeziory (obwód grodzieński)|Jeziory]], [[Kamionka (rejon szczuczyński)|Kamionka]], [[Korycin]], [[Kuźnica (województwo podlaskie)|Kuźnica]], [[Łopienica Mała]], [[Łunna]], [[Łysków (obwód brzeski)|Łysków]], [[Michałowo]], [[Milejczyce]], [[Mosty (miasto)|Mosty]], [[Mścibów]], [[Narewka|Narewka Mała]], [[Niemirów (województwo podlaskie)|Niemirów]], [[Nowy Dwór (rejon świsłocki)|Nowy Dwór]], [[Orla (województwo podlaskie)|Orla]] (krótkotrwały status ''miasta'' zniesiony 27 października 1919), [[Piaski (rejon mostowski)|Piaski]], [[Porozów]], [[Porzecze (rejon grodzieński)|Porzecze]], [[Roś (Białoruś)|Roś]], [[Sidra]], [[Trzcianne]] i [[Wołpa]]
** w woj. nowogródzkim (''66 miasteczek'')<ref>Według Skorowidza miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom VII, Część I – Województwo Nowogródzkie'', Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923.</ref>:<br />[[Bielica (Białoruś)|Bielica]], [[Bieniakonie]], [[Byteń]], [[Cyryn (Białoruś)|Cyryn]], [[Delatycze]], [[Dereczyn]], [[Derewno|Derewna]], [[Dokudowo]], [[Dworzec (Białoruś)|Dworzec]], [[Dziembrów]], [[Gieraniony|Gieranony]], [[Hermaniszki]], [[Hołynka]], [[Horodyszcze (rejon baranowicki)|Horodyszcze]], [[Horodziej]], [[Howiezna]], [[Iszkołdź]], [[Jeremicze]], [[Jeziornica|Jeziernica]], [[Juraciszki]], [[Kamień (rejon wołożyński)|Kamień]], [[Korelicze]], [[Kozłowszczyzna]], [[Kroszyn]], [[Lipniszki (rejon iwiejski)|Lipniszki]], [[Lubcz (osiedle typu miejskiego)|Lubcz]], [[Mikołajów (Białoruś)|Mikołajów]], [[Mołczadź (wieś)|Mołczadź]], [[Nacza]], [[Naliboki (obwód miński)|Naliboki]], [[Niedźwiedzice (Białoruś)|Niedźwiedzica]], [[Niehniewicze]], [[Nowa Mysz]], [[Nowojelnia]], [[Nowy Dwór (rejon szczuczyński)|Nowy Dwór]], [[Orla (obwód grodzieński)|Orla]], [[Ostryna]], [[Połoneczka]], [[Połonka (obwód brzeski)|Połonka]], [[Raduń (Białoruś)|Raduń]], [[Różanka (Białoruś)|Różanka]], [[Rubieżewicze]], [[Siniawka]], [[Snów]], [[Sobakińce]], [[Stołowicze]], [[Sobotniki|Subotniki]], [[Surwiliszki (obwód grodzieński)|Surwiliszki]], [[Swojatycze]], [[Szczuczyn (Białoruś)|Szczuczyn]] (siedziba powiatu), [[Nowy Świerżeń|Świerżeń Nowy]], [[Traby (Białoruś)|Traby]], [[Trokiele]], [[Turzec (Białoruś)|Turzec]], [[Wasiliszki]], [[Wawiórka]], [[Wiszniew]], [[Wołma (rejon dzierżyński)|Wołma]], [[Werenowo|Woronów]], [[Wsielub]], [[Zabłoć]], [[Zabrzeź]], [[Żołudek]], [[Żyrmuny (Białoruś)|Żyrmuny]] i [[Żyrowice]]
** w woj. poleskim (''25 miasteczek'')<ref>Według Skorowidza miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom VIII – Województwo Poleskie'', Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924.