Otwórz menu główne

Zmiany

Usunięte 250 bajtów ,  4 lata temu
m
drobne redakcyjne
|commons =Category:Histamine
}}
'''Histamina''', (''β-imidazolyloetyloamina'') – [[związki organiczne|organiczny związek chemiczny]], [[związki heterocykliczne|heterocykliczna]] [[aminy|amina]] będąca pochodną [[imidazol]]u zawierającą boczny łańcuch [[etyloamina|etyloaminowy]]. Występuje naturalnie w organizmie ludzkim, pełni funkcję [[Mediator (biologia)|mediatora]] procesów zapalnych, mediatora odczynu alergicznego, [[neuroprzekaźnik]]a oraz pobudza wydzielanie [[sok żołądkowy|kwasu żołądkowego]].
 
Została otrzymana po raz pierwszy na drodze chemicznej przez A. Windausa i W. Vogta w roku 1907{{r|Cavanah|Hirschowitz1979}}{{r|Windaus1907}}. W roku 1910 Dale i Laidlaw udowodnili znaczenie histaminy w patomechanizmie [[anafilaksja|anafilaksji]], a w roku 1937 Bovet i Staub opublikowali pierwsze dane na temat skuteczności blokowania [[Receptory histaminowe|receptorów histaminowych]]{{r|Cavanah}}.
 
== Powstawanie i występowanie ==
Histamina jest [[Hormony tkankowe|hormonem tkankowym]] zaliczanym do [[Neurohormony|neurohormonów]], wytwarzanym z [[Aminokwasy|aminokwasu]] histydyny. W organizmie ludzkim powstaje w wyniku [[dekarboksylacja|dekarboksylacji]] (w obecności [[fosforan pirydoksalu|PLPfosforanu pirydoksalu]]) [[histydyna|histydyny]]. Jej produkcja zachodzi w wielu miejscach. Najwyższe stężenia obserwuje się w [[płuco|płucach]], [[skóra|skórze]], błonie śluzowej nosa i [[żołądek|żołądka]].
 
[[Plik:Histidine decarboxylase.svg|thumb|450px|center|[[Dekarboksylacja]] histydyny do histaminy]]
 
Jest magazynowana w formie nieczynnej w ziarnistościach [[bazofil]]i (granulocytach zasadochłonnych) i [[komórkakomórki tucznatuczne|mastocytów]] (komórek tucznych znajdujących się w [[Tkanka łączna|tkance łącznej]], przede wszystkim w okolicy [[Układ krwionośny człowieka|naczyń krwionośnych]] i limfatycznych oraz [[nerw]]ównerwów), skąd może być uwalniana w czasie reakcji zapalnej. W żołądku występuje w [[histaminocyty|histaminocytach]], a w [[ośrodkowy układ nerwowy|OUNośrodkowym układzie nerwowym]] w [[neuron]]achneurony histaminergiczne|neuronach histaminergicznych]].
 
[[Aminy biogenne]] (w tym histamina) występują w wielu artykułach żywnościowych, przede wszystkim wytwarzanych i dojrzewających przy udziale procesów fermentacyjnych, także nieświeżych, lub silnie skażonych mikrobiologicznie. Prekursorami tych amin są [[aminokwasy]] uwalniane z [[białka|białek]] na drodze [[hydroliza|hydrolizy]].
 
Histamina występuje głównie w surowcach rybnych, a spożycie ich dużej ilości wiąże się z zatruciem pokarmowym. Zawartość histaminy w surowcach i przetworach rybnych zależy przede wszystkim od ilości wolnej [[histydyna|histydyny]] w mięśniach, obecności aktywatorów i inhibitorów [[dekarboksylazy|dekarboksylaz]], a także od rodzaju i wielkości populacji bakteryjnej.
 
== Rola w organizmie ==
W wyniku reakcji antygenu z przeciwciałami we krwi człowieka lub pod wpływem czynników niszczących błonę komórki tucznej magazynującej histaminę (np. wskutek zimna lub ucisku a także pod wpływem zmian phpH, składu [[jon]]ówjonów i leków pobudzających aktywność histaminy) dochodzi do uwalniania histaminy i rozwoju reakcji zapalnej. Wyzwolona z tkanek histamina wiąże się ze swoistymi receptorami, a następnie ulega przemianie do nieczynnych produktów. Po degranulacji komórek tucznych histamina przenika do naczyń krwionośnych, a jej poziom we krwi rośnie między 2,5 a 5 minutami i wraca do poziomu wyjściowego po 15-30 minutach{{r|Lewandowska}}.
Działanie histaminy opiera się na pobudzaniu receptorów H<sub>1</sub>, H<sub>2</sub>, H<sub>3</sub> i H<sub>4</sub>
 
Efektem pobudzenia receptorów H<sub>1</sub> jest:
* zwiększenie przepuszczalność naczyń żylnych zawłośniczkowych, w wyniku czego dochodzi do powstania [[obrzęk]]ówobrzęków, bladych bąbli, krostek i innych zmian skórnych;
* rozszerzenie [[Układ krwionośny kręgowców|naczyń krwionośnych]], w wyniku czego pojawia się zaczerwienienie, może też wystąpić spadek ciśnienia krwi;
* skurcz mięśni gładkich oskrzeli charakterystyczny w [[astma oskrzelowa|astmie]];
* skurcz macicy grożący poronieniem u [[ciąża|ciężarnych]];
* skurcz mięśni przewodu pokarmowego.
Histamina wydzielona w dużych ilościach do tkanki podskórnej drażni zakończenia nerwowe, powodując świąd i ból.
 
Efektem pobudzenia receptorów H<sub>2</sub> jest:
* przyspieszenie [[tętno|tętna]], zwiększenie wydajności serca,
* stymulowanie wydzielanie [[sok trawienny|soków trawiennych]] w [[żołądek|żołądku]].
 
Receptory H<sub>3</sub> znajdują się w [[ośrodkowy układ nerwowy|OUN]], w [[Podwzgórze|podwzgórzu]]. Histamina odgrywa tam rolę neuroprzekaźnika. Receptory H<sub>3</sub> modulują syntezę histaminy i jej uwalnianie w ośrodkowym układzie nerwowym oraz mogą obniżać jej uwalnianie z komórek tucznych i hamować uwalnianie prozapalnych tachykinin z włókien C, bez [[neuroprzekaźnikOtoczka mielinowa|otoczki mielinowej]]a w [[Drogi oddechowe|drogach oddechowych]]. Efekty pobudzenia receptora H<sub>4</sub> wymagają dalszych badań{{r|Lewandowska}}.
Receptory H<sub>3</sub> modulują syntezę histaminy i jej uwalnianie w [[ośrodkowy układ nerwowy|ośrodkowym układzie nerwowym]] oraz mogą obniżać jej uwalnianie z komórek tucznych i hamować uwalnianie prozapalnych tachykinin z włókien C, bez [[Otoczka mielinowa|otoczki mielinowej]] w [[Drogi oddechowe|drogach oddechowych]]. Efekty pobudzenia receptora H<sub>4</sub> wymagają dalszych badań{{r|Lewandowska}}.
 
=== Udział w reakcji alergicznej ===
Histamina uczestniczy w zapaleniu alergicznym jako mediator prozapalny nie tylko wczesnej i późnej fazy odczynu, ale prawdopodobnie wpływa także na odległe następstwa choroby w postaci przebudowy dróg oddechowych. W alergicznej reakcji natychmiastowej centralną rolę odgrywa proces aktywacji [[Receptor H1|receptora H<sub>1</sub>]]. Kontakt z alergenem powoduje wylew histaminy z ziarnistości niektórych ludzkich komórek odpornościowych i silne podrażnienie [[błona śluzowa|błony śluzowej]] [[jelito|jelit]], [[nos]]anosa, [[Oskrzela|oskrzeli]], [[płuco|płuc]] oraz tkanki skórnej. Odpowiednio do tych lokalizacji wywołuje to: [[Pokrzywka|pokrzywkę skórną]] skórną, [[Biegunka|biegunkę]], [[katar sienny]], [[astma oskrzelowa|astmę]], a u niektórych – wstrząs anafilaktyczny, (np. wskutek ukąszenia [[Osowate|osy]] czylub [[Pszczoła|pszczoły]]).
Histamina odpowiada za wystąpienie objawów{{r|Ozga}}:
* [[Alergia|Alergiialergii]] wziewnej i skórnej – wywołuje zaczerwienienie, lokalne ocieplenie, nabrzmienie i bolesny stan zapalny. Rozszerzając małe naczynia krwionośne i zwiększając ich przepuszczalność, powoduje lokalne [[Wysięk (medycyna)|wysięki]] [[osocze krwi|osocza krwi]] i obrzęki (nosa, [[Gardło|gardła]], oskrzeli, a także obrzęk naczynioruchowy i obecność bąbli przy pokrzywce). Drażnienie przez histaminę zakończeń nerwów czuciowych powoduje świąd i doznania bólowe.
* [[Astma oskrzelowa|Astmy]]astmy – jej nagły wylew grozi obrzękiem [[Krtań|krtani]], [[Tchawica|tchawicy]], a w najostrzejszych przypadkach obrzękiem płuc, co odcina dopływ powietrza. Zmiany te powodują utrudnienia w oddychaniu, które są głównym objawem [[Astma oskrzelowa|dychawicy (astmy alergicznej)oskrzelowej]].
* Alergiialergii pokarmowej – jej obecność w jelitach powoduje [[Skurcz mięśnia|skurcz mięśni]] gładkich i wzmożone wydzielania [[sok trawienny|soków trawiennych]]. Podrażniona błona śluzowa [[Jelito cienkie|jelita cienkiego]] reaguje stanem zapalnym wywołującym biegunkę.
* [[Anafilaksjaanafilaksja|Anafilaksjianafilaksji]] – po przekroczeniu pewnego progu ilościowego histamina przedostaje się z tkanek do krążenia i może wywołać niebezpieczne reakcje ogólnoustrojowe objawiające się nagłym spadkiem ciśnienia krwi i przyspieszeniem akcji [[Sercerytm serca|akcji serca]], co może grozić zgonem.
* Przewlekłejprzewlekłej alergii (np. całoroczny [[Katarkatar sienny|alergiczny nieżyt nosa]] lub przewlekła [[pokrzywka idiopatyczna]]) – stale uwalniana histamina drastycznie zwiększa przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych wskutek ciągłego drażnienia tzw. [[Receptory histaminowe|receptorów histaminowych H<sub>1</sub>]]. Przewlekły stan zapalny i drażniące działanie histaminy oraz innych mediatorów powodują stopniową degenerację okolicznych tkanek.
 