</ref>:<br />[[Błudeń]], [[Chomsk]], [[Domaczewo|Domaczów]], [[Drohiczyn (Białoruś)|Drohiczyn]] (siedziba powiatu), [[Hancewicze]], [[Horodec]], [[Janów (Białoruś)|Janów]], [[Kamień Koszyrski]] (siedziba powiatu), [[Lenin (Białoruś)|Lenin]], [[Linowo (Białoruś)|Linowo]], [[Lubieszów (Ukraina)|Lubieszów]], [[Malecz]], [[Małoryta]], [[Pohost Zahorodzki|Pohost Zahorodny]], [[Pohost Zarzeczny]], [[Rafałówka (obwód rówieński)|Rafałówka]], [[Raśna (obwód brzeski)|Raśna]], [[Sielec (rejon berezowski)|Sielec]], [[Telechany]], [[Tomaszgród]], [[Wielka Głusza|Wielka Hłusza]], [[Wierzchowice (Białoruś)|Wierzchowice]], [[Włodawka (miasteczko)|Włodawka]], [[Wołczyn (obwód brzeski)|Wołczyn]] i [[Żabinka]]
** w woj. wileńskim: (''115 miasteczek'')<ref>Według Wykazu miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom I – Województwo Nowogródzkie'', Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa, 1 maja 1938; Skorowidza miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom VII – Ziemia Wileńska, Część II (Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka'', Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923.</ref>:<br />[[Balingródek]], [[Bezdany]], [[Bienica]], [[Bobrowszczyzna|Bobrujszczyzna]], [[Boruny]], [[Brasław]] (siedziba powiatu), [[Budsław]], [[Bujwidze]], [[Bystrzyca Nadwilejska]], [[Cejkinie]], [[Dryhuczki]], [[Dryświaty (Białoruś)|Dryświaty]], [[Dukszty (miasto)|Dukszty]], [[Duniłowicze]] (siedziba powiatu), [[Dziewieniszki]], [[Gierwiaty]], [[Gródek (Białoruś)|Gródek (Mołodecki)]], [[Graużyszki]], [[Hermanowicze]], [[Hoduciszki]], [[Holszany]], [[Hruzdowo]], [[Hołubicze]], [[Ignalino]], [[Ikaźń (wieś)|Ikaźń]], [[Ilia (wieś)|Ilia]], [[Jaszuny]], [[Jazno]], [[Jody]], [[Kiemieliszki (Białoruś)|Kiemieliszki]], [[Kluszczany]], [[Kobylnik (Narocz)|Kobylnik]], [[Kołtyniany (okręg wileński)|Kołtyniany]], [[Komaje (Białoruś)|Komaje]], [[Konstantynów Świrski]], [[Konwaliszki]], [[Kościeniewicze Wilejskie]], [[Kożaczyzna|Kozaczyzna]], [[Koziany]], [[Krasne nad Uszą|Kraśne nad Uszą]], [[Krewo]], [[Krzywicze]], [[Kurzeniec]], [[Landwarów]], [[Lebiedziewo|Lebiedziew]], [[Leonpol]], [[Ławaryszki]], [[Łuczaj]], [[Łużki (rejon szarkowszczyński)|Łużki]], [[Łyngmiany]], [[Łyntupy]], [[Soleczniki Małe|Małe Soleczniki]], [[Markowo (Białoruś)|Marków]], [[Mejszagoła]], [[Melegiany|Mielegiany]], [[Michaliszki]], [[Mickuny]], [[Miory]], [[Mołodeczno]] (miasto od 1929), [[Murowana Oszmianka]], [[Narwiliszki]], [[Niemenczyn]], [[Daugieliszki Nowe|Nowe Daugieliszki]], [[Nowe Krzywicze]], [[Miadzioł (miasto)|Nowy Miadzioł]], [[Nowy Pohost]], [[Niestaniszki]], [[Olkieniki]], [[Olkowicze]], [[Onżadowo]], [[Opsa]], [[Orzechowo (Białoruś)|Orzechowno]], [[Ostrowiec Oszmiański]], [[Parafianów|Parafianowo]], [[Plisa (Białoruś)|Plissa]], [[Podbrzezie (rejon wileński)|Podbrzezie]], [[Połusze]], [[Porudomino]], [[Postawy]] (od 1926 siedziba powiatu), [[Prozoroki]], [[Przebrodzie (miejscowość)|Przebrodzie]], [[Rudomino]], [[Rudziszki (Litwa)|Rudziszki]], [[Rymszany]], [[Rukojnie]], [[Rzeczki (obwód