Histamina zmienia też właściwości [[Błona komórkowa|błony komórkowej]], wskutek czego do wnętrza komórki dostaje się zbyt dużo jonów [[Wapń|wapnia]] i [[Biologiczne znaczenie pierwiastków|jonów wapnia i sodu]], co może wywoływać nadmierne skurcze mięśni oskrzeli i stanów zagrożenia życia.
 
=== Zastosowanie w lecznictwie ===
{{osobny artykuł|leki przeciwhistaminowe|antagoniściantagonisty receptora H1}}
Histamina jest stosowana w celach diagnostycznych, jako dodatnia [[próba kontrolna]] w badaniach chorób [[Alergia|alergicznych]]. Bywa też stosowana w maściach jako środek powodujący zaczerwienienie i rozgrzanie skóry.
 
Znacznie szersze zastosowanie mają leki przeciwhistaminowe, wypierające histaminę z połączeń z receptorami. Leki antyhistaminowe mogą pomóc w zapobieganiu i leczeniu objawów alergii, a także pospolitego [[Przeziębienie|przeziębienia]]. Mogą również być użyte w leczeniu [[lęk]]u i [[Bezsenność|bezsenności]]. Są one odwracalnymi i konkurencyjnymi blokerami receptora H<sub>1</sub>. Nie wpływają na receptor H<sub>2</sub>. Wyróżnia się wśród nich:
* leki przeciwhistaminowe I generacji – nie są selektywne, działają także na inne receptory. Łatwo przenikają do ośrodkowego układu nerwowego, przez co mogą powodować senność, [[otępienie]] i zahamowanie odruchów. Wykazują działanie uspokajające, przeciwwymiotne, a niektóre z nich działają miejscowo znieczulająco. Skutecznie zwalczają miejscowe objawy alergiczne (np. bąble pokrzywkowe, obrzęki i świąd). W zmianach alergicznych ze strony błon śluzowych (jak alergiczny nieżyt nosa i zatok przynosowych, [[eozynofilowe zapalenie przełyku]] czy astma oskrzelowa) nie działają lub działają słabo.
* leki przeciwhistaminowe II generacji – selektywne blokery receptorów H<sub>1</sub>. Nie działają blokująco na receptory cholinergiczne i inne receptory centralnego i obwodowego układu nerwowego. Nie powodują też [[Sedacja|sedacji]] i innych działań niepożądanych właściwych dla leków I generacji. Najnowsze leki z tej grupy są metabolitami leków I i II generacji. Wyjątkiem jest [[bilastyna]], która stanowi odrębną cząsteczkę. Substancję stosuje się w leczeniu objawowego alergicznego nieżytu nosa (całorocznego i sezonowego) oraz spojówek i pokrzywki. Leki przeciwhistaminowe najnowszej generacji wyróżnia wysoka selektywność receptorowa i wysokie powinowactwo do receptora H<sub>1</sub>, a także długi [[biologiczny okres półtrwania]] (u bilastyny: 10-1410–14 hgodzin) oraz długi czas działania (do 24-26 hgodzin) przy regularnym podawaniu leku{{r|Jutel}}.
 
== Zatrucia ==
Histamina zawarta w żywności nie ulega rozkładowi w procesie obróbki termicznej. Spożyta z pokarmem jest w dużym stopniu wiązana i dezaktywowana przez diaminooksydazę w przewodzie pokarmowym, co obniża jej toksyczność. W przypadku niewystarczającej aktywności diaminooksydazy, spowodowanej np.na przykład predyspozycjami genetycznymi, zażywaniem leków lub spożytym [[Etanol|alkoholem]] –, histamina może powodować efekty toksyczne.
 
Zatrucie spowodowane histaminą w dużych ilościach wywołuje gwałtowne rozszerzenie naczyń krwionośnych i spadek ciśnienia krwi. W ilości od 200 do 1000 [[ppm]] powoduje [[wymioty]], bóle głowy, mdłości, wysoką gorączkę, wysypki skórne, nadmierne pocenie się, trudności w oddychaniu. W przypadku obecności histaminy w mięsie w ilości powyżej 1000 ppm wywołane [[zatrucie pokarmowe|zatrucia pokarmowe]] mogą zakończyć się śmiercią. Jej toksyczność zależy nie tylko od dawki, ale również od indywidualnych predyspozycji organizmu, tj.to znaczy funkcjonowania mechanizmu zatrzymywania i [[detoksdetoksykacja|detoksykacji]]ykacji oraz od obecności w pokarmie innych biologicznie czynnych amin.
{{dopracować|sekcja|źródła=2010-03|}}
 
25 535

edycji