miński)|Rzeczki]], [[Słobódka (Białoruś)|Słobódka (Zawierska)]], [[Smołwy]], [[Soły (Białoruś)|Soły]], [[Spiahło]], [[Daugieliszki Stare|Stare Daugieliszki]], [[Stary Miadzioł]], [[Sużany]], [[Szarkowszczyzna|Szarkowszczyzna (Nowa)]], [[Szemetowszczyzna]], [[Szumsk (okręg wileński)|Szumsk Wileński]], [[Świła]], [[Świr (Białoruś)|Świr]], [[Świranki]], [[Taboryszki]], [[Turgiele]], [[Turmont]], [[Twerecz (miejscowość)|Twerecz]], [[Wiazyń (rejon wilejski)|Wiazyń]], [[Widze]], [[Soleczniki|Wielkie Soleczniki]], [[Wiszniew Świrski]], [[Wojstom]], [[Wołkołata]], [[Worniany]], [[Zaśkiewicze]], [[Ziabki]], [[Żeladź]], [[Żodziszki]] i [[Żuprany]] (ewentualnie też [[Daniuszewo]], [[Orany]] i [[Zaświrz]]<ref>Według Rewieńskiej, Wandy (1938). ''Miasta i miasteczka w północno-wschodniej Polsce. Położenie topograficzne, rozplanowanie, fizjognomia''. Wilno.</ref>)
** w woj. wołyńskim:
*** (1 miasto) [[Wiśniowiec|Wiśniowiec Nowy]],
*** (11 miasteczek) [[Białozórka]], [[Czartorysk]], [[Kołki (obwód wołyński)|Kołki]], [[Maciejów (Ukraina)|Maciejów]], [[Międzyrzecz (rejon korzecki)|Międzyrzec Korzecki]], [[Poczajów|Poczajów Nowy]], [[Pawliwka|Poryck]], [[Stepań]], [[Szumsk (miasto)|Szumsk]], [[Torczyn]] i [[Tuczyn]]
* <small>'''Uwaga:''' Dla ułatwienia, miasteczka zostały ugrupowane według województw utworzonych znaczenie później, w chwili wejścia w życie rozporządzenia obowiązywał zupełnie inny podział na okręgi ([[Okręg brzeski|brzeski]], [[Okręg miński (ZCZW)|miński]], [[Okręg wileński (ZCZW)|wileński]] i [[Okręg wołyński|wołyński]]) pod zarządem [[Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich|ZCZW]]</small>
 
[[13 lipca]] [[1933]] roku weszła w życie ustawa o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego, stanowiąca ''znoszenie miast o liczbie mieszkańców niższej niż 3000'' w drodze rozporządzeń Rady Ministrów, a większych miast w drodze ustawodawczej<ref>Ustawa z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorjalnego ({{Dziennik Ustaw|rok=1933|numer=35|pozycja=294}}, Art. 33).</ref>. Ustawa z 3 lipca 1896 roku przestała obowiązywać w ciągu roku od wejścia w życie ustawy (czyli do lipca 1934), przez co '''40 miast''' i '''66 miasteczek''' (w rozumieniu reformy z 1784) rządzących się ustawą z 1896 roku i liczących w chwili reformy powyżej 3000 mieszkańców zostało podniesionych '''automatycznie''' do rangi miast objętych ustawą z 1889 roku<ref name=mielcarek>{{cytuj książkę|nazwisko=Mielcarek |imię=Adam Janusz|tytuł=Podziały terytorialno – administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej|wydawca=Wydawnictwo Neriton|miejsce=Warszawa|data=2008}}</ref>:
 
* '''40 gmin miejskich na prawach miast''', które zmieniły ustawę z 1896 na 1889, posiadając nieprzerwanie prawa miejskie: [[Bełz]], [[Biecz]], [[Bolechów (miasto)|Bolechów]], [[Bóbrka (miasto)|Bóbrka]], [[Brzozów]], [[Busk]], [[Czortków]], [[Dębica]] (prawa miejskie 27 lipca 1912), [[Dobczyce]], [[Dobromil (obwód lwowski)|Dobromil]], [[Dolina (miasto)|Dolina]], [[Grybów]], [[Halicz (miasto)|Halicz]], [[Jordanów]], [[Kamionka Bużańska|Kamionka Strumiłowa]], [[Kęty]], [[Komarno (miasto)|Komarno]], [[Kuty (miasto)|Kuty]], [[Lesko]], [[Lubaczów]], [[Mikulińce]], [[Mościska]], [[Myślenice]], [[Nowy Targ]], [[Olesko]], [[Oświęcim]], [[Pilzno (województwo podkarpackie)|Pilzno]], [[Pomorzany (obwód lwowskiUkraina)|Pomorzany]], [[Przeworsk]], [[Rohatyn]], [[Ropczyce]], [[Rymanów]], [[Sądowa Wisznia]], [[Skawina]], [[Stary Sambor]], [[Tyśmienica (miasto)|Tyśmienica]], [[Zaleszczyki]], [[Zbaraż]], [[Żydaczów]] i [[Żywiec]]
 
* '''66 gmin miejskich na prawach miasteczek''' podniesione do rzędu miast: [[Andrychów]], [[Barysz]], [[Błażowa]], [[Bohorodczany]], [[Bołszowce]], [[Borszczów]], [[Brzesko]], [[Buczacz]], [[Budzanów]], [[Bursztyn (miasto)|Bursztyn]], [[Chodorów]], [[Chrzanów]], [[Chyrów]], [[Dąbrowa Tarnowska|Dąbrowa]], [[Delatyn]], [[Gliniany (Ukraina)|Gliniany]], [[Grzymałów (Ukraina)|Grzymałów]], [[Horodenka]], [[Kałusz]], [[Kolbuszowa]], [[Kopyczyńce]], [[Kosów (miasto)|Kosów Huculski]], [[Kozowa]], [[Kulików (rejon żółkiewski)|Kulików]], [[Leżajsk]], [[Łańcut]], [[Łopatyn]], [[Maków Podhalański]], [[Mielec]], [[Mikołajów (rejon mikołajowski)|Mikołajów]], [[Monasterzyska]], [[Mosty Wielkie]], [[Nadwórna]], [[Niemirów (obwód lwowski)|Niemirów Lwowski]], [[Niepołomice]], [[Otynia|Ottynia]] (gmina miejska od 1 kwietnia 1928<ref name=autonazwa1>{{Dziennik Ustaw|rok=1928|numer=17|pozycja=138}}</ref>), [[Peczeniżyn]], [[Piwniczna-Zdrój|Piwniczna]], [[Podhajce]], [[Podwołoczyska]], [[Przemyślany]], [[Radziechów (miasto)|Radziechów]], [[Rawa Ruska]], [[Rozdół]], [[Rozwadów (Stalowa Wola)|Rozwadów]], [[Rożniatów (miasto)|Rożniatów]], [[Rudki (Ukraina)|Rudki]], [[Rudnik nad Sanem|Rudnik]], [[Sasów]], [[Skała Podolska|Skała]], [[Skałat]], [[Skole]], [[Sokołów Małopolski|Sokołów]], [[Stary Sącz]], [[Strzyżów]], [[Sucha Beskidzka|Sucha]], [[Tarnobrzeg]], [[Tłumacz (miasto)|Tłumacz]], [[Trzebinia]] (gmina miejska od 27 kwietnia 1931<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1931|numer=39|pozycja=304}}</ref>), [[Turka (miasto)|Turka]], [[Tyczyn]], [[Uhnów]], [[Ustrzyki Dolne]], [[Zabłotów]], [[Załoźce]], [[Zborów]] i [[Żurawno|Żórawno]]<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XIII – Województwo Lwowskie'', Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924.</ref><ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XII – Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925.</ref><ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XIV – Województwo Stanisławowskie'', Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924.</ref><ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XV – Województwo Tarnopolskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923.</ref><ref name=mielcarek /><ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1933|numer=35|pozycja=294}}</ref><ref name=karpiniec /><ref name="tysiąclecie">''Miasta polskie w Tysiącleciu'', przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, [[Wrocław]]–[[Warszawa]]–[[Kraków]], [[1965]]-[[1967]].</ref><ref name=geokraj>''Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, wydanie czwarte, uzupełnione (ISBN 83-01-12677-9).</ref><ref name=gawryszewski>{{cytuj książkę | imię = Andrzej | nazwisko = Gawryszewski | | tytuł = Ludność Polski w XX wieku (rozdział II – Terytorium i podział administracyjny) | wydawca = Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania | miejsce = | rok = 2005 |}}</ref><ref>Zmiany administracyjne miast i osiedli, Warszawa, 1964.</ref>
 
Według założeń reformy, 31 gmin miejskich będących miastami/miasteczkami rządzącymi się ustawą z 1896 roku i liczących w 1933 roku mniej niż 3000 mieszkańców, a także 8 (9<ref name=jaworzno>W {{Dziennik Ustaw|rok=1933|numer=81|pozycja=596}} [[Jaworzno]] traktowane jest jako wieś (gmina), natomiast Skorowidz Miejscowości woj. krakowskiego z 1921 traktuje je jako miasteczko podlegające ustawie z 1896 roku, a serwis internetowy Miasta Jaworzno wspomina o statusie miasta obowiązującym od 21 września 1901 ([http://web.archive.org/web/20110712064456/http://www.jaworzno.pl/nasze-miasto/historia/historia-miasta.pdf str. 9]).</ref>) gmin miejskich będących wsiami (niezależnie od liczby ludności) zostałyby według nowego prawa przekształcone w gminy wiejskie. Jednakże '''indywidualnymi rozporządzeniami''' za miasta uznano wszystkie wsie stanowiące gminy miejskie ([[Borysław]]<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1933|numer=62|pozycja=467}}</ref>, [[Winniki (miasto)|Winniki]]<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1933|numer=81|pozycja=595}}</ref> [[Jaworzno]]<ref name=jaworzno /><ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1933|numer=81|pozycja=596}}</ref>, [[Krynica-Zdrój|Krynica]], [[Krzeszowice]], [[Szczakowa]] i [[Zakopane]]<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1933|numer=81|pozycja=596}}</ref>), a także '''2 najmniejsze gminy miejskie na prawach miast''' (zmiana ustawy z 1896 na 1889) i '''20 najmniejszych gmin miejskich na prawach miasteczek''':
* w woj. stanisławowskim (''21 miasteczek''): [[Bukaczowce]], [[Chocimierz (Ukraina)|Chocimierz]], [[Czernelica]], [[Lipówka (rejon rohatyński)|Firlejów]], [[Gwoździec (obwód iwanofrankiwski)|Gwoździec]], [[Jabłonów (obwód iwanofrankiwski)|Jabłonów]], [[Jezupol]], [[Kamionki Wielkie|Kamionka Wielka]], [[Knihynicze]], [[Konkolniki]], [[Kułaczkowce]], [[Łysiec (obwód iwanofrankiwski)|Łysiec]], [[Mariampol (Ukraina)|Mariampol]], [[Niżniów]], [[Obertyn]], [[Pistyń]], [[Podgrodzie (Ukraina)|Podgrodzie]], [[Podkamień (rejon rohatyński)|Podkamień]], [[Sokołów (rejon stryjski)|Sokołów]], [[Stratyn]] i [[Wojniłów]]
 
* w woj. tarnopolskim (''36 miasteczek''): [[Białobożnica]], [[Biały Kamień (wieśUkraina)|Biały Kamień]], [[Bilcze Złote]], [[Chołojów]], [[Dobrotwór]], [[Dunajów]], [[Dźwinogród (rejon borszczowski)|Dźwinogród]], [[Gołogóry (miejscowość)|Gołogóry]], [[Gródek (obwód tarnopolski)|Gródek]], [[Dołyna (obwód tarnopolski)|Janów]], [[Jezierna]], [[Kozłów (obwód tarnopolski)|Kozłów]] ('''ʘ'''), [[Krzywcze|Krzywcze Górne]], [[Kudryńce]], [[Leszniów]], [[Markopol]], [[Narajów]], [[Podkamień (rejon brodzki)|Podkamień]], [[Potok Złoty]] ('''ʘ'''), [[Probużna]], [[Sokołówka (rejon buski)|Sokołówka]], [[Stanisławczyk (rejon brodzki)|Stanisławczyk]], [[Stojanów (obwód lwowski)|Stojanów]], [[Strusów]], [[Szczurowice]], [[Świrz]], [[Tarnoruda]], [[Touste (rejon husiatyński)|Touste]], [[Ułaszkowce]], [[Uście Biskupie]], [[Uście Zielone]], [[Uścieczko]], [[Nowy Witków|Witków Nowy]] i [[Trawniewo|Zarudzie]]
 
Ponadto w związku z omawianą reformą status miast (w sensie historycznym) automatycznie utaciło także '''14 [[gmina wiejska|gmin wiejskich]]''', które niejednak '''posiadały [[prawa miejskie]]'''. Mimo nikłych rozmiarów i morfologicznych podobieństw ''nie były'' one miasteczkami, lecz ''miastami'' z punktu widzeniu historii, chociaż nie pełniły one już miejskich funkcji administracyjnych. Przez to utrata praw miejskich była dla nich zmianą głównie prestiżową, nie formalną. Były to<ref>Na podstawie Skorowidzów miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: Tom XII – Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Tom XIII – Województwo Lwowskie, Tom XIV – Województwo Stanisławowskie, Tom XV – Województwo Tarnopolskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923-1925).</ref>:
* w woj. krakowskim (19): [[Czarny Dunajec]], [[Gdów]], [[Kawęczyn (województwo podkarpackie)|Kawęczyn]], [[Liszki (województwo małopolskie)|Liszki]], [[Łapanów]], [[Mierzączka]], [[Niegowić]], [[Nieznajowa]], [[Nowa Góra (województwo małopolskie)|Nowa Góra]], [[Ołpiny]], [[Podgórze (Kraków)|Podgórze]], [[Radłów]], [[Rzepiennik Biskupi]], [[Rzepiennik Strzyżewski]], [[Szczepanów (województwo małopolskie)|Szczepanów]], [[Szczurowa]], [[Szerzyny]], [[Trzciana (województwo małopolskie)|Trzciana]] i [[Zdynia]]
 
* w woj. lwowskim (8): [[Bojanów (województwo podkarpackie)|Bojanów]], [[Miasto (powiat leżajski)|Grodzisko-Miasteczko]], [[Kniazie (gmina Lubycza Królewska)|Lubycza-Kniazie]], [[Mikołajów (rejon pustomycki)|Mikołajów]], [[Nisko]], [[Rajtarowice]], [[Wola Michowa]] i [[Wybranówka]]
 
* w woj. stanisławowskim (3): [[Łanczyn]], [[Ruda (rejon żydaczowski)|Ruda]] i [[Żurów]]
83 728

edycji